Udumbarikasutta

Nigrodhaparibbājakavatthu

p. 30 49. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Rājagahe viharati Gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena Nigrodho paribbājako Udumbarikāya paribbājakārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ tiṁsamattehi paribbājakasatehi. Atha kho Sandhāno gahapati divā divassa¹ Rājagahā nikkhami Bhagavantaṁ dassanāya. Atha kho Sandhānassa gahapatissa etadahosi “akālo kho Bhagavantaṁ dassanāya, paṭisallīno Bhagavā, manobhāvanīyānaṁpi bhikkhūnaṁ asamayo dassanāya, paṭisallīnā manobhāvanīyā bhikkhū, yaṁnūnāhaṁ yena udumbarikāya paribbājakārāmo, yena Nigrodho paribbājako tenupasaṅkameyyanti. Atha kho Sandhāno gahapati yena Udumbarikāya paribbājakārāmo, yena Nigrodho paribbājako tenupasaṅkami.

50. Tena kho pana samayena Nigrodho paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ kathentiyā. Seyyathidaṁ, rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ iti vā.

51. Addasā kho Nigrodho paribbājako Sandhānaṁ gahapatiṁ dūratova āgacchantaṁ, disvā sakaṁ parisaṁ saṇṭhāpesi “appasaddā Bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Ayaṁ samaṇassa Gotamassa sāvako āgacchati Sandhāno gahapati. Yāvatā kho pana samaṇassa Gotamassa sāvakā gihī odātavasanā Rājagahe paṭivasanti, ayaṁ tesaṁ aññataro Sandhāno gahapati, appasaddakāmā kho panete āyasmānto appasaddavinītā, appasaddassa vaṇṇavādino, appeva nāma appasaddaṁ parisaṁ viditvā upasaṅkamitabbaṁ maññeyyā”ti. Evaṁ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṁ.

p. 31 52. Atha kho Sandhāno gahapati yena Nigrodho paribbājako tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Nigrodhena paribbājakena saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho Sandhāno gahapati Nigrodhaṁ paribbājakaṁ etadavoca “aññathā kho ime bhonto aññatitthiyā paribbājakā saṅgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṁ, rājakathaṁ -pa- itibhavābhavakathaṁ iti vā. Aññathā kho¹ pana so Bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānī”ti.

53. Evaṁ vutte Nigrodho paribbājako Sandhānaṁ gahapatiṁ etadavoca “yagghe gahapati jāneyyāsi, kena samaṇo Gotamo saddhiṁ sallapati, kena sākacchaṁ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṁ āpajjati. Suññāgārahatā samaṇassa Gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo Gotamo, nālaṁ sallāpāya. So antamantāneva² sevati. Seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa Gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo Gotamo, nālaṁ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Iṅgha gahapati samaṇo Gotamo imaṁ parisaṁ āgaccheyya, ekapañheneva naṁ saṁsādeyyāma³, tucchakumbhīva naṁ maññe orodheyyāmā”ti.

54. Assosi kho Bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya Sandhānassa gahapatissa Nigrodhena paribbājakena saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ. Atha kho Bhagavā Gijjhakūṭā pabbatā orohitvā yena Sumāgadhāya tīre moranivāpo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkami. Addasā kho Nigrodho paribbājako Bhagavantaṁ Sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṁ, disvāna sakaṁ parisaṁ saṇṭhāpesi, “appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha, ayaṁ samaṇo Gotamo Sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamati. Appasaddakāmo kho pana so āyasmā, appasaddassa vaṇṇavādī, appeva nāma appasaddaṁ parisaṁ viditvā upasaṅkamitabbaṁ maññeyya. Sace samaṇo Gotamo imaṁ parisaṁ āgaccheyya, imaṁ taṁ pañhaṁ puccheyyāma “ko nāma so bhante Bhagavato dhammo, yena Bhagavā sāvake vineti, yena Bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyan”ti. Evaṁ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṁ.

