Sampasādanīyasutta

Sāriputtasīhanāda

p. 82 141. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Nāḷandāyaṁ viharati Pāvārikambavane. Atha kho āyasmā Sāriputto yena Bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā Sāriputto Bhagavantaṁ etadavoca “evaṁpasanno ahaṁ bhante Bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.

142. Uḷārā kho te ayaṁ Sāriputta āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito, evaṁpasanno ahaṁ bhante Bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyanti. Kiṁ te¹ Sāriputta ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā, sabbe te Bhagavanto cetasā ceto paricca viditā “evaṁsīlā te Bhagavanto ahesuṁ” itipi, “evaṁdhammā te Bhagavanto ahesuṁ” itipi, “evaṁpaññā te Bhagavanto ahesuṁ” itipi, “evaṁvihārī te Bhagavanto ahesuṁ” itipi, “evaṁvimuttā te Bhagavanto ahesuṁ” itipīti. No hetaṁ bhante. Kiṁ pana te² Sāriputta ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā, sabbe te Bhagavanto cetasā ceto paricca viditā, “evaṁsīlā te Bhagavanto bhavissanti” itipi, “evaṁdhammā. Evaṁpaññā. Evaṁvihārī. Evaṁvimuttā te Bhagavanto bhavissanti” itipīti. No hetaṁ bhante. Kiṁ pana te² Sāriputta ahaṁ etarahi Arahaṁ Sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito “evaṁsīlo Bhagavā” itipi, “evaṁdhammo. Evaṁpañño. Evaṁvihārī. Evaṁvimutto Bhagavā” itipīti. No hetaṁ bhante. Ettha ca hi te Sāriputta atītānāgatapaccuppannesu Arahantesu Sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi. Atha kiñcarahi te ayaṁ Sāriputta uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito “evaṁpasanno ahaṁ bhante Bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.

p. 83 143. Na kho me¹ bhante atītānāgatapaccuppannesu Arahantesu Sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi. Api ca me² dhammanvayo vidito. Seyyathāpi bhante rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ³ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byātto medhāvī aññātānaṁ nivāretā, ñātānaṁ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa “ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā”ti. Evameva kho me bhante dhammanvayo vidito. Ye te bhante ahesuṁ atītamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā, sabbe te Bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu. Yepi te bhante bhavissanti anāgatamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā, sabbe te Bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi bhante etarahi Arahaṁ Sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho.

p. 84 144. Idhāhaṁ bhante yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya. Tassa me bhante Bhagavā dhammaṁ deseti uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ. Yathā yathā me bhante Bhagavā dhammaṁ desesi uttaruttaraṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ, tathā tathāhaṁ tasmiṁ dhamme abhiññā idhekaccaṁ dhammaṁ dhammesu niṭṭhamagamaṁ satthari pasīdiṁ “sammāsambuddho Bhagavā, svākkhāto Bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṁgho”ti.

Kusaladhammadesanā

145. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā. Seyyathidaṁ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha bhante bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭhevadhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṁ bhante kusalesu dhammesu. Taṁ Bhagavā asesamabhijānāti, taṁ Bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ kusalesu dhammesu.

Āyatanapaṇṇattidesanā

146. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti āyatanapaṇṇattīsu. Chayimāni bhante ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Cakkhuñceva rūpā¹ ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca. Etadānuttariyaṁ bhante āyatanapaṇṇattīsu. Taṁ Bhagavā asesamabhijānāti, taṁ Bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ āyatanapaṇṇattīsu.

Gabbhāvakkantidesanā

p. 85 147. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti gabbhāvakkantīsu. Catasso imā bhante gabbhāvakkantiyo. Idha bhante ekacco asampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ paṭhamā gabbhāvakkanti. Puna caparaṁ bhante idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ dutiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṁ bhante idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati ayaṁ tatiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṁ bhante idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṁ catutthā gabbhāvakkanti. Etadānuttariyaṁ bhante gabbhāvakkantīsu.

Ādesanavidhādesanā

148. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti ādesanavidhāsu. Catasso imā bhante ādesanavidhā. Idha bhante ekacco nimittena ādisati “evampi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti. So bahuṁ cepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā. Ayaṁ paṭhamā ādesanavidhā. Puna caparaṁ bhante idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati “evampi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti. So bahuṁ cepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā. Ayaṁ dutiyā ādesanavidhā. Puna caparaṁ bhante idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṁ sutvā ādisati “evampi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti. So bahuṁ cepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathā. Ayaṁ tatiyā ādesanavidhā. Puna caparaṁ bhante idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṁ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkavicārasamādhisamāpannassa¹ cetasā ceto paricca pajānāti “yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṁ nāma vitakkaṁ vitakkessatī”ti. So bahuṁ cepi ādisati, tatheva taṁ hoti, no aññathāti. Ayaṁ catutthā ādesanavidhā. Etadānuttariyaṁ bhante ādesanavidhāsu.

