Pāthikasutta

Sunakkhattavatthu

p. 1 1. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Mallesu viharati Anupiyaṁ nāma¹ Mallānaṁ nigamo. Atha kho Bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya Anupiyaṁ piṇḍāya pāvisi. Atha kho Bhagavato etadahosi “atippago kho tāva Anupiyāyaṁ² piṇḍāya carituṁ, yaṁnūnāhaṁ yena Bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena Bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkameyyan”ti.

2. Atha kho Bhagavā yena Bhaggavagottassa paribbājakassa ārāmo, yena Bhaggavagotto paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho Bhaggavagotto paribbājako Bhagavantaṁ etadavoca “etu kho bhante Bhagavā, svāgataṁ bhante Bhagavato, cirassaṁ kho bhante Bhagavā imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya, nisīdatu bhante Bhagavā, idamāsanaṁ paññattan”ti. Nisīdi Bhagavā paññatte āsane. Bhaggavagottopi kho paribbājako aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho Bhaggavagotto paribbājako Bhagavantaṁ etadavoca–purimāni bhante divasāni purimatarāni Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ etadavoca “paccakkhāto dāni mayā Bhaggava Bhagavā, na dānāhaṁ Bhagavantaṁ uddissa viharāmī”ti. Kaccetaṁ bhante tatheva, yathā Sunakkhatto Licchaviputto avacāti. Tatheva kho etaṁ Bhaggava, yathā Sunakkhatto Licchaviputto avaca.

p. 2 3. Purimāni Bhaggava divasāni purimatarāni Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto maṁ etadavoca “paccakkhāmi dānāhaṁ bhante Bhagavantaṁ, na dānāhaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmī”ti. Evaṁ vutte ahaṁ Bhaggava Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “api nu tāhaṁ Sunakkhatta evaṁ avacaṁ, ehi tvaṁ Sunakkhatta mamaṁ uddissa viharāhī”ti. No hetaṁ bhante. Tvaṁ vā pana maṁ evaṁ avaca “ahaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmī”ti. No hetaṁ bhante. Iti kira Sunakkhatta nevāhaṁ taṁ vadāmi “ehi tvaṁ Sunakkhatta mamaṁ uddissa viharāhī”ti. Napi kira maṁ tvaṁ vadesi “ahaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmī”ti. Evaṁ sante moghapurisa ko santo kaṁ paccācikkhasi. Passa moghapurisa yāvaca¹ te idaṁ aparaddhanti.

4. Na hi pana me bhante Bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotīti. Api nu tāhaṁ Sunakkhatta evaṁ avacaṁ “ehi tvaṁ Sunakkhatta mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissāmī”ti. No hetaṁ bhante. Tvañca pana maṁ evaṁ avaca “ahaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, Bhagavā me uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissatī”ti. No hetaṁ bhante. Iti kira Sunakkhatta nevāhaṁ taṁ vadāmi “ehi tvaṁ Sunakkhatta mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissāmī”ti. Napi kira maṁ tvaṁ vadesi “ahaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, Bhagavā me uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissatī”ti. Evaṁ sante moghapurisa ko santo kaṁ paccācikkhasi. Taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, kate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti. Kate vā bhante uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya Bhagavatā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti. Iti kira Sunakkhatta kate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye akate vā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriye yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Tatra Sunakkhatta kiṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kataṁ karissati. Passa moghapurisa yāvaca te idaṁ aparaddhanti.

p. 3 5. Na hi pana me bhante Bhagavā aggaññaṁ paññapetīti¹. Api nu tāhaṁ Sunakkhatta evaṁ avacaṁ “ehi tvaṁ Sunakkhatta mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te aggaññaṁ paññapessāmī”ti. No hetaṁ bhante. Tvaṁ vā pana maṁ evaṁ avaca “ahaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, Bhagavā me aggaññaṁ paññapessatī”ti. No hetaṁ bhante. Iti kira Sunakkhatta nevāhaṁ taṁ vadāmi “ehi tvaṁ Sunakkhatta mamaṁ uddissa viharāhi, ahaṁ te aggaññaṁ paññapessāmī”ti. Napi kira maṁ tvaṁ vadesi “ahaṁ bhante Bhagavantaṁ uddissa viharissāmi, Bhagavā me aggaññaṁ paññapessatī”ti. Evaṁ sante moghapurisa ko santo kaṁ paccācikkhasi. Taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, paññatte vā aggaññe apaññatte vā aggaññe yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti. Paññatte vā bhante aggaññe apaññatte vā aggaññe yassatthāya Bhagavatā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti. Iti kira Sunakkhatta paññatte vā aggaññe apaññatte vā aggaññe yassatthāya mayā dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Tatra Sunakkhatta kiṁ aggaññaṁ paññattaṁ karissati. Passa moghapurisa yāva ca te idaṁ aparaddhaṁ.

