Aggaññasutta

Vāseṭṭhabhāradvāja

p. 66 111. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Sāvatthiyaṁ viharati Pubbārāme Migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena Vāseṭṭhabhāradvājā bhikkhūsu parivasanti bhikkhubhāvaṁ ākaṅkhamānā. Atha kho Bhagavā, sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ¹ abbhokāse caṅkamati.

112. Addasā kho Vāseṭṭho Bhagavantaṁ sayanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhitaṁ pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamantaṁ, disvāna Bhāradvājaṁ āmantesi “ayaṁ āvuso Bhāradvāja Bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito pāsādā orohitvā pāsādapacchāyāyaṁ abbhokāse caṅkamati. Āyāmāvuso Bhāradvāja yena Bhagavā tenupasaṅkamissāma, appeva nāma labheyyāma Bhagavato santikā² dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti. “Evamāvuso”ti kho Bhāradvājo Vāseṭṭhassa paccassosi.

113. Atha kho Vāseṭṭhabhāradvājā yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā Bhagavantaṁ caṅkamantaṁ anucaṅkamiṁsu. Atha kho Bhagavā Vāseṭṭhaṁ āmantesi “tumhe khvattha Vāseṭṭha brāhmaṇajaccā brāhmaṇakulīnā brāhmaṇakulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, kacci vo Vāseṭṭha brāhmaṇā na akkosanti na paribhāsantī”ti. Taggha no bhante brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya no aparipuṇṇāyāti. Yathā kathaṁ pana vo Vāseṭṭha brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya no aparipuṇṇāyāti. Brāhmaṇā bhante evamāhaṁsu “brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā³. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā¹. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva² brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā. Te tumhe seṭṭhaṁ vaṇṇaṁ hitvā hīnamattha vaṇṇaṁ ajjhupagatā yadidaṁ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacce. Tayidaṁ na sādhu, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yaṁ tumhe seṭṭhaṁ vaṇṇaṁ hitvā hīnamattha vaṇṇaṁ ajjhupagatā yadidaṁ muṇḍake samaṇake ibbhe kaṇhe bandhupādāpacceti. Evaṁ kho no bhante brāhmaṇā akkosanti paribhāsanti attarūpāya paribhāsāya paripuṇṇāya, no aparipuṇṇāyāti.

p. 67 114. Taggha vo Vāseṭṭha brāhmaṇā porāṇaṁ assarantā evamāhaṁsu “brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā”ti. Dissanti kho pana Vāseṭṭha brāhmaṇānaṁ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi. Te ca brāhmaṇā yonijāva samānā evamāhaṁsu “brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā”ti. Te³ brahmānañceva abbhācikkhanti, musā ca bhāsanti, bahuñca apuññaṁ pasavanti.

Catuvaṇṇasuddhi

115. Cattārome Vāseṭṭha vaṇṇā khattiyā brāhmaṇā vessā suddā. Khattiyopi kho Vāseṭṭha idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī. Iti kho Vāseṭṭha yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā na-alamariyā na-alamariyasaṅkhātā kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā, khattiyepi te⁴ idhekacce sandissanti. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha -pa-. Suddopi kho Vāseṭṭha idhekacco pāṇātipātī hoti adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhī. Iti kho Vāseṭṭha yeme dhammā akusalā akusalasaṅkhātā -pa- kaṇhā kaṇhavipākā viññugarahitā, suddepi te idhekacce sandissanti. Khattiyopi kho Vāseṭṭha idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, pisuṇāya vācāya paṭivirato, pharusāya vācāya paṭivirato, samphappalāpā paṭivirato, anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhī. Iti kho Vāseṭṭha yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā, khattiyepi te idhekacce sandissanti. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha -pa-. Suddopi kho Vāseṭṭha idhekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti -pa- anabhijjhālu, abyāpannacitto, sammādiṭṭhī. Iti kho Vāseṭṭha yeme dhammā kusalā kusalasaṅkhātā anavajjā anavajjasaṅkhātā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā alamariyā alamariyasaṅkhātā sukkā sukkavipākā viññuppasatthā, suddepi te idhekacce sandissanti.