Tapojigucchāvāda

p. 32 55. Atha kho Bhagavā yena Nigrodho paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho Nigrodho paribbājako Bhagavantaṁ etadavoca “etu kho bhante Bhagavā, svāgataṁ bhante Bhagavato, cirassaṁ kho bhante Bhagavā imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya. Nisīdatu bhante Bhagavā, idamāsanaṁ paññattan”ti. Nisīdi Bhagavā paññatte āsane. Nigrodhopi kho paribbājako aññataraṁ nīcāsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho Nigrodhaṁ paribbājakaṁ Bhagavā etadavoca “kāyanuttha Nigrodha etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti. Evaṁ vutte Nigrodho paribbājako Bhagavantaṁ etadavoca– idha mayaṁ bhante addasāma Bhagavantaṁ Sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṁ, disvāna evaṁ avocumhā “sace samaṇo Gotamo imaṁ parisaṁ āgaccheyya, imaṁ taṁ pañhaṁ puccheyyāma ‘ko nāma so bhante Bhagavato dhammo, yena Bhagavā sāvake vineti, yena Bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyan’ti. Ayaṁ kho no bhante antarākathā vippakatā, atha Bhagavā anuppatto”ti.

56. Dujjānaṁ kho etaṁ Nigrodha tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena, yenāhaṁ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ. Iṅgha tvaṁ maṁ Nigrodha sake ācariyake adhijegucche pañhaṁ puccha “kathaṁ santā nu kho bhante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṁ aparipuṇṇā”ti. Evaṁ vutte te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṁ “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, samaṇassa Gotamassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma sakavādaṁ ṭhapessati, paravādena pavāressatī”ti.

p. 33 57. Atha kho Nigrodho paribbājako te paribbājake appasadde katvā Bhagavantaṁ etadavoca “mayaṁ kho bhante tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā¹ tapojigucchā-allīnā viharāma. Kthaṁ santā nu kho bhante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṁ aparipuṇṇā”ti. Idha Nigrodha Tapassī acelako hoti muttācāro, hatthāpalekhano², na-ehibhaddantiko, natiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṁ, na-uddissakataṁ, nanimantanaṁ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṁ, na daṇḍamantaraṁ, na musalamantaraṁ, na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkattīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṁ, na maṁsaṁ, na suraṁ, na merayaṁ, na thusodakaṁ pivati, so ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko, sattāgāriko vā hoti sattālopiko, ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti, sattahipi dattīhi yāpeti, ekāhikampi āhāraṁ āhāreti, dvīhikampi³ āhāraṁ āhāreti, sattāhikampi āhāraṁ āhāreti, iti evarūpaṁ addhamāsikaṁpariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṁsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinānipi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi¹ hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekapassayikopi hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakaṁpi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Taṁ kiṁmaññasi Nigrodha, yadi evaṁ sante tapojigucchā paripuṇṇā vā hoti aparipuṇṇā vāti. Addhā kho bhante evaṁ sante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, no aparipuṇṇāti. Evaṁ paripuṇṇāyapi kho ahaṁ Nigrodha tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadāmīti.

Upakkilesa

p. 34 58. Yathā kathaṁ pana bhante Bhagavā evaṁ paripuṇṇāya tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadatīti. Idha Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṁseti paraṁ vambheti. Yampi Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṁseti paraṁ vambheti, ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati². Yampi Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati, ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti.

p. 35 59. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṁseti paraṁ vambheti. Yampi Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṁseti paraṁ vambheti, ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi kho Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati, ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti.

60. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, bhojanesu vodāsaṁ āpajjati “idaṁ me khamati, idaṁ me nakkhamatī”ti. So yañca¹ khvassa nakkhamati, taṁ sāpekkho pajahati. Yaṁ panassa khamati, taṁ gadhito² mucchito ajjhāpanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu “sakkarissanti maṁ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā”ti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti.

p. 36 61. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī aññataraṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā apasādetā¹ hoti “kiṁ panāyaṁ sambahulājīvo² sabbaṁ saṁbhakkheti. Seyyathidaṁ, mūlabījaṁ khandhabījaṁ phalubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ, asanivicakkaṁ dantakūṭaṁ, samaṇappavādenā”ti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī passati aññataraṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā kulesu sakkariyamānaṁ garukariyamānaṁ māniyamānaṁ pūjiyamānaṁ, disvā tassa evaṁ hoti “imañhi nāma sambahulājīvaṁ kulesu sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, maṁ pana tapassiṁ lūkhājīviṁ kulesu na sakkaronti na garuṁ karonti na mānenti na pūjentī”ti, iti so issāmacchariyaṁ kulesu uppādetā hoti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti.

62. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī āpāthakanisādī hoti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī attānaṁ adassayamāno kulesu carati “idampi me tapasmiṁ idampi me tapasmin”ti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī kiñcideva paṭicchannaṁ sevati, so “khamati te idan”ti puṭṭho samāno akkhamamānaṁ āha “khamatī”ti. Khamamānaṁ āha “nakkhamatī”ti. Iti so sampajānamusā bhāsitā hoti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī Tathāgatassa vā Tathāgatasāvakassa vā dhammaṁ desentassa santaṁyeva pariyāyaṁ anuññeyyaṁ nānujānāti -pa- ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti.

p. 37 63. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī kodhano hoti upanāhī. Yampi Nigrodha tapassī kodhano hoti upanāhī. Ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī makkhī hoti paḷāsī¹ -pa- issukī hoti maccharī. Saṭho hoti māyāvī. Thaddho hoti atimānī. Pāpiccho hoti pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato. Micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato. Sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yampi Nigrodha tapassī sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Ayampi kho Nigrodha tapassino upakkileso hoti. Taṁ kiṁ maññasi Nigrodha “yadime tapojigucchā² upakkilesā vā anupakkilesā vā”ti. Addhā kho ime bhante tapojigucchā² upakkilesā³, no anupakkilesā. Ṭhānaṁ kho panetaṁ bhante vijjati “yaṁ idhekacco tapassī sabbeheva imehi upakkilesehi samannāgato assa, ko pana vādo aññataraññatarenā”ti.

Parisuddhapapaṭikappattakathā

64. Idha Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇāsaṅkappo. Yampi Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā na attānukkaṁseti na paraṁ vambheti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā na majjati na mucchati na pamādamāpajjati -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti.

p. 38 65. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attānukkaṁseti na paraṁ vambheti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī tapaṁ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṁ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na majjati na mucchati na pamādamāpajjati -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti.

66. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī bhojanesu na vodāsaṁ āpajjati “idaṁ me khamati, idaṁ me nakkhamatī”ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṁ anapekkho pajahati. Yaṁ panassa khamati, taṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī na tapaṁ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu “sakkarissanti maṁ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā”ti. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti.

67. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī aññataraṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā nāpasādetā hoti “kiṁ panāyaṁ sambahulājīvo sabbaṁ saṁbhakkheti. Seyyathidaṁ, mūlabījaṁ khandhabījaṁ phalubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ, asanivicakkaṁ dantakūṭaṁ, samaṇappavādenā”ti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī passati aññataraṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā kulesu sakkariyamānaṁ garuṁ kariyamānaṁ māniyamānaṁ pūjiyamānaṁ, tassa na evaṁ hoti “imañhi nāma sambahulājīvaṁ kulesu sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, maṁ pana tapassiṁ lūkhājīviṁ kulesu na sakkaronti na garuṁ karonti na mānenti na pūjentī”ti, iti so issāmacchariyaṁ kulesu nuppādetā hoti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti.

p. 39 68. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī na āpāthakanisādī hoti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī na attānaṁ adassayamāno kulesu carati “idampi me tapasmiṁ idampi me tapasmin”ti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī na kiñcideva paṭicchannaṁ sevati, so “khamati te idan”ti puṭṭho samāno akkhamamānaṁ āha “nakkhamatī”ti. Khamamānaṁ āha “khamatī”ti. Iti so sampajānamusā na bhāsitā hoti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī Tathāgatassa vā Tathāgatasāvakassa vā dhammaṁ desentassa santaṁyeva pariyāyaṁ anuññeyyaṁ anujānāti -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti.

69. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī akkodhano hoti anupanāhī. Yampi Nigrodha tapassī akkodhano hoti anupanāhī -pa-. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Puna caparaṁ Nigrodha tapassī amakkhī hoti apaḷāsī -pa- anissukī hoti amaccharī. Asaṭho hoti amāyāvī. Atthaddho hoti anatimānī. Na pāpiccho hoti na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato. Na micchādiṭṭhiko hoti na antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato. Na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Yampi Nigrodha tapassī na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Evaṁ so tasmiṁ ṭhāne parisuddho hoti. Taṁ kiṁ maññasi Nigrodha “yadi evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā”ti. Addhā kho bhante evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cāti. Na kho Nigrodha ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca sārappattā ca hoti, api ca kho papaṭikappattā¹ hoti.

Parisuddhatacappattakathā

p. 40 70. Kittāvatā pana bhante tapojigucchā aggappattā ca sārappattā ca hoti, sādhu bhante Bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetūti. Idha Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti. Kathañca Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti. Idha Nigrodha tapassī na pāṇaṁ atipāteti², na pāṇaṁ atipātayati, na pāṇamatipātayato samanuñño hoti. Na adinnaṁ ādiyati, na adinnaṁ ādiyāpeti, na adinnaṁ ādiyato samanuñño hoti. Na musā bhaṇati, na musā bhaṇāpeti, na musā bhaṇato samanuñño hoti. Na bhāvitamāsīsati³, na bhāvitamāsīsāpeti, na bhāvitamāsīsato samanuñño hoti. Evaṁ kho Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti. Yato kho Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti, aduṁ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ. So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṁ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṁ parisodheti. Byāpādappadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādappadosā cittaṁ parisodheti. Thinamiddhaṁ⁴ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṁ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṁ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti. Vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṁkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṁ parisodheti.

p. 41 71. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā -pa-. Muditāsahagatena cetasā -pa-. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Taṁ kiṁ maññasi Nigrodha “yadi evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā”ti. Addhā kho bhante evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cāti. Na kho Nigrodha ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca, api ca kho tacappattā hotīti.

Parisuddhaphegguppattakathā

72. Kittāvatā kho pana bhante tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca, sādhu me bhante Bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetūti. Idha Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti. Kathañca pana Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti -pa-. Yato kho Nigrodha tapassī evaṁ cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti, aduṁ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṁ senāsanaṁ bhajati -pa-. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā -pa-. Karuṇāsahagatena cetasā -pa-. Muditāsahagatena cetasā -pa-. Upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ, ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ, tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno”ti, iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Taṁ kiṁ maññasi Nigrodha “yadi evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā”ti. Addhā kho bhante evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cāti. Na kho Nigrodha ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca, api ca kho phegguppattā hotīti.

Parisuddha-aggappattasārappattakathā

p. 42 73. Kittāvatā pana bhante tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca, sādhu me bhante Bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetūti. Idha Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti. Kathañca Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti -pa-. Yato kho Nigrodha tapassī cātuyāmasaṁvarasaṁvuto hoti, aduṁ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṁ senāsanaṁ bhajati -pa-. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā -pa- upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ -pa- dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo -pa- iti sākāraṁ sa-uddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti. Taṁ kiṁ maññasi Nigrodha “yadi evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā”ti. Addhā kho bhante evaṁ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cāti.

p. 43 74. Ettāvatā kho Nigrodha tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca. Iti kho Nigrodha¹ yaṁ maṁ tvaṁ avacāsi “ko nāma so bhante Bhagavato dhammo, yena Bhagavā sāvake vineti, yena Bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyan”ti. Iti kho (taṁ) Nigrodha ṭhānaṁ uttaritarañca paṇītatarañca, yenāhaṁ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyanti. Evaṁ vutte te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṁ “ettha mayaṁ anassāma sācariyakā, na mayaṁ ito bhiyyo uttaritaraṁ pajānāmā”ti.