6. Anekapariyāyena kho te Sunakkhatta mama vaṇṇo bhāsito Vajjigāme “itipi so Bhagavā Arahaṁ Sammāsambuddho Vijjācaraṇasampanno Sugato Lokavidū Anuttaro purisadammasārathi Satthā devamanussānaṁ Buddho Bhagavā”ti. Iti kho te Sunakkhatta anekapariyāyena mama vaṇṇo bhāsito Vajjigāme. Anekapariyāyena kho te Sunakkhatta dhammassa vaṇṇo bhāsito Vajjigāme “svākkhāto Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī”ti. Iti kho te Sunakkhatta anekapariyāyena dhammassa vaṇṇo bhāsito Vajjigāme. Anekapariyāyena kho te Sunakkhatta saṁghassa vaṇṇo bhāsito Vajjigāme “suppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho, ujuppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho, ñāyappaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho, sāmīcippaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa Bhagavato sāvakasaṁgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā”ti. Iti kho te Sunakkhatta anekapariyāyena saṁghassa vaṇṇo bhāsito Vajjigāme. Ārocayāmi kho te Sunakkhatta, paṭivedayāmi kho te Sunakkhatta, bhavissanti kho te Sunakkhatta vattāro, “no visahi Sunakkhatto Licchaviputto samaṇe Gotame brahmacariyaṁ carituṁ, so avisahanto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto”ti. Iti kho te Sunakkhatta bhavissanti vattāroti. Evaṁ kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.

Korakkhattiyavatthu

p. 4 7. Ekamidāhaṁ Bhaggava samayaṁ Thūlūsu¹ viharāmi Uttarakā nāma Thūlūnaṁ nigamo. Atha khvāhaṁ Bhaggava pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya Sunakkhattena Licchaviputtena pacchāsamaṇena Uttarakaṁ piṇḍāya pāvisiṁ. Tena kho pana samayena acelo Korakkhattiyo kukkuravatiko catukoṇḍiko² chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjati, addasā kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto acelaṁ Korakkhattiyaṁ kukkuravatikaṁ catukoṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādantaṁ mukheneva bhuñjantaṁ. Disvānassa etadahosi “sādhurūpo vata bho ayaṁ¹ samaṇo catukoṇḍiko chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī”ti. Atha khvāhaṁ Bhaggava Sunakkhattassa Licchaviputtassa cetasā cetoparivitakkamaññāya Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “tvaṁpi nāma moghapurisa samaṇo Sakyaputtiyo² paṭijānissasī”ti. Kiṁ pana maṁ bhante Bhagavā evamāha “tvaṁpi nāma moghapurisa samaṇo Sakyaputtiyo² paṭijānissasī”ti. Nanu te Sunakkhatta imaṁ acelaṁ Korakkhattiyaṁ kukkuravatikaṁ catukoṇḍikaṁ chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādantaṁ mukheneva bhuñjantaṁ disvāna etadahosi “sādhurūpo vata bho ayaṁ samaṇo catukoṇḍiko chamānikiṇṇaṁ bhakkhasaṁ mukheneva khādati, mukheneva bhuñjatī”ti. Evaṁ bhante. Kiṁ pana bhante Bhagavā arahattassa maccharāyatīti. Na kho ahaṁ moghapurisa arahattassa maccharāyāmi. Api ca tuyhevetaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ, taṁ pajaha. Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya. Yaṁ kho panetaṁ Sunakkhatta maññasi acelaṁ Korakkhattiyaṁ “sādhurūpo ayaṁ samaṇo”ti³. So sattamaṁ divasaṁ alasakena kālaṅkarissati, kālaṅkato⁴ ca Kālakañcikā⁵ nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati. Kālaṅkatañca naṁ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessanti. Ākaṅkhamāno ca tvaṁ Sunakkhatta acelaṁ Korakkhattiyaṁ upasaṅkamitvā puccheyyāsi “jānāsi āvuso Korakkhattiya⁶ attano gatin”ti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ Sunakkhatta vijjati, yaṁ te acelo Korakkhattiyo byākarissati “jānāmi āvuso Sunakkhatta attano gatiṁ, Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapanno”ti. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yena acelo Korakkhattiyo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā acelaṁ Korakkhattiyaṁ etadavoca “byākato khosi Āvuso Korakkhattiya samaṇena Gotamena ‘acelo Korakkhattiyo sattamaṁ divasaṁ alasakena kālaṅkarissati, kālaṅkato ca Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajjissati. Kālaṅkatañca naṁ bīraṇatthambake susāne chaḍḍessantī’ti. Yena tvaṁ Āvuso Korakkhattiya mattaṁ mattañca bhattaṁ bhuñjeyyāsi, mattaṁ mattañca pānīyaṁ piveyyāsi. Yathā samaṇassa Gotamassa micchā assa vacanan”ti.