p. 68 116. Imesu kho Vāseṭṭha catūsu vaṇṇesu evaṁ ubhayavokiṇṇesu vattamānesu kaṇha sukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca yadettha brāhmaṇā evamāhaṁsu “brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā”ti. Taṁ tesaṁ viññū nānujānanti. Taṁ kissa hetu, imesaṁ hi Vāseṭṭha catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

117. Tadamināpetaṁ Vāseṭṭha pariyāyena veditabbaṁ, yathā dhammova seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca. Jānāti kho¹ Vāseṭṭha rājā Pasenadi Kosalo “samaṇo Gotamo anantarā² Sakyakulā pabbajito”ti. Sakyā kho pana Vāseṭṭha rañño Pasenadissa Kosalassa anuyuttā³ bhavanti. Karonti kho Vāseṭṭha Sakyā raññe Pasenadimhi Kosale nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ. Iti kho Vāseṭṭha yaṁ karonti Sakyā raññe Pasenadimhi Kosale nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ. Karoti taṁ rājā Pasenadi Kosalo Tathāgate nipaccakāraṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ, na naṁ⁴ “sujāto samaṇo Gotamo, dujjātohamasmi. Balavā samaṇo Gotamo, dubbalohamasmi. Pāsādiko samaṇo Gotamo, dubbaṇṇohamasmi. Mahesakkho samaṇo Gotamo, appesakkhohamasmī”ti. Atha kho naṁ dhammaṁyeva sakkaronto dhammaṁ garuṁ karonto dhammaṁ mānento dhammaṁ pūjento dhammaṁ apacāyamāno evaṁ rājā Pasenadi Kosalo Tathāgate nipaccakāraṁ kāroti abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ. Imināpi kho etaṁ Vāseṭṭha pariyāyena veditabbaṁ, yathā dhammo seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

p. 69 118. Tumhe khvattha Vāseṭṭha nānājaccā nānānāmā nānāgottā nānākulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā, “ke tumhe”ti puṭṭhā samānā “samaṇā Sakyaputtiyāmhā”ti paṭijānātha. Yassa kho panassa Vāseṭṭha Tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, tassetaṁ kallaṁ vacanāya “Bhagavatomhi putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo”ti. Taṁ kissa hetu, Tathāgatassa hetaṁ Vāseṭṭha adhivacanaṁ “dhammakāyo” itipi “brahmakāyo” itipi “dhammabhūto” itipi “brahmabhūto” itipi.

119. Hoti kho so Vāseṭṭha samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko saṁvaṭṭati, saṁvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā Ābhassarasaṁvattanikā honti. Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti. Hoti kho so Vāseṭṭha samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko vivaṭṭati, vivaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā Ābhassarakāyā cavitvā itthattaṁ āgacchanti. Tedha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.

Rasapathavipātubhāva

p. 70 120. Ekodakībhūtaṁ kho pana Vāseṭṭha tena samayena hoti andhakāro andhakāratimisā. Na candimasūriyā paññāyanti, na nakkhattāni tārakarūpāni paññāyanti, na rattindivā paññāyanti, na māsaḍḍhamāsā paññāyanti, na utusaṁvacchārā paññāyanti, na itthipumā paññāyanti, sattā sattātveva saṅkhyaṁ gacchanti. Atha kho tesaṁ Vāseṭṭha sattānaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṁ samatani¹, seyyathāpi nāma payaso tattassa² nibbāyamānassa upari santānakaṁ hoti, evameva pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇā ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ³ aneḷakaṁ⁴, evamassādā ahosi. Atha kho Vāseṭṭha aññataro satto lolajātiko “ambho kimevidaṁ bhavissatī”ti rasapathaviṁ aṅguliyā sāyi. Tassa rasapathaviṁ aṅguliyā sāyato acchādesi, taṇhā cassa okkami. Aññepi kho Vāseṭṭha sattā tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamānā rasapathaviṁ aṅguliyā sāyiṁsu. Tesaṁ rasapathaviṁ aṅguliyā sāyataṁ acchādesi, taṇhā ca tesaṁ okkami.

