Pāsādikasutta

p. 97 164. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Sakkesu viharati Vedhaññā nāma Sakyā, tesaṁ ambavane pāsāde. Tena kho pana samayena Nigaṇṭho Nāṭaputto¹ Pāvāyaṁ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā Nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi. Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me, asahitaṁ te. Purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca. Adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti. Vadhoyeva kho² maññe Nigaṇṭhesu Nāṭaputtiyesu vattati³. Yepi Nigaṇṭhassa Nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi⁴ Nigaṇṭhesu Nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā⁵ virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṁ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

Nigaṇṭhanāṭaputtakālaṅkiriyā

165. Atha kho Cundo samaṇuddeso Pāvāyaṁ vassaṁvuṭṭho⁶ yena Sāmagāmo, yenāyasmā Ānando tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ Ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho Cundo samaṇuddeso āyasmantaṁ Ānandaṁ etadavoca “Nigaṇṭho bhante Nāṭaputto Pāvāyaṁ adhunākālaṅkato. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā Nigaṇṭhā dvedhikajātā -pa- bhinnathūpe appaṭisaraṇe”ti. Evaṁ vutte āyasmā Ānando Cundaṁ samaṇuddesaṁ etadavoca “atthi kho idaṁ āvuso Cunda kathāpābhataṁ Bhagavantaṁ dassanāya. Āyāmāvuso Cunda yena Bhagavā tenupasaṅkamissāma, upasaṅkamitvā etamatthaṁ Bhagavato ārocessāmā”ti¹. “Evaṁ bhante”ti kho Cundo samaṇuddeso āyasmato Ānandassa paccassosi. Atha kho āyasmā ca Ānando Cundo ca samaṇuddeso yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaṁ etadavoca “ayaṁ bhante Cundo samaṇuddeso evamāha, Nigaṇṭho bhante Nāṭaputto Pāvāyaṁ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā Nigaṇṭhā -pa- bhinnathūpe appaṭisaraṇe”ti.

Asammāsambuddhappaveditadhammavinaya

p. 98 166. Evaṁ hetaṁ Cunda hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite. Idha Cunda satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati. So evamassa vacanīyo “tassa te āvuso lābhā, tassa te suladdhaṁ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī”ti. Iti kho Cunda satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvako ca tattha evaṁ pāsaṁso. Yo kho Cunda evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya “etāyasmā tathā paṭipajjatu, yathā te satthārā dhammo desito paññatto”ti. Yo ca samādapeti², yañca samādapeti, yo ca samādapito³ tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṁ apuññaṁ pasavanti. Taṁ kissa hetu, evañhetaṁ Cunda hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.

p. 99 167. Idha pana Cunda satthā ca hoti asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattati. So evamassa vacanīyo “tassa te āvuso alābhā, tassa te dulladdhaṁ, satthā ca te asammāsambuddho, dhammo ca durakkhāto duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṁ dhamme dhammānudhammapaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattasī”ti. Iti kho Cunda satthāpi tattha gārayho, dhammopi tattha gārayho, sāvakopi tattha evaṁ gārayho. Yo kho Cunda evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya “addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī”ti. Yo ca pasaṁsati, yañca pasaṁsati, yo ca pasaṁsito bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhati. Sabbe te bahuṁ apuññaṁ pasavanti. Taṁ kissa hetu, evañhetaṁ Cunda hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.