p. 6 8. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto ekadvīhikāya sattarattindivāni gaṇesi, yathā taṁ Tathāgatassa asaddahamāno. Atha kho Bhaggava acelo Korakkhattiyo sattamaṁ divasaṁ alasakena kālamakāsi, kālaṅkato ca Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatra upapajji. Kālaṅkatañca naṁ bīraṇatthambake susāne chaḍḍesuṁ.

9. Assosi kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto “acelo kira Korakkhattiyo alasakena kālaṅkato bīraṇatthambake susāne chaḍḍito”ti. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yena bīraṇatthambakaṁ susānaṁ, yena acelo Korakkhattiyo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā acelaṁ Korakkhattiyaṁ tikkhattuṁ pāṇinā ākoṭesi “jānāsi āvuso Korakkhattiya attano gatin”ti. Atha kho Bhaggava acelo Korakkhattiyo pāṇinā piṭṭhiṁ paripuñchanto vuṭṭhāsi, “jānāmi āvuso Sunakkhatta attano gatiṁ, Kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo, tatrāmhi upapanno”ti vatvā tattheva uttāno papati¹.

10. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ Bhaggava Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, yatheva te ahaṁ acelaṁ Korakkhattiyaṁ ārabbha byākāsiṁ, tatheva taṁ vipākaṁ, aññathā vā”ti. Yatheva me bhante Bhagavā acelaṁ Korakkhattiyaṁ ārabbha byākāsi, tatheva taṁ vipākaṁ, no aññathāti. Taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, yadi evaṁ sante kataṁ vā hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, akataṁ vāti. Addhā kho bhante evaṁ sante kataṁ hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, no akatanti. Evampi kho maṁ tvaṁ moghapurisa uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ evaṁ vadesi “na hi pana me bhante Bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotī”ti. Passa moghapurisa yāvaca te idaṁ aparaddhanti. Evampi kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.

Acelakaḷāramaṭṭakavatthu

p. 7 11. Ekamidāhaṁ Bhaggava samayaṁ Vesāliyaṁ viharāmi Mahāvane Kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena acelo Kaḷāramaṭṭako Vesāliyaṁ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca Vajjigāme. Tassa sattavatapadāni¹ samattāni samādinnāni honti. Yāvajīvaṁ acelako assaṁ, na vatthaṁ paridaheyyaṁ. Yāvajīvaṁ brahmacārī assaṁ, na methunaṁ dhammaṁ paṭiseveyyaṁ. Yāvajīvaṁ surāmaṁseneva yāpeyyaṁ, na odanakummāsaṁ bhuñjeyyaṁ. Puratthimena Vesāliṁ Udenaṁ nāma cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyaṁ. Dakkhiṇena Vesāliṁ Gotamakaṁ nāma cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyaṁ. Pacchimena Vesāliṁ Sattambaṁ nāma cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyaṁ. Uttarena Vesāliṁ Bahuputtaṁ nāma² cetiyaṁ, taṁ nātikkameyyanti. So imesaṁ sattannaṁ vatapadānaṁ samādānahetu lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca Vajjigāme.

12. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yena acelo Kaḷāramaṭṭako tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā acelaṁ Kaḷāramaṭṭakaṁ pañhaṁ apucchi. Tassa acelo Kaḷāramaṭṭako pañhaṁ puṭṭho na sampāyāsi. Asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Atha kho Bhaggava Sunakkhattassa Licchaviputtassa etadahosi “sādhurūpaṁ vata bho arahantaṁ samaṇaṁ āsādimhase³. Mā vata no ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.