Nigrodhassapajjhāyana

75. Yadā aññāsi Sandhāno gahapati “aññadatthu khodānime aññatitthiyā paribbājakā Bhagavato bhāsitaṁ sussūsanti, sotaṁ odahanti, aññācittaṁ upaṭṭhāpentī”ti. Atha² Nigrodhaṁ paribbājakaṁ etadavoca “iti kho bhante Nigrodha yaṁ maṁ tvaṁ avacāsi ‘yagghe gahapati jāneyyāsi, kena samaṇo Gotamo saddhiṁ sallapati, kena sākacchaṁ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṁ samāpajjati, suññāgārahatā samaṇassa Gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo Gotamo nālaṁ sallāpāya, so antamantāneva sevati. Seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa Gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo Gotamo nālaṁ sallāpāya, so antamantāneva sevati. Iṅgha ca gahapati samaṇo Gotamo imaṁ parisaṁ āgaccheyya, ekapañheneva naṁ saṁsādeyyāma, tucchakumbhīva naṁ maññe orodheyyāmā’ti. Ayaṁ kho so bhante Bhagavā Arahaṁ Sammāsambuddho idhānuppatto, aparisāvacaraṁ pana naṁ karotha, gokāṇaṁ pariyantacāriniṁ karotha, ekapañheneva naṁ saṁsādetha, tucchakumbhīva naṁ orodhethā”ti. Evaṁ vutte Nigrodho paribbājako tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.

p. 44 76. Atha kho Bhagavā Nigrodhaṁ paribbājakaṁ tuṇhībhūtaṁ maṅkubhūtaṁ pattakkhandhaṁ adhomukhaṁ pajjhāyantaṁ appaṭibhānaṁ viditvā Nigrodhaṁ paribbājakaṁ etadavoca “saccaṁ kira Nigrodha bhāsitā te esā vācā”ti. Saccaṁ bhante bhāsitā me esā vācā yathābālena yathāmūḷhena yathā-akusalenāti. Taṁ kiṁ maññasi Nigrodha, kinti te sutaṁ paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ “ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā, evaṁ su te Bhagavanto saṁgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ anuyuttā vihariṁsu. Seyyathidaṁ, rājakathaṁ corakathaṁ -pa- itibhavābhavakathaṁ iti vā. Seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako. Udāhu evaṁ su te Bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpāhaṁ etarahī”ti. Sutaṁ metaṁ bhante paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ “ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ Arahanto Sammāsambuddhā, na evaṁ su¹ te Bhagavanto saṁgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṁ rājakathaṁ corakathaṁ -pa- itibhavābhavakathaṁ iti vā, seyyathāpāhaṁ etarahi sācariyako. Evaṁ su te Bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpi Bhagavā etarahī”ti. Tassa te Nigrodha viññussa sato mahallakassa na etadahosi “Buddho so Bhagavā bodhāya dhammaṁ deseti, danto so Bhagavā damathāya dhammaṁ deseti, santo so Bhagavā samathāya dhammaṁ deseti, tiṇṇo so Bhagavā taraṇāya dhammaṁ deseti, parinibbuto so Bhagavā parinibbānāya dhammaṁ desetī”ti.