Sammāsambuddhappaveditadhammavinaya

168. Idha pana Cunda satthā ca hoti Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharati, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattati. So evamassa vacanīyo “tassa te āvuso alābhā, tassa te dulladdhaṁ, satthā ca te Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṁ dhamme na dhammānudhammappaṭipanno viharasi, na sāmīcippaṭipanno, na anudhammacārī, vokkamma ca tamhā dhammā vattasī”ti. Iti kho Cunda satthāpi tattha pāsaṁso, dhammopi tattha pāsaṁso, sāvako ca tattha evaṁ gārayho. Yo kho Cunda evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya “etāyasmā tathā paṭipajjatu, yathā te satthārā dhammo desito paññatto”ti. Yo ca samādapeti, yañca samādapeti, yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati. Sabbe te bahuṁ puññaṁ pasavanti. Taṁ kissa hetu, evañhetaṁ Cunda hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṁvattanike Sammāsambuddhappavedite.

p. 100 169. Idha pana Cunda satthā ca hoti Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, sāvako ca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattati. So evamassa vacanīyo “tassa te āvuso lābhā, tassa te suladdhaṁ, satthā ca te¹ Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito. Tvañca tasmiṁ dhamme dhammānudhammappaṭipanno viharasi sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, samādāya taṁ dhammaṁ vattasī”ti. Iti kho Cunda satthāpi tattha pāsaṁso, dhammopi tattha pāsaṁso, sāvakopi tattha evaṁ pāsaṁso. Yo kho Cunda evarūpaṁ sāvakaṁ evaṁ vadeyya “addhāyasmā ñāyappaṭipanno ñāyamārādhessatī”ti. Yo ca pasaṁsati, yañca pasaṁsati, yo ca pasaṁsito² bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhati. Sabbe te bahuṁ puññaṁ pasavanti. Taṁ kissa hetu, evañhetaṁ Cunda hoti svākkhāte dhammavinaye suppavedite niyyānike upasamasaṁvattanike Sammāsambuddhappavedite.

Sāvakānutappasatthu

170. Idha pana Cunda satthā ca loke udapādi Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, na ca tesaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Atha nesaṁ satthuno antaradhānaṁ hoti. Evarūpo kho Cunda satthā sāvakānaṁ kālaṅkato anutappo hoti. Taṁ kissa hetu, satthā ca loke udapādi Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, aviññāpitatthā camha saddhamme, na ca no kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Atha no satthuno antaradhānaṁ hotīti. Evarūpo kho Cunda satthā sāvakānaṁ kālaṅkato anutappo hoti.

Sāvakānanutappasatthu

p. 101 171. Idha pana Cunda satthā ca loke udapādi Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, viññāpitatthā cassa honti sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Atha nesaṁ satthuno antaradhānaṁ hoti. Evarūpo kho Cunda satthā sāvakānaṁ kālaṅkato ananutappo hoti. Taṁ kissa hetu, satthā ca no loke udapādi Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, viññāpitatthā camha saddhamme, kevalañca no paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ hoti uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Atha no satthuno antaradhānaṁ hotīti. Evarūpo kho Cunda satthā sāvakānaṁ kālaṅkato ananutappo hoti.

Brahmacariya-aparipūrādikathā

172. Etehi cepi Cunda aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, no ca kho satthā hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto. Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ aparipūraṁ hoti tenaṅgena. Yato ca kho Cunda etehi ceva aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto. Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ hoti tenaṅgena.

173. Etehi cepi Cunda aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto, no ca khvassa therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā, alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ. Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ aparipūraṁ hoti tenaṅgena. Yato ca kho Cunda etehi ceva aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā, alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ. Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ hoti tenaṅgena.