Candimasūriyādipātubhāva

121. Atha kho te Vāseṭṭha sattā rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ. Yato kho te⁵ Vāseṭṭha sattā rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ. Atha tesaṁ sattānaṁ sayaṁpabhā antaradhāyi. Sayaṁpabhāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṁ. Candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṁ. Nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṁsu. Rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṁsu. Māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṁvaccharā paññāyiṁsu. Ettāvatā kho Vāseṭṭha ayaṁ loko puna vivaṭṭo hoti.

p. 71 122. Atha kho te Vāseṭṭha sattā rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā¹ tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu. Yathā yathā kho te Vāseṭṭha sattā rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu, tathā tathā tesaṁ sattānaṁ (rasapathaviṁ paribhuñjantānaṁ)² kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā³ ca paññāyittha. Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti “mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā”ti. Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ rasapathavī antaradhāti, rasāya pathaviyā antarahitāya sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu “ahorasaṁ ahorasan”ti. Tadetarahipi manussā kañcideva surasaṁ⁴ labhitvā evamāhaṁsu “ahorasaṁ ahorasan”ti. Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.

Bhūmipappaṭakapātubhāva

123. Atha kho tesaṁ Vāseṭṭha sattānaṁ rasāya pathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi. Seyyathāpi nāma ahicchattako, evameva pāturahosi. So ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇo ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ, evamassādo ahosi. Atha kho te Vāseṭṭha sattā bhūmipappaṭakaṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ. Te taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu. Yathā yathā kho te Vāseṭṭha sattā bhūmipappaṭakaṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu, tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti “mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā”ti. Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ bhūmipappaṭako antaradhāyi.

Padālatāpātubhāva

p. 72 124. Bhūmipappaṭake antarahite padālatā¹ pāturahosi, seyyathāpi nāma kalambukā², evameva pāturahosi. Sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā, seyyathāpi nāma sampannaṁ vā sappi sampannaṁ vā navanītaṁ evaṁvaṇṇā ahosi. Seyyathāpi nāma khuddamadhuṁ aneḷakaṁ, evamassādā ahosi. Atha kho te Vāseṭṭha sattā padālataṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ. Te taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu. Yathā yathā kho te Vāseṭṭha sattā padālataṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu, tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha. Ekidaṁ sattā vaṇṇavanto honti, ekidaṁ sattā dubbaṇṇā. Tattha ye te sattā vaṇṇavanto, te dubbaṇṇe satte atimaññanti “mayametehi vaṇṇavantatarā, amhehete dubbaṇṇatarā”ti. Tesaṁ vaṇṇātimānapaccayā mānātimānajātikānaṁ padālatā antaradhāyi. Padālatāya antarahitāya sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu “ahu vata no, ahāyi vata no padālatā”ti. Tadetarahipi manussā kenaci³ dukkhadhammena phuṭṭhā evamāhaṁsu “ahu vata no, ahāyi vata no”ti. Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.

Akaṭṭhapākasālipātubhāva

p. 73 125. Atha kho tesaṁ Vāseṭṭha sattānaṁ padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Yaṁ taṁ sāyaṁ sāyamāsāya āharanti, pāto taṁ hoti pakkaṁ paṭiviruḷhaṁ. Yaṁ taṁ pāto pātarāsāya āharanti, sāyaṁ taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ, nāpadānaṁ paññāyati. Atha kho te Vāseṭṭha sattā akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu.

Itthipurisaliṅgapātubhāva

126. Yathā yathā kho te Vāseṭṭha sattā akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhaṁsu, tathā tathā tesaṁ sattānaṁ bhiyyoso mattāya kharattañceva kāyasmiṁ okkami, vaṇṇavevaṇṇatā ca paññāyittha, itthiyā ca itthiliṅgaṁ pāturahosi purisassa ca purisaliṅgaṁ, itthī ca purisaṁ ativelaṁ upanijjhāyati puriso ca itthiṁ. Tesaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyataṁ sārāgo udapādi, pariḷāho kāyasmiṁ okkami. Te pariḷāhapaccayā methunaṁ dhammaṁ paṭiseviṁsu. Ye kho pana te Vāseṭṭha tena samayena sattā passanti methunaṁ dhammaṁ paṭisevante, aññe paṁsuṁ khipanti, aññe seṭṭhiṁ khipanti, aññe gomayaṁ khipanti “nassa asuci¹ nassa asuci¹”ti, “kathaṁ hi nāma satto sattassa evarūpaṁ karissatī”ti. Tadetarahipi manussā ekaccesu janapadesu vadhuyā nibbuyhamānāya² aññe paṁsuṁ khipanti, aññe seṭṭhiṁ khipanti, aññe gomayaṁ khipanti. Tadeva porāṇaṁ aggaññaṁ akkharaṁ anusaranti, na tvevassa atthaṁ ājānanti.

