Lakkhaṇasutta

Dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni

p. 117 198. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Sāvatthiyaṁ viharati Jetavane Anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi “bhikkhavo”ti. “Bhaddante”ti¹ te bhikkhū Bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca–

199. Dvattiṁsimāni bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ, cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ. Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā, so imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, Arahaṁ hoti Sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado².

200. Katamāni ca tāni bhikkhave dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, Arahaṁ hoti Sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Idha bhikkhave mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, yampi bhikkhave mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, idampi bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Puna caparaṁ bhikkhave mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni³, yampi bhikkhave mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampi bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Puna caparaṁ bhikkhave mahāpuriso āyatapaṇhi hoti -pa- dīghaṅguli hoti. Mudutalunahatthapādo hoti. Jālahatthapādo hoti. Ussaṅkhapādo hoti. Eṇijaṅgho hoti. Ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati. Kosohitavatthaguyho hoti. Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco. Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati. Ekekalomo hoti, ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni. Uddhaggalomo hoti, uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni¹ dakkhiṇāvaṭṭakajātāni². Brahmujugatto hoti. Sattussado hoti. Sīhapubbaddhakāyo hoti. Citantaraṁso³ hoti. Nigrodhaparimaṇḍalo hoti, yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo. Samavaṭṭakkhandho hoti. Rasaggasaggī hoti. Sīhahanu hoti. Cattālīsadanto hoti. Samadanto hoti. Aviraḷadanto hoti. Susukkadāṭho hoti. Pahūtajivho hoti. Brahmassaro hoti karavīkabhāṇī. Abhinīlanetto hoti. Gopakhumo hoti. Uṇṇā bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā, yampi bhikkhave mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā, idampi bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Puna caparaṁ bhikkhave mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, yampi bhikkhave mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, idampi bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Imāni kho tāni bhikkhave dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, Arahaṁ hoti Sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Imāni kho bhikkhave dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi isayo dhārenti, no ca kho te jānanti “imassa kammassa kaṭattā idaṁ lakkhaṇaṁ paṭilabhatī”ti.

Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṁ (1)

p. 119 201. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Suppatiṭṭhitapādo hoti, samaṁ pādaṁ bhūmiyaṁ nikkhipati, samaṁ uddharati, samaṁ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṁ phusati.

202. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ, cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ. Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā, so imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Rājā samāno kiṁ labhati. Akkhambhiyo¹ hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṁ labhati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, Arahaṁ hoti Sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṁ labhati. Akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 120 203. Tatthetaṁ vuccati– Sacce ca dhamme ca dame ca saṁyame, Dāne ahiṁsāya asāhase rato, Daḷhaṁ samādāya samattamācari². So tena kammena divaṁ samakkami³, Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi⁴. Tato cavitvā punarāgato idha, Samehi pādehi phusī vasundharaṁ. Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā, Samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā. Gihissa vā pabbajitassa vā puna⁵, Taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakaṁ. Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṁ, Parābhibhū sattubhi nappamaddano. Manussabhūtenidha hoti kenaci, Akkhambhiyo tassa phalena kammuno. Sace ca pabbajjamupeti tādiso, Aggo na so gacchati jātu khambhanaṁ, Naruttamo esa hi tassa dhammatāti.

Pādatalacakkalakkhaṇaṁ (2)

p. 121 204. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa sukhāvaho ahosi, ubbega-uttāsabhayaṁ apanuditā, dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidhātā, saparivārañca dānaṁ adāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samano imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Mahāparivāro hoti mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati. Sace agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, Arahaṁ hoti Sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṁ labhati. Mahāparivāro hoti, mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

205. Tatthetaṁ vuccati– Pure puratthā purimāsu jātisu, Manussabhūto bahunaṁ sukhāvaho. Ubbhega-uttāsabhayāpanūdano, Guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko. So tena kammena divaṁ samakkami, Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi. Tato cavitvā punarāgato idha, Cakkāni pādesu duvesu vindati. Samantanemīni sahassarāni ca, Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā. Disvā kumāraṁ satapuññalakkhaṇaṁ, Parivāravā hessati sattumaddano. Tathā hi cakkāni samantenemini, Sace na pabbajjamupeti tādiso. Vatteti cakkaṁ pathaviṁ pasāsati, Tassānuyantādha¹ bhavanti khattiyā. Mahāyasaṁ saṁparivārayanti naṁ, Sace ca pabbajjamupeti tādiso. Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo, Gandhabbanāgā vihagā catuppadā, Anuttaraṁ devamanussapūjitaṁ, Mahāyasaṁ saṁparivārayanti nanti.

Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṁ (3-5)

p. 122 206. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosi nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Āyatapaṇhi ca hoti dīghaṅguli ca brahmujugatto ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṁ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṁ kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṁ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṁ paccatthikehi paccāmittehi samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 123 207. Tatthetaṁ vuccati– Māraṇavadhabhayattano¹ viditvā, Paṭivirato paraṁ māraṇāyahosi. Tena sucaritena saggamagamā², Caviya punaridhāgato samāno, Paṭilabhati idha tīṇi lakkhaṇāni. Bhavati vipuladīghapāsaṇhiko, Brahmāva suju subho sujātagatto. Subhujo susu susaṇṭhito sujāto, Dīghā tībhi purisavaraggalakkhaṇehi, Bhavati yadi gihī ciraṁ yapeti, Cirataraṁ pabbajati yadi tato hi. Yāpayati ca vasiddhibhāvanāya, Iti dīghāyukatāya taṁ nimittanti.

Sattussadatālakkhaṇaṁ (6)

p. 124 208. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno dātā ahosi paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Sattussado hoti, sattassa ussadā honti, ubhosu hattesu ussadā honti, ubhosu pādesu ussadā honti, ubhosu aṁsakūṭesu ussadā honti, khandhe ussado hoti. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Lābhī hoti paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Lābhī hoti paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

209. Tatthetaṁ vuccati– Khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṁ, Tena so sucaritena kammunā, Satta cussade idhādhigacchati, Āhu byañjananimittakovidā, Yaṁ gihissapi¹ tadatthajotakaṁ, Pabbajampi ca tadādhigacchati. Khajjabhojjarasalābhiruttamaṁ,

Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni (7-8)

p. 125 210. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno catūhi saṅgahavatthūhi janaṁ saṅgāhako ahosi dānena peyyavajjena¹ atthacariyāya samānattatāya. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Mudutalunahatthapādo ca hoti jālahatthapādo ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti brāhmaṇagahapatikā negamajānapādā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati. Buddho samāno kiṁ labhati. Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

211. Tatthetaṁ vuccati– Dānampi catthacariyatañca², Kariyacariyasusaṅgahaṁ bahūnaṁ, Anavamatena guṇena yāti saggaṁ. Caviya punaridhāgato samāno, Karacaraṇamudutañca jālino ca. Atirucirasuvaggudassaneyyaṁ, Paṭilabhati daharo susu kumāro. Bhavati parijanassavo vidheyyo, Mahimaṁ āvasito susaṅgahito. Piyavadū hitasukhataṁ jigīsamāno¹, Abhirucitāni guṇāni ācarati. Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṁ, Kathayati dhammakathaṁ Jino janassa. Vacanapaṭikarassābhippasannā,

Ussaṅkhapāda-uddhaggalomatālakkhaṇāni (9-10)

p. 126 212. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno² atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ vācaṁ bhāsitā ahosi, bahujanaṁ nidaṁsesi, pāṇīnaṁ hitasukhāvaho dhammayāgī. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ussaṅkhapādo ca hoti uddhaggalomo ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca kāmabhogīnaṁ. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca sabbasattānaṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