p. 102 174. Etehi cepi Cunda aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā, alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ. No ca khvassa majjhimā bhikkhū sāvakā honti -pa- majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa navā bhikkhū sāvakā honti -pa- navā cassa bhikkhū sāvakā honti, no ca khvassa therā bhikkhuniyo sāvikā honti -pa- therā cassa bhikkhunito sāvikā honti, no ca khvassa majjhimā bhikkhuniyo sāvikā honti -pa- majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa navā bhikkhuniyo sāvikā honti -pa- navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino -pa- upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino, no ca khvassa upāsakā sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino -pa- upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo -pa- upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo, no ca khvassa upāsikā sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo -pa- upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo, no ca khvassa brahmacariyaṁ hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ -pa- brahmacariyañcassa hoti iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ, no ca kho lābhaggayasaggappattaṁ. Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ aparipūraṁ hoti tenaṅgena. Yato ca kho Cunda etehi ceva aṅgehi samannāgataṁ brahmacariyaṁ hoti, satthā ca hoti thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto, therā cassa bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā, alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ. Majjhimā cassa bhikkhū sāvakā honti. Navā cassa bhikkhū sāvakā honti. Therā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti. Majjhimā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti. Navā cassa bhikkhuniyo sāvikā honti. Upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā brahmacārino. Upāsakā cassa sāvakā honti gihī odātavasanā kāmabhogino. Upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo. Upāsikā cassa sāvikā honti gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo. Brahmacariyañcassa hoti iddhañcava phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ, lābhaggappattañca yasaggappattañca. Evaṁ taṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ hoti tenaṅgena.

p. 103 175. Ahaṁ kho pana Cunda etarahi satthā loke uppanno Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, viññāpitatthā ca me sāvakā saddhamme, kevalañca tesaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ āvikataṁ uttānīkataṁ sabbasaṅgāhapadakataṁ sappāṭihīrakataṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Ahaṁ kho pana Cunda etarahi satthā thero rattaññū cirapabbajito addhagato vayo-anuppatto. Santi kho pana me Cunda etarahi therā bhikkhū sāvakā honti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā, alaṁ samakkhātuṁ saddhammassa, alaṁ uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammehi suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desetuṁ. Santi kho pana me Cunda etarahi majjhimā bhikkhū sāvakā. Santi kho pana me Cunda etarahi navā bhikkhū sāvakā. Santi kho pana me Cunda etarahi therā bhikkhuniyo sāvikā. Santi kho pana me Cunda etarahi majjhimā bhikkhuniyo sāvikā. Santi kho pana me Cunda etarahi navā bhikkhuniyo sāvikā. Santi kho pana me Cunda etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā brahmacārino. Santi kho pana me Cunda etarahi upāsakā sāvakā gihī odātavasanā kāmabhogino. Santi kho pana me Cunda etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo. Santi kho pana me Cunda etarahi upāsikā sāvikā gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo. Etarahi kho pana me Cunda brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.

p. 104 176. Yāvatā kho Cunda etarahi satthāro loke uppannā, nāhaṁ Cunda aññaṁ ekasatthārampi samanupassāmi evaṁlābhaggayasaggappattaṁ yatharivāhaṁ. Yāvatā kho pana Cunda etarahi saṁgho vā gaṇo vā loke uppanno, nāhaṁ Cunda aññaṁ ekaṁ saṁghampi samanupassāmi evaṁlābhaggayasaggappattaṁ yatharivāyaṁ Cunda bhikkhusaṁgho. Yaṁ kho taṁ Cunda sammā vadamāno vadeyya “sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ svākkhātaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ suppakāsitan”ti. Idameva taṁ sammā vadamāno vadeyya “sabbākārasampannaṁ -pa- suppakāsitan”ti. Udako¹ sudaṁ Cunda Rāmaputto evaṁ vācaṁ bhāsati “passaṁ na passatī”ti. Kiñca passaṁ na passatīti. Khurassa sādhunisitassa talamassa passati, dhārañca khvassa na passati. Idaṁ vuccati Cunda “passaṁ na passatī”ti. Yaṁ kho panetaṁ Cunda Udakena Rāmaputtena bhāsitaṁ hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ khurameva sandhāya. Yañca taṁ² Cunda sammā vadamāno vadeyya “passaṁ na passatī”ti. Idameva taṁ³ sammā vadamāno vadeyya “passaṁ na passatī”ti. Kiñca passaṁ na passatīti. Evaṁ sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ svākkhātaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ suppakāsitanti, iti hetaṁ passati⁴. Idamettha apakaḍḍheyya, evaṁ taṁ parisuddhataraṁ assāti, iti hetaṁ na passati⁵. Idamettha upakaḍḍheyya, evaṁ taṁ paripūraṁ⁶ assāti, iti hetaṁ na passati. Idaṁ vuccati “passaṁ na passatī”ti. Yaṁ kho taṁ Cunda sammā vadamāno vadeyya “sabbākārasampannaṁ -pa- brahmacariyaṁ suppakāsitan”ti. Idameva taṁ sammā vadamāno vadeyya “sabbākārasampannaṁ sabbākāraparipūraṁ anūnamanadhikaṁ svākkhātaṁ kevalaṁ paripūraṁ brahmacariyaṁ suppakāsitan”ti.