Dassanasamāpattidesanā

p. 86 149. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti dassanasamāpattīsu. Catasso imā bhante dassanasamāpattiyo. Idha bhante ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati “atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā muttan”ti. Ayaṁ paṭhamā dassanasamāpatti. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati “atthi imasmiṁ kāye kesā lomā -pa- lasikā muttan”ti. Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati. Ayaṁ dutiyā dassanasamāpatti. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati “atthi imasmiṁ kāye kesā lomā -pa- lasikā muttan”ti. Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca. Ayaṁ tatiyā dassanasamāpatti. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyanta pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati “atthi imasmiṁ kāye kesā lomā -pa- lasikā muttan”ti. Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca. Ayaṁ catutthā dassanasamāpatti. Etadānuttariyaṁ bhante dassanasamāpattīsu.

Puggalapaṇṇattidesanā

p. 87 150. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti puggalapaṇṇattīsu. Sattime bhante puggalā. Ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhī diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. Etadānuttariyaṁ bhante puggalapaṇṇattīsu.

Padhānadesanā

151. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti padhānesu. Sattime bhante sammojjhaṅgā. Satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Etadānuttariyaṁ bhante padhānesu.

Paṭipadādesanā

p. 88 152. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti paṭipadāsu. Catasso imā bhante paṭipadā. Dukkhāpaṭipadā dandhābhiññā, dukkhāpaṭipadā khippābhiññā, sukhāpaṭipadā dandhābhiññā, sukhāpaṭipadā khippābhiññāti. Tatra bhante yāyaṁ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṁ bhante paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca. Tatra bhante yāyaṁ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṁ pana bhante paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati. Tatra bhante yāyaṁ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṁ pana bhante paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati. Tatra bhante yāyaṁ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṁ pana bhante paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca. Etadānuttariyaṁ bhante paṭipadāsu.

Bhassasamācārādidesanā

153. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti bhassasamācāre. Idha bhante ekacco na ceva musāvādupasañhitaṁ vācaṁ bhāsati na ca vebhūtiyaṁ na ca pesuṇiyaṁ na ca sārambhajaṁ jayāpekkho, mantā mantā ca vācaṁ bhāsati nidhānavatiṁ kālena. Etadānuttariyaṁ bhante bhassasamācāre. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti purisasīlasamācāre. Idha bhante ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṁ nijigīsanako¹, indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca. Etadānuttariyaṁ bhante purisasīlasamācāre.

Anusāsanavidhādesanā

p. 89 154. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti anusāsanavidhāsu. Catasso imā bhante anusāsanavidhā. Jānāti bhante Bhagavā aparaṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti. Jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissatī”ti. Jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā”ti. Jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭhevadhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī”ti. Etadānuttariyaṁ bhante anusāsanavidhāsu.

Parapuggalavimuttiñāṇadesanā

155. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti parapuggalavimuttiñāṇe. Jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti, jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissatī”ti. Jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā”ti. Jānāti bhante Bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā “ayaṁ puggalo āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭhevadhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī”ti. Etadānuttariyaṁ bhante parapuggalavimuttiñāṇe.

Sassatavādadesanā

p. 90 156. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti sassatavādesu. Tayome bhante sassatavādā. Idha bhante ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ, ekaṁpi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattālīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi jātiyo jātisataṁpi jātisahassaṁpi jātisatasahassaṁpi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ, tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno”ti. Iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. So evamāha “atītaṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi, ‘saṁvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vā’ti. Anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi ‘saṁvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vā’ti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisaman”ti. Ayaṁ paṭhamo sassatavādo. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ, ekaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭaṁ dvepi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṁvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ, tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno”ti. Iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. So evamāha “atītaṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi ‘saṁvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vā’ti. Anāgatañca khvāhaṁ addhānaṁ jānāmi ‘saṁvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vā’ti. Sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito, te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisaman”ti. Ayaṁ bhante dutiyo sassatavādo. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ, dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni vīsaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tiṁsaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ, tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. So evamāha “atītaṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi ‘saṁvaṭṭipi loko vivaṭṭipī’ti, anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ jānāmi ‘saṁvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipī’ti, sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito, te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisaman”ti. Ayaṁ bhante tatiyo sassatavādo, etadānuttariyaṁ bhante sassatavādesu.

Pubbenivāsānussatiñāṇadesanā

p. 91 157. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti pubbenivāsānussatiñāṇe. Idha bhante ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ, ekaṁpi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattālīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi jātiyo jātisataṁpi jātisahassaṁpi jātisatasahassaṁpi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe, “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ, tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno”ti. Iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Santi bhante devā¹, yesaṁ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṁ. Api ca yasmiṁ yasmiṁ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo² hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu yadi vā nevasaññīnāsaññīsu. Iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Etadānuttariyaṁ bhante pubbenivāsānussatiñāṇe.