213. Tatthetaṁ vuccati– Atthadhammasahitaṁ³ pure giraṁ, Erayaṁ bahujanaṁ nidaṁsayi. Pāṇinaṁ hitasukhāvaho ahu, Tena so sucaritena kammunā, Suggatiṁ vajati tattha modati. Lakkhaṇāni ca duve idhāgato, Ubbhamuppatitalomavā saso, Maṁsalohitācitā tacotthatā, Gehamāvasati ce tathāvidho, Aggataṁ vajati kāmabhoginaṁ. Tena uttaritaro na vijjati, Pabbajampi ca anomanikkamo, Aggataṁ vajati sabbapāṇinaṁ. Tena uttaritaro na vijjati,

Eṇijaṅghalakkhaṇaṁ (11)

p. 127 214. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṁ vācetā ahosi sippaṁ vā vijjaṁ vā caraṇaṁ vā kammaṁ vā “kinti me khippaṁ vijāneyyuṁ, khippaṁ paṭipajjeyyuṁ, na ciraṁ kilisseyyun”ti. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Eṇijaṅgho hoti. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Yāni tāni rājārahāni rājaṅgāni rājūpabhogāni rājānucchavikāni, tāni khippaṁ labhati. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Yāni tāni samaṇārahāni samaṇaṅgāni samaṇūpabhogāni samaṇānucchavikāni, tāni khippaṁ paṭilabhati. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 128 215. Tatthetaṁ vuccati– Sippesu vijjācaraṇesu kammesu¹, Kathaṁ vijāneyyuṁ² lahunti icchati. Yadūpaghātāya na hoti kassaci, Vāceti khippaṁ na ciraṁ kilissati. Taṁ kammaṁ katvā kusalaṁ sukhudrayaṁ³, Jaṅghā manuññā labhate susaṇṭhitā. Vaṭṭā sujātā anupubbamuggatā, Eṇeyyajaṅghoti tamāhu puggalaṁ, Sampattiyā khippamidhāhu lakkhaṇaṁ. Gehānulomāni yadābhikaṅkhati, Sace ca pabbajjamupeti tādiso, Anucchavikassa yadānulomikaṁ, Taṁ vindati khippamanomavikkamo⁴ ti.

Sukhumacchavilakkhaṇaṁ (12)

216. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā paripucchitā ahosi “kiṁ bhante kusalaṁ kiṁ akusalaṁ, kiṁ sāvajjaṁ kiṁ anavajjaṁ, kiṁ sevitabbaṁ kiṁ na sevitabbaṁ, kiṁ me karīyamānaṁ dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya assa, kiṁ vā pana me karīyamānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya assā”ti. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Mahāpañño hoti, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā kāmabhogīnaṁ. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Mahāpañño hoti puthupañño hāsapañño¹ javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā sabbasattānaṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 129 217. Tatthetaṁ vuccati– Pure puratthā purimāsu jātisu, Aññātukāmo paripucchitā ahu. Sussūsitā pabbajitaṁ upāsitā, Atthantaro atthakathaṁ nisāmayi. Paññāpaṭilābhagatena² kammunā, Manussabhūto sukhumacchavī ahu. Byākaṁsu uppādanimittakovidā, Sukhumāni atthāni avecca dakkhiti. Sace na pabbajjamupeti tādiso, Vatteti cakkaṁ pathaviṁ pasāsati. Atthānusiṭṭhīsu pariggahesu ca, Na tena seyyo sadiso ca vijjati. Sace ca pabbajjamupeti tādiso, Paññāvisiṭṭhaṁ labhate anuttaraṁ, Pappoti bodhiṁ varabhūrimedhasoti.

Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṁ (13)

p. 130 218. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno akkodhano ahosi anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno nābhisajji na kuppi na byāpajji na patitthīyi, na kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Dātā ca ahosi sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ¹ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Lābhī hoti sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Lābhī hoti sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

219. Tatthetaṁ vuccati– Akkodhañca adhiṭṭhahi adāsi², Dānañca vatthāni sukhumāni succhavīni. Purimatarabhave ṭhito abhivissaji, Mahimiva suro abhivassaṁ. Taṁ katvāna ito cuto dibbaṁ, Kanakatanusannibho idhābhibhavati, Gehañcāvasati naro apabbajja, Micchaṁ mahatimahiṁ anusāsati¹. Pasayhasahidha sattaratanaṁ², Paṭilabhati vimala³ sukhumacchaviṁ suciñca. Lābhī acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṁ, Bhavati yadi anāgāriyataṁ upeti. Sahito⁴ purimakataphalaṁ anubhavati. Na bhavati katassa panāsoti.

Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṁ (14)

p. 131 220. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte suhajje sakhino samānetā ahosi. Mātarampi puttena samānetā ahosi, puttampi mātarā samānetā ahosi, pitarampi puttena samānetā ahosi, puttampi pitarā samānetā ahosi, bhātarampi bhātarā samānetā ahosi, bhātarampi bhaginiyā samānetā ahosi, bhaginimpi bhātarā samānetā ahosi, bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi, samaṅgīkatvā⁵ ca abbhanumoditā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati. Kosohitavatthaguyho hoti. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Pahūtaputto hoti, parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Pahūtaputto hoti, anekasahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 132 221. Tatthetaṁ vuccati– Pure puratthā purimāsu jātisu, Ñātī suhajje sakhino samānayi, Samaṅgikatvā anumoditā ahu. So tena¹ kammena divaṁ samakkami, Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi. Tato cavitvā punarāgato idha, Kosohitaṁ vindati vatthachādiyaṁ. Pahūtaputto bhavatī tathāvidho, Parosahassaṁ ca² bhavanti atrajā. Sūrā ca vīrā ca³ amittatāpanā, Gihissa pītiṁjananā piyaṁvadā. Bahūtarā pabbajitassa iriyato, Bhavanti puttā vacanānusārino. Gihissa vā pabbajitassa vā puna, Taṁ lakkhaṇaṁ jāyati tadatthajotakanti.

Parimaṇḍasa-anonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni (15-16)

222. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno mahājanasaṅgahaṁ⁴ samekkhamāno⁵ samaṁ jānāti sāmaṁ jānāti, purisaṁ jānāti purisavisesaṁ jānāti “ayamidamarahati ayamidamarahatī”ti. Tattha tattha purisavisesakaro ahosi. So tasssa kammassa kaṭattā-pa- So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Nigrodhaparimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo. Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṁ saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 133 223. Tatthetaṁ vuccati– Tuliya paṭivicaya cintayitvā, Ayamidamarahati tattha tattha, Purisavisesakaro pure ahosi. Mahiṁ ca pana² ṭhito anonamanto, Phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni. Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi, Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū, Atinipuṇā manujā byākariṁsu. Bahuvividhā gihīnaṁ arahāni, Paṭilabhati daharo susu kumāro. Idha ca mahīpatissa kāmabhogī, Gihipatirūpakā bahū bhavanti. Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṁ, Labhati anuttaraṁ uttamadhanagganti.

Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṁ (17-19)

p. 134 224. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo “kintime saddhāya vaḍḍheyyuṁ, sīlena vaḍḍheyyuṁ, sutena vaḍḍheyyuṁ¹, cāgena vaḍḍheyyuṁ, dhammena vaḍḍheyyuṁ, paññāya vaḍḍheyyuṁ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṁ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṁ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṁ, puttadārehi vaḍḍheyyuṁ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṁ, ñātīhi vaḍḍheyyuṁ, mittehi vaḍḍheyyuṁ, bandhavehi vaḍḍheyyun”ti. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṁso ca samavaṭṭakkhandho ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

225. Tatthetaṁ vuccati– Saddhāya sīlena sutena buddhiyā, Cāgena dhammena bahūhi sādhuhi. Dhanena dhaññena ca khettavatthunā, Puttehi dārehi catuppadehi ca. Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca, Balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṁ. Kathaṁ na hāyeyyuṁ pareti icchati, Atthassa middhī ca² panābhikaṅkhati. Sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu, Samavaṭṭakhandho ca citantaraṁso. Pubbe suciṇṇena katena kammunā, Ahāniyaṁ pubbanimittamassa taṁ. Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati, Puttehi dārehi catuppadehi ca. Akiñcano pabbajito anuttaraṁ, Pappoti bodhiṁ asahānadhammatanti¹.