Saṅgāyitabbadhamma

p. 105 177. Tasmātiha Cunda ye vo mayā dhammā abhiññā desitā, tattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṁ byañjanena byañjanaṁ saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame ca te Cunda dhammā mayā abhiññā desitā, yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṁ byañjanena byañjanaṁ saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Seyyathidaṁ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime kho te Cunda dhammā mayā abhiññā desitā, yattha sabbeheva saṅgamma samāgamma atthena atthaṁ byañjanena byañjanaṁ saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.

Saññāpetabbavidhi

178. Tesañca vo Cunda samaggānaṁ sammodamānānaṁ avivadamānānaṁ sikkhataṁ¹ aññataro sabrahmacārī saṁghe dhammaṁ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṁ evamassa “ayaṁ kho āyasmā atthañceva micchā gaṇhāti, byañjanāni ca micchā ropetī”ti. Tassa neva abhinanditabbaṁ na paṭikkositabbaṁ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo “imassa nu kho āvuso atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarāni, imesañca² byañjanānaṁ ayaṁ vā attho eso vā attho katamo opāyikataro”ti. So ce evaṁ vadeyya “imassa kho āvuso atthassa imāneva byañjanāni opāyikatarāni, yā ceva¹ etāni, imesañca² byañjanānaṁ ayameva attho opāyikataro, yā ceva¹ esoti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṁ saññāpetabbo tassa ca atthassa tesañca byañjanānaṁ nisantiyā.

p. 106 179. Aparopi ce Cunda sabrahmacārī saṁghe dhammaṁ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṁ evamassa “ayaṁ kho āyasmā atthaṁ hi kho micchā gaṇhāti byañjanāni sammā ropetī”ti. Tassa neva abhinanditabbaṁ na paṭikkositabbaṁ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo “imesaṁ nu kho āvuso byañjanānaṁ ayaṁ vā attho eso vā attho katamo opāyikataro”ti. So ce evaṁ vadeyya “tesaṁ kho āvuso byañjanānaṁ ayameva attho opāyikataro, yā ceva eso”ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṁ saññāpetabbo tasseva atthassa nisantiyā.

180. Aparopi ce Cunda sabrahmacārī saṁghe dhammaṁ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṁ evamassa “ayaṁ kho āyasmā atthaṁ hi kho sammā gaṇhāti byañjanāni micchā ropetī”ti. Tassa neva abhinanditabbaṁ na paṭikkositabbaṁ, anabhinanditvā appaṭikkositvā so evamassa vacanīyo “imassa nu kho āvuso atthassa imāni vā byañjanāni etāni vā byañjanāni katamāni opāyikatarānī”ti. So ce evaṁ vadeyya “imassa kho āvuso atthassa imāneva byañjanāni opāyikatarāni, yā ceva etānī”ti. So neva ussādetabbo na apasādetabbo, anussādetvā anapasādetvā sveva sādhukaṁ saññāpetabbo tesaññeva byañjanānaṁ nisantiyā.