Cutūpapātañāṇadesanā

p. 92 158. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti sattānaṁ cutūpapātañāṇe. Idha bhante ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Etadānuttariyaṁ bhante sattānaṁ cutūpapātañāṇe.

Iddhividhadesanā

p. 93 159. Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ, yathā Bhagavā dhammaṁ deseti iddhividhāsu. Dvemā bhante iddhividhāyo. Atthi bhante iddhi “sāsavā sa-upadhikā no ariyā”ti vuccati, atthi bhante iddhi “anāsavā anupadhikā ariyā”ti vuccati. Katamā ca bhante iddhi “sāsavā sa-upadhikā no ariyā”ti vuccati. Idha bhante ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya -pa- tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti, āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṁ. Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti. Ayaṁ bhante iddhi “sāsavā sa-upadhikā no ariyā”ti vuccati. Katamā pana bhante iddhi “anāsavā anupadhikā ariyā”ti vuccati. Idha bhante bhikkhu sace ākaṅkhati “paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyan”ti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati “appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyan”ti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati “paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyyan”ti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati “paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyan”ti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati “paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajāno”ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno. Ayaṁ bhante iddhi “anāsavā anupadhikā ariyā”ti vuccati. Etadānuttariyaṁ bhante iddhividhāsu. Taṁ Bhagavā asesamabhijānāti, taṁ Bhagavato asesamabhijānato uttari abhiññeyyaṁ natthi, yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ iddhividhāsu.

Aññathāsatthuguṇadassana

p. 94 160. Yaṁ taṁ bhante saddhena kulaputtena pattabbaṁ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṁ taṁ Bhagavatā. Na ca bhante Bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ. Catunnañca Bhagavā jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.

Anuyogadānappakāra

161. Sace maṁ bhante evaṁ puccheyya “kiṁ nu kho āvuso Sāriputta ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā Bhagavatā bhiyyobhiññatarā sambodhiyan”ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante “no”ti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso Sāriputta bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā Bhagavatā bhiyyohiññatarā sambodhiyanti, evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante “no”ti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso Sāriputta atthetarahi añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiyanti, evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante “no”ti vadeyyaṁ. Sace pana maṁ bhante evaṁ puccheyya “kiṁ nu kho āvuso Sāriputta ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā Bhagavatā samasamā sambodhiyan”ti, evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante “evan”ti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso Sāriputta bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā Bhagavatā samasamā sambodhiyanti, evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante “evan”ti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso Sāriputta atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā Bhagavatā samasamā sambodhiyanti, evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante “no”ti vadeyyaṁ. Sace pana bhante evaṁ puccheyya “kiṁ panāyasmā Sāriputto ekaccaṁ abbhanujānāti, ekaccaṁ na abbhanujānātī”ti. Evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante evaṁ byākareyyaṁ “sammukhā metaṁ āvuso Bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ ‘ahesuṁ atītamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyan’ti. Sammukhā metaṁ āvuso Bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ ‘bhavissanti anāgatamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyan’ti. Sammukhā metaṁ āvuso Bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ ‘aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve Arahanto Sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti”. Kaccāhaṁ bhante evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva Bhagavato homi, na ca Bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṁ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo¹ gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatīti. Taggha tvaṁ Sāriputta evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṁ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṁ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatīti.

Acchariya-abbhuta

p. 95 162. Evaṁ vutte āyasmā Udāyī Bhagavantaṁ etadavoca “acchariyaṁ bhante, abbhutaṁ bhante, Tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma Tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissati. Ekamekañcepi ito bhante dhammaṁ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ, te tāvatakeneva paṭākaṁ parihareyyuṁ. Acchariyaṁ bhante, abbhutaṁ bhante, Tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma Tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissatī”ti. Passa kho tvaṁ Udāyi Tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma Tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissati. Ekamekañcepi ito Udāyi dhammaṁ aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ, te tāvatakeneva paṭākaṁ parihareyyuṁ. Passa kho tvaṁ Udāyi Tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma Tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṁ pātukarissatīti.

p. 96 163. Atha kho Bhagavā āyasmantaṁ Sāriputtaṁ āmantesi “tasmā tiha tvaṁ Sāriputta imaṁ dhammapariyāyaṁ abhikkhaṇaṁ bhāseyyāsi bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ. Yesaṁpi hi Sāriputta moghapurisānaṁ bhavissati Tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṁ dhammapariyāyaṁ sutvā Tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatī”ti. Iti hidaṁ āyasmā Sāriputto Bhagavato sammukhā sampasādaṁ pavedesi, tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyantveva adhivacananti. Sampasādanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.