p. 8 13. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ Bhaggava Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “tvaṁpi nāma moghapurisa samaṇo Sakyaputtiyo paṭijānissasī”ti. Kiṁ pana maṁ bhante Bhagavā evamāha “tvaṁpi nāma moghapurisa samaṇo Sakyaputtiyo paṭijānissasī”ti. Nanu tvaṁ Sunakkhatta acelaṁ Kaḷāramaṭṭakaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ apucchi, tassa te acelo Kaḷāramaṭṭako pañhaṁ puṭṭho na sampāyāsi, asampāyanto kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Tassa te etadahosi “sādhurūpaṁ vata bho arahantaṁ samaṇaṁ āsādimhase. Mā vata no ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti. Evaṁ bhante. Kiṁ pana bhante Bhagavā arahattassa maccharāyatīti. Na kho ahaṁ moghapurisa arahattassa maccharāyāmi, api ca tuyhevetaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ, taṁ pajaha. Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Yaṁ kho panetaṁ Sunakkhatta maññasi acelaṁ Kaḷāramaṭṭakaṁ “sādhurūpo ayaṁ¹ samaṇo”ti. So nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṁ bhuñjamāno sabbāneva Vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno² kālaṁ karissatīti. Atha kho Bhaggava acelo Kaḷāramaṭṭako nacirasseva parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṁ bhuñjamāno sabbāneva Vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālamakāsi.

14. Assosi kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto “acelo kira Kaḷāramaṭṭako parihito sānucāriko vicaranto odanakummāsaṁ bhuñjamāno sabbāneva Vesāliyāni cetiyāni samatikkamitvā yasā nihīno kālaṅkato”ti. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ Bhaggava Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, yatheva te ahaṁ acelaṁ Kaḷāramaṭṭakaṁ ārabbha byākāsiṁ, tatheva taṁ vipākaṁ, aññathā vā”ti. Yatheva me bhante Bhagavā acelaṁ Kaḷāramaṭṭakaṁ ārabbha byākāsi, tatheva taṁ vipākaṁ, no aññathāti. Taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, yadi evaṁ sante kataṁ vā hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ akataṁ vāti. Addhā kho bhante evaṁ sante kataṁ hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, no akatanti. Evaṁpi kho maṁ tvaṁ moghapurisa uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ evaṁ vadesi “na hi pana me bhante Bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotī”ti. Passa moghapurisa yāvaca te idaṁ aparaddhanti. Evampi kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.

Acelapāthikaputtavatthu

p. 9 15. Ekamidāhaṁ Bhaggava samayaṁ tattheva Vesāliyaṁ viharāmi Mahāvane Kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena acelo Pāthikaputto¹ Vesāliyaṁ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca Vajjigāme. So ca Vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsati “samaṇo Gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ. Samaṇo Gotamo upaḍḍhapathaṁ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṁ gaccheyyaṁ. Te tattha ubhopi uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kareyyāma. Ekaṁ ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, dvāhaṁ karissāmi. Dve ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṁ karissāmi. Cattāri ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṁ karissāmi. Iti yāvatakaṁ yāvatakaṁ samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī”ti.

16. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto maṁ etadavoca–acelo bhante Pāthikaputto Vesāliyaṁ paṭivasati lābhaggappatto ceva yasaggappatto ca Vajjigāme, so Vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsati “samaṇo Gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ. Samaṇo Gotamo upaḍḍhapathaṁ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṁ gaccheyyaṁ. Te tattha ubhopi uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kareyyāma. Ekaṁ ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, dvāhaṁ karissāmi. Dve ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṁ karissāmi. Cattāri ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṁ karissāmi. Iti yāvatakaṁ yāvatakaṁ samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī”ti. Evaṁ vutte ahaṁ Bhaggava Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “abhabbo kho Sunakkhatta acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti.

p. 10 17. Rakkhatetaṁ bhante Bhagavā vācaṁ, rakkhatetaṁ Sugato vācanti. Kiṁ pana maṁ tvaṁ Sunakkhatta evaṁ vadesi “rakkhatetaṁ bhante Bhagavā vācaṁ, rakkhatetaṁ Sugato vācan”ti. Bhagavatā cassa bhante esā vācā ekaṁsena odhāritā¹ “abhabbo acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Acelo ca bhante Pāthikaputto virūparūpena Bhagavato samumkhībhāvaṁ āgaccheyya, tadassa Bhagavato musāti.

18. Api nu Sunakkhatta Tathāgato taṁ vācaṁ bhāseyya, yā sā vācā dvayagāminīti. Kiṁ pana bhante Bhagavatā acelo Pāthikaputto cetasā ceto paricca vidito “abhabbo acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Udāhu devatā Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ “abhabbo bhante acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā Bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti.