181. Aparopi ce Cunda sabrahmacārī saṁghe dhammaṁ bhāseyya. Tatra ce tumhākaṁ evamassa “ayaṁ kho āyasmā atthañceva sammā gaṇhāti byañjanāni ca sammā ropetī”ti. Tassa sādhūti bhāsitaṁ abhinanditabbaṁ anumoditabbaṁ, tassa sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā so evamāssa vacanīyo “lābhā no āvuso suladdhaṁ no āvuso, ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma evaṁ atthupetaṁ byañjanupetan”ti.

Paccayānuññātakāraṇa

p. 107 182. Na vo ahaṁ Cunda diṭṭhadhammikānaṁyeva āsavānaṁ saṁvarāya dhammaṁ desemi, na panāhaṁ Cunda samparāyikānaṁyeva āsavānaṁ paṭighātāya dhammaṁ desemi. Diṭṭhadhammikānañcevāhaṁ Cunda āsavānaṁ saṁvarāya dhammaṁ desemi, samparāyikānañca āsavānaṁ paṭighātāya. Tasmātiha Cunda yaṁ vo mayā cīvaraṁ anuññātaṁ, alaṁ vo taṁ yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṁsa makasa vātātapa sarīsapa¹ samphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīna paṭicchādanatthaṁ. Yo vo mayā piṇḍapāto anuññāto, alaṁ vo so yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca². Yaṁ vo mayā senāsanaṁ anuññātaṁ, alaṁ vo taṁ yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya yāvadeva utuparissayavinodana paṭisallānārāmatthaṁ. Yo vo mayā gilānapaccayabhesajja parikkhāro anuññāto, alaṁ vo so yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭidanānaṁ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya³.

Sukhallikānuyoga

183. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “sukhallikānuyogamanuyuttā samaṇā Sakyaputtiyā viharantī”ti. Evaṁvādino⁴ Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “katamo so āvuso sukhallikānuyogo. Sukhallikānuyogā hi bahū anekavihitā nānappakārakā”ti. Cattārome Cunda sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṁhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti. Katame cattāro. Idha Cunda ekacco bālo pāṇe vadhitvā vadhitvā attānaṁ sukheti pīṇeti, ayaṁ paṭhamo sukhallikānuyogo. Puna caparaṁ Cunda idhekacco adinnaṁ ādiyitvā ādiyitvā attānaṁ sukheti pīṇeti, ayaṁ dutiyo sukhallikānuyogo. Puna caparaṁ Cunda idhekacco musā bhaṇitvā bhaṇitvā attānaṁ sukheti pīṇeti, ayaṁ tatiyo sukhallikānuyogo. Puna caparaṁ Cunda idhekacco pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ayaṁ catuttho sukhallikānuyogo. Ime kho Cunda cattāro sukhallikānuyogā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṁhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā Sakyaputtiyā viharantī”ti. Te vo¹ “māhevan”tissu vacanīyā. Na te vo sammā vadamānā vadeyyuṁ, abbhācikkheyyuṁ asatā abhūtena.

p. 108 184. Cattārome Cunda sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti. Katame cattāro. Idha Cunda bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ paṭhamo sukhallikānuyogo. Puna caparaṁ Cunda bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ dutiyo sukhallikānuyogo. Puna caparaṁ Cunda bhikkhu pītiyā ca virāgā tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ tatiyo sukhallikānuyogo. Puna caparaṁ Cunda bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ayaṁ catuttho sukhallikānuyogo. Ime kho Cunda cattāro sukhallikānuyogā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “ime cattāro sukhallikānuyoge anuyuttā samaṇā Sakyaputtiyā viharantī”ti. Te vo “evan”tissu vacanīyā. Sammā te vo vadamānā vadeyyuṁ, na te vo abbhācikkheyyuṁ asatā abhūtena.