Rasaggasaggitālakkhaṇaṁ (20)

p. 135 226. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno sattānaṁ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo². So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

227. Tatthetaṁ vuccati– Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā, Satthena vā maraṇavadhena³ vā pana. Ubbādhanāya paritajjanāya vā, Na heṭhayī janatamaheṭhako ahu. Teneva so sugatimupecca modati, Sukhapphalaṁ kariya sukhāni vindati. Samojasā¹ rasaharaṇī susaṇṭhitā, Idhāgato labhati rasaggasaggitaṁ. Tenāhu naṁ atinipuṇā vicakkhaṇā, Ayaṁ naro sukhabahulo bhavissati. Gihissa vā pabbajitassa vā puna², Taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakanti.

Abhinīlanetta-gopakhumalakkhaṇāni (21-22)

p. 136 228. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno na ca visaṭaṁ, na ca visāci³, na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṁ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṁ udikkhitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṁ negamajānapadānaṁ gaṇakamahāmattānaṁ anīkaṭṭhānaṁ dovārikānaṁ amaccānaṁ pārisajjānaṁ rājūnaṁ bhogiyānaṁ kumārānaṁ. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upasikānaṁ devānaṁ manussānaṁ asurānaṁ nāgānaṁ gandhabbānaṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

229. Tatthetaṁ vuccati– Na ca visaṭaṁ na ca visāci⁴, na ca pana viceyyapekkhitā. Ujuṁ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṁ udikkhitā. Sugatīsu so phalavipākaṁ, Anubhavati tattha modati. Idha ca pana bhavati gopakhumo, Abhiyogino ca nipuṇā, Bahū pana nimittakovidā. Sukhumanayanakusalā manujā, Piyadassanoti abhiniddisanti naṁ. Piyadassano gihīpi santo ca, Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti, Piyo bahūnaṁ sokanāsanoti.

Uṇhīsasīsalakkhaṇaṁ (23)

p. 137 230. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, uṇhīsasīso hoti. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭha dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 138 231. Tatthetaṁ vuccati– Pubbaṅgamo sucaritesu ahu, Anvāyiko bahujanassa ahu, Saggesu vedayittha puññaphalaṁ. Veditvā so sucaritassa phalaṁ, Byākaṁsu byañjananimittadharā, Pubbaṅgamo bahujanaṁ hessati. Paṭibhogiyā manujesu idha, Pubbeva tassa abhiharanti tadā. Yadi khattiyo bhavati bhūmipati, Paṭihārakaṁ bahujane labhati. Atha cepi pabbajati so manujo, Dhammesu hoti paguṇo visavī. Tassānusāsaniguṇābhirato, Anvāyiko bahujano bhavatīti.

Ekekalomatā-uṇṇālakkhaṇāni (24-25)

232. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 139 233. Tatthetaṁ vuccati– Saccappaṭiñño purimāsu jātisu, Advejjhavāco alikaṁ vivajjayi. Na so visaṁvādayitāpi kassaci, Bhūtena tacchena tathena bhāsayi¹. Setā susukkā mudutūlasannibhā, Uṇṇā sujātā² bhamukantare ahu. Na lomakūpesu duve ajāyisuṁ, Taṁ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā, Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā, Upavattatī īdisakaṁ bahujjano. Gihimpi santaṁ upavattatī jano, Bahu puratthāpakatena kammunā. Akiñcanaṁ pabbajitaṁ anuttaraṁ, Buddhaṁpi santaṁ upavattati janoti.