p. 11 19. Cetasā ceto paricca vidito ceva me Sunakkhatta “abhabbo acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ “abhabbo bhante acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā Bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Ajitopi nāma Licchavīnaṁ senāpati adhunā kālaṅkato Tāvatiṁsakāyaṁ upapanno. Sopi maṁ upasaṅkamitvā evamārocesi “alajjī bhante acelo Pāthikaputto, musāvādī bhante acelo Pāthikaputto, maṁpi bhante acelo Pāthikaputto byākāsi Vajjigāme ‘ajito Licchavīnaṁ senāpati mahānirayaṁ upapanno’ti. Na kho panāhaṁ bhante mahānirayaṁ upapanno, Tāvatiṁsakāyamhi upapanno. Alajjī bhante acelo Pāthikaputto, musāvādī bhante acelo Pāthikaputto, abhabbo ca bhante acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā Bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Iti kho Sunakkhatta cetasā ceto paricca vidito ceva me acelo Pāthikaputto “abhabbo acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ “abhabbo bhante acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā Bhagavato sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa “ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. So kho panāhaṁ Sunakkhatta Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa Pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamissāmi divāvihārāya, yassadāni tvaṁ Sunakkhatta icchasi, tassa ārocehīti.

Iddhipāṭihāriyakathā

p. 12 20. Atha khvāhaṁ¹ Bhaggava pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya Vesāliṁ piṇḍāya pāvisiṁ, Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa Pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṁ divāvihārāya. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto taramānarūpo Vesāliṁ pavisitvā yena abhiññātā abhiññātā Licchavī tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte Licchavī etadavoca “esāvuso Bhagavā Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa Pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya. Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṁ samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissatī”ti. Atha kho Bhaggava abhiññātānaṁ abhiññātānaṁ Licchavīnaṁ etadahosi “sādhurūpānaṁ kira bho samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissati, handa vata bho gacchāmā”ti. Yena ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā. gahapatinecayikā. Nānātitthiyā¹ samaṇabrāhmaṇā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā abhiññāte abhiññāte nānātitthiye¹ samaṇabrāhmaṇe etadavoca “esāvuso Bhagavā Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena acelassa Pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkami divāvihārāya. Abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, sādhurūpānaṁ samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissatī”ti. Atha kho Bhaggava abhiññātānaṁ abhiññātānaṁ nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ etadahosi “sādhurūpānaṁ kira bho samaṇānaṁ uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ bhavissati, handa vata bho gacchāmā”ti. Atha kho Bhaggava abhiññātā abhiññātā Licchavī, abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā yena acelassa Pāthikaputtassa ārāmo tenupasaṅkamiṁsu, sā esā Bhaggava parisā mahā hoti² anekasatā anekasahassā.

p. 13 21. Assosi kho Bhaggava acelo Pāthikaputto “abhikkantā kira abhiññātā abhiññātā Licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi Gotamo mayhaṁ ārāme divāvihāraṁ nisinno”ti. Sutvānassa bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso udapādi. Atha kho Bhaggava acelo Pāthikaputto bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto yena Tindukakhāṇuparibbājakārāmo tenupasaṅkami. Assosi kho Bhaggava sā parisā “acelo kira Pāthikaputto bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto yena Tindukakhāṇuparibbājakā- rāmo tenupasaṅkanto”ti¹. Atha kho Bhaggava sā parisā aññataraṁ purisaṁ āmantesi– Ehi tvaṁ bho purisa yena Tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo Pāthikaputto tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā acelaṁ Pāthikaputtaṁ evaṁ vadehi “abhikkamāvuso Pāthikaputta, abhikkantā abhiññātā abhiññātā Licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā āvuso Pāthikaputta Vesāliyaṁ parisati vācā ‘samaṇopi Gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ. Samaṇo (ce) Gotamo upaḍḍhapathaṁ āgaccheyya, ahampi upaḍḍhapathaṁ gaccheyyaṁ. Te tattha ubhopi uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ kareyyāma. Ekaṁ ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, dvāhaṁ karissāmi. Dve ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, cattārāhaṁ karissāmi. Cattāri ce samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyāni karissati, aṭṭhāhaṁ karissāmi. Iti yāvatakaṁ yāvatakaṁ samaṇo Gotamo uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī’ti. Abhikkamasseva² kho āvuso Pāthikaputta upaḍḍhapathaṁ. Sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno”ti.

p. 14 22. “Evaṁ bho”ti kho Bhaggava so puriso tassā parisāya paṭissutvā yena Tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo Pāthikaputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā acelaṁ Pāthikaputtaṁ etadavoca “abhikkamāvuso Pāthikaputta abhikkantā abhiññātā abhiññātā Licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā āvuso Pāthikaputta Vesāliyaṁ parisati vācā ‘samaṇo Gotamo ñāṇavādo, ahampi ñāṇavādo. Ñāṇavādo kho pana ñāṇavādena arahati uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassetuṁ -pa- taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī’ti. Abhikkamasseva kho āvuso Pāthikaputta upaḍḍhapathaṁ. Sabbapaṭhamaṁ yeva āgantvā samaṇo Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno”ti. Evaṁ vutte Bhaggava acelo Pāthikaputto “āyāmi āvuso āyāmi āvuso”ti vatvā tattheva saṁsappati¹, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ. Atha kho so Bhaggava puriso acelaṁ Pāthikaputtaṁ etadavoca “kiṁ su nāma te āvuso Pāthikaputta pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṁ allīnā, pīṭhakaṁ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṁ. ‘Āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Evaṁpi kho Bhaggava vuccamāno acelo Pāthikaputto “āyāmi āvuso āyāmi āvuso”ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.