Sukhallikānuyogānisaṁsa

p. 109 185. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “ime panāvuso cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṁ viharataṁ kati phalāni katānisaṁsā pāṭikaṅkhā”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “ime kho āvuso cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṁ viharataṁ cattāri phalāni cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhā. Katame cattāro. Idhāvuso bhikkhu tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, idaṁ paṭhamaṁ phalaṁ paṭhamo ānisaṁso. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti, idaṁ dutiyaṁ phalaṁ dutiyo ānisaṁso. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā, idaṁ tatiyaṁ phalaṁ tatiyo ānisaṁso. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, idaṁ catutthaṁ phalaṁ catuttho ānisaṁso. Ime kho āvuso cattāro sukhallikānuyoge anuyuttānaṁ viharataṁ imāni cattāri phalāni cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhā”ti.

Khīṇāsava-abhabbaṭhāna

p. 110 186. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “aṭṭhitadhammā samaṇā Sakyaputtiyā viharantī”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passātā Arahatā Sammāsambuddhena sāvakānaṁ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṁ anatikkamanīyā. Seyyathāpi āvuso indakhīlo vā ayokhīlo vā gambhīranemo sunikhāto acalo asampavedhī. Evameva kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena sāvakānaṁ dhammā desitā paññattā yāvajīvaṁ anatikkamanīyā. Yo so āvuso bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto, abhabbo so nava ṭhānāni ajjhācarituṁ. Abhabbo āvuso khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ dhammaṁ paṭisevituṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ seyyathāpi pubbe āgārikabhūto, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu chandāgatiṁ gantuṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu dosāgatiṁ gantuṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu mohāgatiṁ gantuṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu bhayāgatiṁ gantuṁ. Yo so āvuso bhikkhu Arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto, abhabbo so imāni nava ṭhānāni ajjhācaritun”ti.

Pañhābyākaraṇa

187. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “atītaṁ kho addhānaṁ ārabbha samaṇo Gotamo atirekaṁ ñāṇadassanaṁ paññapeti, no ca kho anāgataṁ addhānaṁ ārabbha atirekaṁ ñāṇadassanaṁ paññapeti, tayidaṁ kiṁsu tayidaṁ kathaṁsū”ti. Te ca aññatitthiyā paribbājakā aññavihitakena ñāṇadassanena aññavihitakaṁ ñāṇadassanaṁ paññapetabbaṁ maññanti yathariva bālā abyattā. Atītaṁ kho Cunda addhānaṁ ārabbha Tathāgatassa satānusāri ñāṇaṁ hoti, so yāvatakaṁ ākaṅkhati tāvatakaṁ anussarati. Anāgatañca kho addhānaṁ ārabbha Tathāgatassa bodhijaṁ ñāṇaṁ uppajjati “ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo”ti. Atītaṁ cepi kho Cunda hoti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, na taṁ Tathāgato byākaroti. Atītaṁ cepi Cunda hoti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, tampi Tathāgato na byākaroti. Atītaṁ cepi kho Cunda hoti bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ, tatra kālaññū Tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Anāgataṁ cepi Cunda hoti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ na taṁ Tathāgato byākaroti -pa- tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Paccuppannaṁ cepi Cunda hoti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, na taṁ Tathāgato byākaroti. Paccuppannaṁ cepi Cunda hoti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ, tampi Tathāgato na byākaroti. Paccuppannaṁ cepi Cunda hoti bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ, tatra kālaññū Tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya.

p. 111 188. Iti kho Cunda atītānāgatapaccuppannesu dhammesu Tathāgato kālavādī¹ bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, tasmā “Tathāgato”ti vuccati. Yañca kho Cunda sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, sabbaṁ Tathāgatena abhisambuddhaṁ, tasmā “Tathāgato”ti vuccati. Yañca Cunda rattiṁ Tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca rattiṁ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṁ etasmiṁ antare bhāsati lapati niddisati. Sabbaṁ taṁ tatheva hoti no aññathā, tasmā “Tathāgato”ti vuccati. Yathāvādī Cunda Tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī. Iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī, tasmā “Tathāgato”ti vuccati. Sadevake loke Cunda samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya Tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, tasmā “Tathāgato”ti vuccati.