Methunadhammasamācāra

p. 74 127. Adhammasammataṁ kho pana¹ Vāseṭṭha tena samayena hoti, tadetarahi dhammasammataṁ. Ye kho pana Vāseṭṭha tena samayena sattā methunaṁ dhammaṁ paṭisevanti, te māsampi dvemāsampi na labhanti gāmaṁ vā nigamaṁ vā pavisituṁ. Yato kho te Vāseṭṭha sattā tasmiṁ asaddhamme ativelaṁ pātabyataṁ āpajjiṁsu. Atha agārāni upakkamiṁsu kātuṁ tasseva asaddhammassa paṭicchādanatthaṁ. Atha kho Vāseṭṭha aññatarassa sattassa alasajātikassa etadahosi “ambho kimevāhaṁ vihaññāmi sāliṁ āharanto sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya, yaṁnūnāhaṁ sāliṁ āhareyyaṁ sakideva² sāyapātarāsāyā”ti. Atha kho so Vāseṭṭha satto sāliṁ āhāsi sakideva sāyapātarāsāya. Atha kho Vāseṭṭha aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca “ehi bho satta sālāhāraṁ gamissāmā”ti. Alaṁ bho satta āhato³ me sāli sakideva sāyapātarāsāyāti. Atha kho so Vāseṭṭha satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva dvīhāya. Evaṁpi kira bho sādhūti. Atha kho Vāseṭṭha aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca “ehi bho satta sālāhāraṁ gamissāmā”ti. Alaṁ bho satta āhato me sāli sakideva dvīhāyāti. Atha kho so Vāseṭṭha satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva catūhāya, evaṁpi kira bho sādhūti. Atha kho Vāseṭṭha aññataro satto yena so satto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ sattaṁ etadavoca “ehi bho satta sālāhāraṁ gamissāmā”ti. Alaṁ bho satta āhato me sāli sakideva catūhāyāti. Atha kho so Vāseṭṭha satto tassa sattassa diṭṭhānugatiṁ āpajjamāno sāliṁ āhāsi sakideva aṭṭhāhāya, evaṁpi kira bho sādhūti. Yato kho te Vāseṭṭha sattā sannidhikārakaṁ sāliṁ upakkamiṁsu paribhuñjituṁ. Atha kaṇopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ, apadānaṁ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo aṭṭhaṁsu.

Sālivibhāga

p. 75 128. Atha kho te Vāseṭṭha sattā sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu “pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, mayaṁ hi pubbe manomayā ahumhā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā, tesaṁ no amhākaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena rasapathavī udakasmiṁ samatani, sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā. Te mayaṁ rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamimha paribhuñjituṁ, tesaṁ no rasapathaviṁ hatthehi āluppakārakaṁ upakkamataṁ paribhuñjituṁ sayaṁpabhā antaradhāyi, tāya antarahitāya candimasūriyā pāturahesuṁ, candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pāturahesuṁ, nakkhattesu tārakarūpesu pātubhūtesu rattindivā paññāyiṁsu, rattindivesu paññāyamānesu māsaḍḍhamāsā paññāyiṁsu, māsaḍḍhamāsesu paññāyamānesu utusaṁvaccharā paññāyiṁsu. Te mayaṁ rasapathaviṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā. Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā rasapathavī antaradhāyi, rasapathaviyā antarahitāya bhūmipappaṭako pāturahosi, so ahosi vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. Te mayaṁ bhūmipappaṭakaṁ upakkamimha paribhuñjituṁ, te mayaṁ taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā. Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā bhūmipappaṭako antaradhāyi, bhūmipappaṭake antarahite padālatā pāturahosi, sā ahosi vaṇṇasampannā gandhasampannā rasasampannā. Te mayaṁ padālataṁ upakkamimha paribhuñjituṁ, te mayaṁ taṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā, tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā padālatā antaradhāyi, padālatāya antarahitāya akaṭṭhapāko sāli pāturahosi akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Yaṁ taṁ sāyaṁ sāyamāsāya āharāma, pāto taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ. Yaṁ taṁ pāto pātarāsāya āharāma, sāyaṁ taṁ hoti pakkaṁ paṭivirūḷhaṁ. Nāpadānaṁ paññāyittha. Te mayaṁ akaṭṭhapākaṁ sāliṁ paribhuñjantā tambhakkhā tadāhārā ciraṁ dīghamaddhānaṁ aṭṭhamhā. Tesaṁ no pāpakānaṁyeva akusalānaṁ dhammānaṁ pātubhāvā kaṇopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, thusopi taṇḍulaṁ pariyonandhi, lūnampi nappaṭivirūḷhaṁ, apadānaṁ paññāyittha, saṇḍasaṇḍā sālayo ṭhitā. Yaṁnūna mayaṁ sāliṁ vibhajeyyāma, mariyādaṁ ṭhapeyyāmā”ti. Atha kho te Vāseṭṭha sattā sāliṁ vibhajiṁsu, mariyādaṁ ṭhapesuṁ.