p. 15 23. Yadā kho so Bhaggava puriso aññāsi “parābhūtarūpo ayaṁ acelo Pāthikaputto ‘āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Atha taṁ parisaṁ āgantvā evamārocesi “parābhūtarūpo bho² acelo Pāthikaputto ‘āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Evaṁ vutte ahaṁ Bhaggava taṁ parisaṁ etadavocaṁ “abhabbo kho āvuso acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti.

p. 16 24. Atha kho Bhaggava aññataro Licchavimahāmatto uṭṭhāyāsanā taṁ parisaṁ etadavoca “tena hi bho muhuttaṁ tāva āgametha, yāvāhaṁ gacchāmi¹, appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṁ acelaṁ Pāthikaputtaṁ imaṁ parisaṁ ānetun”ti. Atha kho so Bhaggava Licchavimahāmatto yena Tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo Pāthikaputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā acelaṁ Pāthikaputtaṁ etadavoca–abhikkamāvuso Pāthikaputta, abhikkantaṁ te seyyo, abhikkantā abhiññātā abhiññātā Licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā āvuso Pāthikaputta Vesāliyaṁ parisati vācā “samaṇopi Gotamo ñāṇavādo -pa- taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī”ti. Abhikkamasseva kho āvuso Pāthikaputta upaḍḍhapathaṁ. Sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno. Bhāsitā kho panesā āvuso Pāthikaputta samaṇena Gotamena parisati vācā “abhabbo kho acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti. Abhikkamāvuso Pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṁ karissāma, samaṇassa Gotamassa parājayanti. Evaṁ vutte Bhaggava acelo Pāthikaputto “āyāmi āvuso āyāmi āvuso”ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ. Atha kho so Bhaggava Licchavimahāmatto acelaṁ Pāthikaputtaṁ etadavoca “kiṁ su nāma te āvuso Pāthikaputta pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṁ allīnā, pīṭhakaṁ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṁ. ‘Āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Evaṁpi kho Bhaggava vuccamāno acelo Pāthikaputto “āyāmi āvuso āyāmi āvuso”ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ.

p. 17 25. Yadā kho so Bhaggava Licchavimahāmatto aññāsi “parābhūtarūpo ayaṁ acelo Pāthikaputto ‘āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Atha taṁ parisaṁ āgantvā evamārocesi “parābhūtarūpo bho¹ acelo Pāthikaputto ‘āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Evaṁ vutte ahaṁ Bhaggava taṁ parisaṁ etadavocaṁ “abhabbo kho āvuso acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyya. Sacepāyasmantānaṁ Licchavīnaṁ evamassa ‘mayaṁ acelaṁ Pāthikaputtaṁ varattāhi² bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmā’ti³, tā varattā chijjeyyuṁ Pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti.

26. Atha kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī uṭṭhāyāsanā taṁ parisaṁ etadavoca “tena hi bho muhuttaṁ tāva āgametha, yāvāhaṁ gacchāmi, appeva nāma ahampi sakkuṇeyyaṁ acelaṁ Pāthikaputtaṁ imaṁ parisaṁ ānetun”ti. Atha kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī yena Tindukakhāṇuparibbājakārāmo, yena acelo Pāthikaputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā acelaṁ Pāthikaputtaṁ etadavoca–abhikkamāvuso Pāthikaputta, abhikkantaṁ te seyyo. Abhikkantā abhiññātā abhiññātā Licchavī, abhikkantā abhiññātā abhiññātā ca brāhmaṇamahāsālā gahapatinecayikā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā. Samaṇopi Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno. Bhāsitā kho pana te esā āvuso Pāthikaputta Vesāliyaṁ parisati vācā “samaṇopi Gotamo ñāṇavādo -pa- taddiguṇaṁ taddiguṇāhaṁ karissāmī”ti. Abhikkamasseva kho āvuso Pāthikaputta upaḍḍhapathaṁ, sabbapaṭhamaṁyeva āgantvā samaṇo Gotamo āyasmato ārāme divāvihāraṁ nisinno. Bhāsitā kho panesā āvuso Pāthikaputta samaṇena Gotamena parisati vācā “abhabbo acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyya. Sacepāyasmantānaṁ Licchavīnaṁ evamassa ‘mayaṁ acelaṁ Pāthikaputtaṁ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmā’ti. Tā varattā chijjeyyuṁ Pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ āgaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā’ti. Abhikkamāvuso Pāthikaputta, abhikkamaneneva te jayaṁ karissāma, samaṇassa Gotamassa parājayanti. Evaṁ vutte Bhaggava acelo Pāthikaputto “āyāmi āvuso āyāmi āvuso”ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātuṁ. Atha kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī acelaṁ Pāthikaputtaṁ etadavoca “kiṁ su nāma te āvuso Pāthikaputta pāvaḷā su nāma te pīṭhakasmiṁ allīnā, pīṭhakaṁ su nāma te pāvaḷāsu allīnaṁ. ‘Āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappasi, na sakkosi āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Evampi kho Bhaggava vuccamāno acelo Pāthikaputto “āyāmi āvuso āyāmi āvuso”ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātunti.