Abyākataṭṭhāna

p. 112 189. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kiṁ nu kho āvuso hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “abyākataṁ kho āvuso Bhagavatā ‘hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti”. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kiṁ panāvuso na hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “evampi kho āvuso Bhagavatā abyākataṁ ‘na hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti”. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kiṁ panāvuso hoti ca na ca hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “abyākataṁ kho panetaṁ āvuso Bhagavatā ‘hoti ca na ca hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti”. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kiṁ panāvuso neva hoti na na hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “evampi kho āvuso Bhagavatā abyākataṁ ‘neva hoti na na hoti Tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan’ti”. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kasmā panetaṁ āvuso samaṇena Gotamena abyākatan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “na hetaṁ āvuso atthasaṁhitaṁ na ca dhammasaṁhitaṁ na ādibrahmacariyakaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, tasmā taṁ Bhagavatā abyākatan”ti.

Byākataṭṭhāna

p. 113 190. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kiṁ panāvuso samaṇena Gotamena byākatan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “idaṁ dukkhanti kho āvuso Bhagavatā byākataṁ, ayaṁ dukkhasamudayoti kho āvuso Bhagavatā byākataṁ,ayaṁ dukkhanirodhoti kho āvuso Bhagavatā byākataṁ, ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho āvuso Bhagavatā byākatan”ti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Cunda vijjati, yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ “kasmā panetaṁ āvuso samaṇena Gotamena byākatan”ti. Evaṁvādino Cunda aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā “etañhi āvuso atthasaṁhitaṁ etaṁ dhammasaṁhitaṁ etaṁ ādibrahmacariyakaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, tasmā taṁ Bhagavatā byākatan”ti.

Pubbantasahagatadiṭṭhinissaya

191. Yepi te Cunda pubbantasahagatā diṭṭhinissāyā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā, yathā ca te na byākātabbā. Kiṁ vo ahaṁ te tathā¹ byākarissāmi. Yepi te Cunda aparantasahagatā diṭṭhinissayā, tepi vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā, yathā ca te na byākātabbā. Kiṁ vo ahaṁ te na tathā byākarissāmi. Katame ca te Cunda pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā yathā te byākātabbā yathā ca te na byākātabbā. Santi kho Cunda eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “sassato attā ca loko ca, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Santi pana Cunda eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “asassato attā ca loko ca -pa-. Sassato ca asassato ca attā ca loko ca. Neva sassato nāsassato attā ca loko ca. Sayaṁkato attā ca loko ca. Paraṁkato attā ca loko ca. Sayaṁkato ca paraṁ kato ca attā ca loko ca. Asayaṁkāro aparaṁkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Sassataṁ sukhadukkhaṁ. Asassataṁ sukhadukkhaṁ. Sassatañca asassatañca sukhadukkhaṁ. Nevasassataṁ nāsassataṁ sukhadukkhaṁ. Sayaṁkataṁ sukhadukkhaṁ. Paraṁkataṁ sukhadukkhaṁ. Sayaṁkatañca paraṁkatañca sukhadukkhaṁ. Asayaṁkāraṁ aparaṁkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ, idameva saccaṁ moghamaññan”ti.

p. 114 192. Tatra Cunda ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “sassato attā ca loko ca, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “atthi nu kho idaṁ āvuso, vuccati ‘sassato attā ca loko cā’ti”. Yañca kho te “evamāhaṁsu idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Taṁ tesaṁ nānujānāmi. Taṁ kissa hetu, aññathāsaññinopi hettha Cunda santeke sattā. Imāyapi kho ahaṁ Cunda paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo, atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.