p. 76 129. Atha kho Vāseṭṭha aññataro satto lolajātiko sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ¹ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñji, tamenaṁ aggehesuṁ, gahetvā etadavocuṁ “pāpakaṁ vata bho satta karosi, yatra hi nāma sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñjasi, māssu bho satta punapi evarūpamakāsī”ti. “Evaṁ bho”ti kho Vāseṭṭha so satto tesaṁ sattānaṁ paccassosi. Dutiyampi kho Vāseṭṭha so satto -pa-. Tatiyampi kho Vāseṭṭha so satto sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñji, tamenaṁ aggahesuṁ, gahetvā etadavocuṁ “pāpakaṁ vata bho satta karosi, yatra hi nāma sakaṁ bhāgaṁ parirakkhanto aññataraṁ bhāgaṁ adinnaṁ ādiyitvā paribhuñjasi, māssu bho satta punapi evarūpamakāsī”ti. Aññe pāṇinā pahariṁsu, aññe leḍḍunā pahariṁsu, aññe daṇḍena pahariṁsu. Tadagge kho Vāseṭṭha adinnādānaṁ paññāyati, garahā paññāyati, musāvādo paññāyati, daṇḍādānaṁ paññāyati.

Mahāsammatarājā

130. Atha kho te Vāseṭṭha sattā sannipatiṁsu, sannipatitvā anutthuniṁsu “pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṁ paññāyissati, garahā paññāyissati, musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṁ paññāyissati. Yaṁnūna mayaṁ ekaṁ sattaṁ sammanneyyāma, yo no sammā khīyitabbaṁ khīyeyya, sammā garahitabbaṁ garaheyya, sammā pabbājetabbaṁ pabbājeyya. Mayaṁ panassa sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadassāmā”ti. Atha kho te Vāseṭṭha sattā yo nesaṁ satto abhirūpataro ca dassanīyataro ca pāsādikataro ca mahesakkhataro ca. Taṁ sattaṁ upasaṅkamitvā etadavocuṁ “ehi bho satta sammā khīyitabbaṁ khīya, sammā garahitabbaṁ garaha, sammā pabbājetabbaṁ pabbājehi. Mayaṁ pana vo sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadassāmā”ti. “Evaṁ bho”ti kho Vāseṭṭha so satto tesaṁ sattānaṁ paṭissuṇitvā sammā khīyitabbaṁ khīyi, sammā garahitabbaṁ garahi, sammā pabbājetabbaṁ pabbājesi. Te panassa sālīnaṁ bhāgaṁ anuppadaṁsu.

p. 77 131. Mahājanasammatoti kho Vāseṭṭha “mahāsammato mahāsammato”tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Khettānaṁ adhipatīti kho Vāseṭṭha “khattiyo khattiyo”tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Dhammena pare rañjetīti kho Vāseṭṭha “rājā rājā”tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Iti kho Vāseṭṭha evametassa khattiyamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