Cattālīsa-aviraḷadantalakkhaṇāni (26-27)

234. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 140 235. Tatthetaṁ vuccati– Vebhūtiyaṁ sahitabhedakāriṁ, Kalahappavaḍḍhana-akiccakāriṁ, Sahitānaṁ bhedajananiṁ na bhaṇi. Avivādavaḍḍhanakariṁ sugitaṁ, Kalahaṁ janassa panudī samaṅgī, Sahitehi nandati pamodati ca. Sugatīsu so phalavipākaṁ, Anubhavati tattha modati. Dantā idha honti aviraḷā sahitā, Caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā. Yadi khattiyo bhavati bhūmipati, Avibhediyāssa parisā bhavati. Samaṇo ca hoti virajo vimalo, Parisāssa hoti anugatā acalāti.

Pahūtajivhā-brahmassaralakkhaṇāni (28-29)

p. 141 236. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhavasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṁ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Ādeyyavāco hoti, ādiyantassa vacanaṁ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamattaṁ Bhagavā avoca.

237. Tatthetaṁ vuccati– Akkosabhaṇḍanavihesakāriṁ, Abāḷhaṁ giraṁ so na bhaṇi pharusaṁ, Madhuraṁ bhaṇi susaṁhitaṁ² sakhilaṁ. Manaso piyā hadayagāminiyo, Vācā so erayati kaṇṇasukhā. Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi, Saggesu vedayatha¹ puññaphalaṁ. Veditvā so sucaritassa phalaṁ, Jivhāssa hoti vipulā puthulā, Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato, Atha ce pabbajati so manujo. Ādiyantissa vacanaṁ janatā, Bahuno bahuṁ subhaṇitaṁ bhaṇatoti.

Sīhahanulakkhaṇaṁ (30)

p. 142 238. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ attasaṁhitaṁ. So tassa kammassa kaṭattā -pa-. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, sīhahanu hoti. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī -pa-. Rājā samāno kiṁ labhati. Appadhaṁsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṁ labhati -pa-. Buddho samāno kiṁ labhati. Appadhaṁsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 143 239. Tatthetaṁ vuccati– Na samphappalāpaṁ na muddhataṁ¹, Ahitamapi ca apanudi, Hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi. Taṁ katvā ito cuto divamupapajji, Caviya punaridhāgato samāno, Rājā hoti suduppadhaṁsiyo, Manujindo manujādhipati mahānubhāvo. Tidivapuravarasamo bhavati, Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi², Surehi na hi bhavati suppadhaṁsiyo. Tathatto yadi bhavati tathāvidho, Idha disā ca paṭidisā ca vidisā cāti.

Samadanta-susukkadāṭhālakkhaṇāni (31-32)

240. Yampi bhikkhave Tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno micchājīvaṁ pahāya sammā-ājīvena jīvikaṁ kappesi, tulākūṭa kaṁsakūṭa mānakūṭa ukkoṭana vañcana nikati sāciyoga chedana vadha bandhana viparāmosa ālopa sahasākārā³ paṭivirato ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca. So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ, cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ. Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Rājā samāno kiṁ labhati. Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṁ labhati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, Arahaṁ hoti Sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṁ labhati. Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ Bhagavā avoca.

p. 144 241. Tatthetaṁ vuccati– Micchājīvañca avassaji samena vuttiṁ, Sucinā so janayittha dhammikena. Ahitamapi ca apanudi, Hitamapi ca bahujanasukhañca acari. Sagge vedayati naro sukhapphalāni, Karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi. Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo, Laddhāna mānusakaṁ bhavaṁ tato, Sesakena paṭilabhati lapanajaṁ, Taṁ veyyañjanikā samāgatā bahavo, Byākaṁsu nipuṇasammatā manujā. Sucijanaparivāragaṇo bhavati, Rañño hoti bahujano, Suciparivāro mahatiṁ mahiṁ anusāsato. Pasayha na ca janapadatudanaṁ, Hitamapi ca bahujana sukhañca caranti. Atha ce pabbajati bhavati vipāpo, Samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado. Vigatadarathakilamatho, Imamapi ca paramapi ca² passati lokaṁ. Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca, Asuciṁ garahitaṁ dhunanti pāpaṁ. Sa hi sucibhi parivuto bhavati, Idamavoca Bhagavā. Attamanā te bhikkhū Bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.