193. Tatra Cunda ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “sassato attā ca loko ca. Asassato attā ca loko ca. Sassato ca asassato ca attā ca loko ca. Nevasassato nāsassato attā ca loko ca. Sayaṁkato attā ca loko ca. Paraṁkato attā ca loko ca. Sayaṁkato ca paraṁkato ca attā ca loko ca. Asayaṁkāro aparaṁkāro adhiccasamuppanno attā ca loko ca. Sassataṁ sukhadukkhaṁ. Asassataṁ sukhadukkhaṁ. Sassatañca asassatañca sukhadukkhaṁ. Nevasassataṁ nāsassataṁ sukhadukkhaṁ. Sayaṁkataṁ sukhadukkhaṁ. Paraṁkataṁ sukhadukkhaṁ. Sayaṁkatañca paraṁkatañca sukha-dukkhaṁ. Asayaṁkāraṁ aparaṁkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “atthi na kho idaṁ āvuso, vuccati ‘asayaṁkāraṁ aparaṁkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhan’ti”. Yañca kho te evamāhaṁsu “idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Taṁ tesaṁ nānujānāmi. Taṁ kissa hetu, aññathāsaññinopi hettha Cunda santeke sattā. Imāyapi kho ahaṁ Cunda paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo. Atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti. Ime kho te Cunda pubbantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā. Yathā ca te na byākātabbā. Kiṁ vo ahaṁ te na tathā byākarissāmīti.

Aparantasahagatadiṭṭhinissaya

p. 115 194. Katame ca te Cunda aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā, yathā ca te na byākātabbā. kiṁ vo ahaṁ te na tathā byākarissāmīti. Santi Cunda eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Santi pana Cunda eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “arūpī attā hoti. Rūpī ca arūpī ca attā hoti. Nevarūpī nārūpī attā hoti. Saññī attā hoti. Asaññī attā hoti. Nevasaññīnāsaññī attā hoti. Attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Tatra Cunda ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “atthi nu kho idaṁ āvuso, vuccati ‘rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā’ti”. Yañca kho te evamāhaṁsu “idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Taṁ tesaṁ nānujānāmi. Taṁ kissa hetu, aññathāsaññinopi hettha Cunda santeke sattā. Imāyapi kho ahaṁ Cunda paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo, atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.

195. Tatra Cunda ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “arūpī attā hoti. Rūpī ca arūpī ca attā hoti. Nevarūpīnārūpī attā hoti. Saññī attā hoti. Asaññī attā hoti. Nevasaññīnāsaññī attā hoti. Attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “atthi nu kho idaṁ āvuso, vuccati ‘attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā’ti”. Yañca kho te Cunda evamāhaṁsu “idameva saccaṁ moghamaññan”ti. Taṁ tesaṁ nānujānāmi. Taṁ kissa hetu, aññathāsaññinopi hettha Cunda santeke sattā. Imāyapi kho ahaṁ Cunda paññattiyā neva attanā samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo, atha kho ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti. Ime kho te Cunda aparantasahagatā diṭṭhinissayā, ye vo mayā byākatā, yathā te byākātabbā, yathā ca te na byākātabbā. Kiṁ vo ahaṁ te na tathā byākarissāmīti.

p. 116 196. Imesañca Cunda pubbantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ imesañca aparantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ pahānāya samatikkamāya evaṁ mayā cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā. Katame cattāro. Idha Cunda bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanānupassī -pa-. Citte cittānupassī -pa-. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Imesañca Cunda pubbantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ imesañca aparantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ pahānāya samatikkamāya evaṁ mayā ime cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattāti.

197. Tena kho pana samayena āyasmā Upavāṇo Bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti Bhagavantaṁ bījayamāno. Atha kho āyasmā Upavāṇo Bhagavantaṁ etadavoca “acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante, pāsādiko vatāyaṁ bhante dhammapariyāyo, supāsādiko vatāyaṁ bhante dhammapariyāyo, konāmāyaṁ bhante dhammapariyāyo”ti. Tasmātiha tvaṁ Upavāṇa imaṁ dhammapariyāyaṁ pāsādiko tveva naṁ dhārehīti. Idamavoca Bhagavā. Attamano āyasmā Upavāṇo Bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.