p. 19 27. Yadā kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī aññāsi “parābhūtarūpo ayaṁ acelo Pāthikaputto ‘āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun”ti. Atha naṁ etadavoca– Bhūtapubbaṁ āvuso Pāthikaputta sīhassa migarañño etadahosi “yaṁnūnāhaṁ aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappeyyaṁ, tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhameyyaṁ, āsayā nikkhamitvā vijambheyyaṁ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṁ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadeyyaṁ, tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkameyyaṁ. So varaṁ varaṁ migasaṁghe¹ vadhitvā mudumaṁsāni mudumaṁsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṁ ajjhupeyyan”ti. Atha kho āvuso so sīho migarājā aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappesi, tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadi, tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkami. So varaṁ varaṁ migasaṁghe vadhitvā mudumaṁsāni mudumaṁsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṁ ajjhupesi.

28. Tasseva kho āvuso Pāthikaputta sīhassa migarañño vighāsasaṁvaḍḍho jarasiṅgālo² ditto ceva balavā ca. Atha kho āvuso tassa jarasiṅgālassa etadahosi “ko cāhaṁ ko sīho migarājā, yaṁnūnāhaṁpi aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappeyyaṁ, tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhameyyaṁ, āsayā nikkhamitvā vijambheyyaṁ, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokeyyaṁ, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadeyyaṁ, tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkameyyaṁ. So varaṁ varaṁ migasaṁghe vadhitvā mudumaṁsāni mudumaṁsāni bhakkhayitvā tameva āsayaṁ ajjhupeyyan”ti. Atha kho so āvuso jarasiṅgālo aññataraṁ vanasaṇḍaṁ nissāya āsayaṁ kappesi, tatrāsayaṁ kappetvā sāyanhasamayaṁ āsayā nikkhami, āsayā nikkhamitvā vijambhi, vijambhitvā samantā catuddisā anuvilokesi, samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṁ “sīhanādaṁ nadissāmī”ti siṅgālakaṁyeva anadi, bheraṇḍakaṁyeva¹ anadi, ke ca chave siṅgāle, ke pana sīhanādeti². Evameva kho tvaṁ āvuso Pāthikaputta sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno Tathāgate Arahante Sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi. Ke ca chave Pāthikaputte, kā ca Tathāgatānaṁ Arahantānaṁ Sammāsambuddhānaṁ āsādanāti.

p. 20 29. Yato kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī iminā opammena neva asakkhi acelaṁ Pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ. Atha naṁ etadavoca– “Sīhoti attānaṁ samekkhiyāna, Amaññi kotthu migarājāhamasmi. Tatheva³ so siṅgālakaṁ anadi, Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde”ti. Evameva kho tvaṁ āvuso Pāthikaputta sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno Tathāgate Arahante Sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi, ke ca chave Pāthikaputte, kā ca Tathāgatānaṁ Arahantānaṁ Sammāsambuddhānaṁ āsādanāti.