Brahmacariyapariyosānasacchikiriyā

p. 45 77. Evaṁ vutte Nigrodho paribbājako Bhagavantaṁ etadavoca “accayo maṁ bhante accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathā-akusalaṁ. Yvāhaṁ evaṁ Bhagavantaṁ avacāsiṁ, tassa me bhante Bhagavā accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti. Taggha tvaṁ² Nigrodha accayo accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathā-akusalaṁ, yo maṁ tvaṁ evaṁ avacāsi. Yato ca kho tvaṁ Nigrodha accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi, taṁ te mayaṁ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā Nigrodha ariyassa vinaye, yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjati. Ahaṁ kho pana Nigrodha evaṁ vadāmi– Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṁ dhammaṁ desemi. Yathānusiṭṭhaṁ tathā³ paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattavassāni. Tiṭṭhantu Nigrodha sattavassāni. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṁ dhammaṁ desemi. Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati cha vassāni. Pañca vassāni. Cattāri vassāni. Tīṇi vassāni. Dve vassāni. Ekaṁ vassaṁ. Tiṭṭhatu Nigrodha ekaṁ vassaṁ. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṁ dhammaṁ desemi. Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattamāsāni. Tiṭṭhantu Nigrodha satta māsāni. Cha māsāni. Pañca māsāni. Cattāri māsāni. Tīṇi māsāni. Dve māsāni. Ekaṁ māsaṁ. Aḍḍhamāsaṁ. Tiṭṭhatu Nigrodha aḍḍhamāso, etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṁ dhammaṁ desemi. Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattāhaṁ.

Paribbājakānaṁ pajjhāyana

p. 46 78. Siyā kho panetaṁ Nigrodha evamassa “antevāsikamyatā no samaṇo Gotamo evamāhā”ti. Na kho panetaṁ Nigrodha evaṁ daṭṭhabbaṁ. Yo eva vo ācariyo, so eva vo ācariyo hotu. Siyā kho pana te Nigrodha evamassa “uddesā no cāvetukāmo samaṇo Gotamo evamāhā”ti. Na kho panetaṁ Nigrodha evaṁ daṭṭhabbaṁ, yo eva vo uddeso, so eva vo uddeso hotu. Siyā kho pana te Nigrodha evamassa “ājīvā no cāvetukāmo samaṇo Gotamo evamāhā”ti. Na kho panetaṁ Nigrodha evaṁ daṭṭhabbaṁ. Yo eva vo ājīvo, so eva vo ājīvo hotu. Siyā kho pana te Nigrodha evamassa “ye no dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṁ, tesu patiṭṭhāpetukāmo samaṇo Gotamo evamāhā”ti. Na kho panetaṁ Nigrodha evaṁ daṭṭhabbaṁ. Akusalā ceva vo dhammā¹ hontu akusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṁ. Siyā kho pana te Nigrodha evamassa “ye no dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṁ, tehi vivecetukāmo samaṇo Gotamo evamāhā”ti. Na kho panetaṁ Nigrodha evaṁ daṭṭhabbaṁ. Kusalā ceva vo dhammā¹ hontu kusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṁ. Iti khvāhaṁ Nigrodha neva antevāsikamyatā evaṁ vadāmi, napi uddesā cāvetukāmo evaṁ vadāmi, napi ājīvā cāvetukāmo evaṁ vadāmi, napi ye ca vo dhammā² akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṁ, tesu patiṭṭhāpetukāmo evaṁ vadāmi, napi ye ca vo dhammā² kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṁ, tehi vivecetukāmo evaṁ vadāmi. Santi ca kho Nigrodha akusalā dhammā appahīnā saṁkilesikā ponobbhavikā³ sadarā⁴ dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā, yesāhaṁ pahānāya dhammaṁ desemi. Yathāpaṭipannānaṁ vo saṁkilesikā dhammā pahīyissanti. Vodānīyā dhammā abhivaḍḍhissanti paññāpāripūriṁ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā”ti.

p. 47 79. Evaṁ vutte te paribbājakā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyantā appaṭibhānā nisīdiṁsu yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacittā. Atha kho Bhagavato etadahosi “sabbepime moghapurisā phuṭṭhā pāpimatā. Yatra hi nāma ekassapi na evaṁ bhavissati ‘handa mayaṁ aññāṇatthampi samaṇe Gotame brahmacariyaṁ carāma, kiṁ karissati sattāho’ti”. Atha kho Bhagavā Udumbarikāya paribbājakārāme sīhanādaṁ naditvā vehāsaṁ abbhuggantvā gijjhakūṭe pabbate paccupaṭṭhāsi⁵. Sandhāno pana gahapati tāvadeva Rājagahaṁ pāvisīti.