Brāhmaṇamaṇḍala

132. Atha kho tesaṁ Vāseṭṭha sattānaṁyeva¹ ekaccānaṁ etadahosi “pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, yatra hi nāma adinnādānaṁ paññāyissati, garahā paññāyissati musāvādo paññāyissati, daṇḍādānaṁ paññāyissati, pabbājanaṁ paññāyissati. Yaṁnūna mayaṁ pāpake akusale dhamme vāheyyāmā”ti. Te pāpake akusale dhamme vāhesuṁ. Pāpake akusale dhamme vāhentīti kho Vāseṭṭha “brāhmaṇā brāhmaṇā”tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Te araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā¹. Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyanti. Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu “ime kho bho sattā araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti, vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā. Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyantī”ti, jhāyantīti kho² Vāseṭṭha “jhāyakā jhāyakā”tveva dutiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Tesaṁyeva kho Vāseṭṭha sattānaṁ ekacce sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṁ jhānaṁ anabhisambhuṇamānā³ gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ osaritvā ganthe karontā acchanti. Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu “ime kho bho sattā araññāyatane paṇṇakuṭīsu taṁ jhānaṁ anabhisambhuṇamānā gāmasāmantaṁ nigamasāmantaṁ osaritvā ganthe karontā acchanti, na dānime jhāyantī”ti. Na dānime⁴ jhāyantīti kho Vāseṭṭha “ajjhāyakā ajjhāyakā”tveva tatiyaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Hīnasammataṁ kho pana Vāseṭṭha tena samayena hoti, tadetarahi seṭṭhasammataṁ. Iti kho Vāseṭṭha evametassa brāhmaṇamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

Vessamaṇḍala

p. 78 133. Tesaṁyeva kho Vāseṭṭha sattānaṁ ekacce sakkā methunaṁ dhammaṁ samādāya visukammante⁵ payojesuṁ. Methunaṁ dhammaṁ samādāya visukammante payojentīti kho Vāseṭṭha “vessā vessā”tveva akkharaṁ upanibbattaṁ. Iti kho Vāseṭṭha evametassa vessamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

Suddamaṇḍala

p. 79 134. Tesaṁyeva kho Vāseṭṭha sattānaṁ ye te sattā avasesā, te luddācārā khuddācārā ahesuṁ. Luddācārā khuddācārāti kho Vāseṭṭha “suddā suddā”tveva akkharaṁ upanibbattaṁ. Iti kho Vāseṭṭha evametassa suddamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

135. Ahu kho so Vāseṭṭha samayo, yaṁ khattiyopi sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati “samaṇo bhavissāmī”ti. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha -pa-. Suddopi kho Vāseṭṭha sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati “samaṇo bhavissāmī”ti. Imehi kho Vāseṭṭha catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ, anaññesaṁ. Sadisānaṁyeva, no asadisānaṁ. Dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

Duccaritādikathā

136. Khattiyopi kho Vāseṭṭha kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā diccaritaṁ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno¹ micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha. Suddopi kho Vāseṭṭha. Samaṇopi kho Vāseṭṭha kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā micchādiṭṭhiko micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Khattiyopi kho Vāseṭṭha kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno¹ sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha. Suddopi kho Vāseṭṭha. Samaṇopi kho Vāseṭṭha kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.

p. 80 137. Khattiyopi kho Vāseṭṭha kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu² kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī hoti. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha. Suddopi kho Vāseṭṭha. Samaṇopi kho Vāseṭṭha kāyena dvayakārī, vācāya dvayakārī, manasā dvayakārī, vimissadiṭṭhiko vimissadiṭṭhikammasamādāno vimissadiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhappaṭisaṁvedī hoti.

Bodhipakkhiyabhāvanā

138. Khattiyopi kho Vāseṭṭha kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati³. Brāhmaṇopi kho Vāseṭṭha -pa-. Vessopi kho Vāseṭṭha. Suddopi kho Vāseṭṭha. Samaṇopi kho Vāseṭṭha kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheva dhamme parinibbāyati.

139. Imesaṁ hi Vāseṭṭha catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto. So nesaṁ aggamakkhāyati dhammeneva, no adhammena. Dhammo hi Vāseṭṭha seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

p. 81 140. Brahmunāpesā Vāseṭṭha Sanaṅkumārena gāthā bhāsitā– “Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino. Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse”ti. Sā kho panesā Vāseṭṭha gāthā brahmunā Sanaṅkumārena sugītā, no duggītā. Subhāsitā, no dubbhāsitā. Atthasaṁhitā, no anatthasaṁhitā. Anumatā mayā. Ahampi Vāseṭṭha evaṁ vadāmi– “Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino. Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse”ti. Idamavoca Bhagavā. Attamanā Vāseṭṭhabhāradvājā Bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.