30. Yato kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṁ Pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ. Atha naṁ etadavoca– “Aññaṁ anucaṅkamanaṁ, attānaṁ vighāse samekkhiya. Yāva attānaṁ na passati, kotthu tāva byagghoti maññati. Tatheva so siṅgālakaṁ anadi, Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde”ti. Evameva kho tvaṁ āvuso Pāthikaputta sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno Tathāgate Arahante Sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi “ke ca chave Pāthikaputte, kā ca Tathāgatānaṁ Arahantānaṁ Sammāsambuddhānaṁ āsādanā”ti.

p. 21 31. Yato kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṁ Pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ. Atha naṁ etadavoca– “Bhutvāna bheke¹ khalamūsikāyo, Kaṭasīsu khittāni ca koṇapāni². Mahāvane suññavane vivaḍḍho, Amaññi kotthu migarājāhamasmi. Tatheva so siṅgālakaṁ anadi, Ke ca chave siṅgāle ke pana sīhanāde”ti. Evameva kho tvaṁ āvuso Pāthikaputta sugatāpadānesu jīvamāno sugatātirittāni bhuñjamāno Tathāgate Arahante Sammāsambuddhe āsādetabbaṁ maññasi, ke ca chave Pāthikaputte, kā ca Tathāgatānaṁ Arahantānaṁ Sammāsambuddhānaṁ āsādanāti.

32. Yato kho Bhaggava Jāliyo Dārupattikantevāsī imināpi opammena neva asakkhi acelaṁ Pāthikaputtaṁ tamhā āsanā cāvetuṁ. Atha taṁ parisaṁ āgantvā evamārocesi “parābhūtarūpo bho acelo Pāthikaputto ‘āyāmi āvuso āyāmi āvuso’ti vatvā tattheva saṁsappati, na sakkoti āsanāpi vuṭṭhātun”ti.

p. 22 33. Evaṁ vutte ahaṁ Bhaggava taṁ parisaṁ etadavocaṁ “abhabbo kho āvuso acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipeteyya. Sacepāyasmantānaṁ Licchavīnaṁ evamassa ‘mayaṁ acelaṁ Pāthikaputtaṁ varattāhi bandhitvā goyugehi āviñcheyyāmā’ti. Tā varattā chijjeyyuṁ Pāthikaputto vā. Abhabbo pana acelo Pāthikaputto taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā mama sammukhībhāvaṁ āgantuṁ. Sacepissa evamassa ‘ahaṁ taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā samaṇassa Gotamassa sammukhībhāvaṁ gaccheyyan’ti, muddhāpi tassa vipateyyā”ti.

34. Atha khvāhaṁ Bhaggava taṁ parisaṁ dhammiyā kathāya sandassesiṁ samādapesiṁ samuttejesiṁ sampahaṁsesiṁ, taṁ parisaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā mahābandhanā mokkhaṁ karitvā caturāsītipāṇasahassāni mahāviduggā uddharitvā tejodhātuṁ samāpajjitvā sattatālaṁ vehāsaṁ abbhuggantvā aññaṁ sattatālampi acciṁ¹ abhinimminitvā pajjalitvā dhūmāyitvā² Mahāvane Kūṭagārasālāyaṁ paccuṭṭhāsiṁ.

35. Atha kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ Bhaggava Sunakkhattaṁ Licchaviputtaṁ etadavocaṁ “taṁ kiṁmaññasi Sunakkhatta, yatheva te ahaṁ acelaṁ Pāthikaputtaṁ ārabbha byākāsiṁ, tatheva taṁ vipākaṁ aññathā vā”ti. Yatheva me bhante Bhagavā acelaṁ Pāthikaputtaṁ ārabbha byākāsi, tatheva taṁ vipākaṁ no aññathāti. Taṁ kiṁ maññasi Sunakkhatta, yadi evaṁ sante kataṁ vā hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ akataṁ vāti. Addhā kho bhante evaṁ sante kataṁ hoti uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ, no akatanti. Evampi kho maṁ tvaṁ moghapurisa uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karontaṁ evaṁ vadesi “na hi pana me bhante Bhagavā uttari manussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karotī”ti. Passa moghapurisa yāvañca te idaṁ aparaddhanti. Evampi kho Bhaggava Sunakkhatto Licchaviputto mayā vuccamāno apakkameva imasmā dhammavinayā, yathā taṁ āpāyiko nerayiko.

Aggaññapaññattikathā

p. 23 36. Aggaññañcāhaṁ Bhaggava pajānāmi. Tañca pajānāmi¹, tato ca uttaritaraṁ pajānāmi, tañca pajānanaṁ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā, yadabhijānaṁ Tathāgato no anayaṁ āpajjati.

37. Santi Bhaggava eke samaṇabrāhmaṇā issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “saccaṁ kira tumhe āyasmanto issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te ca me evaṁ puṭṭhā “āmo”ti² paṭijānanti. Tyāhaṁ evaṁ vadāmi “kathaṁvihitakaṁ pana³ tumhe āyasmanto issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṁyeva paṭipucchanti. Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi–

38. Hoti kho so āvuso samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko saṁvaṭṭati, saṁvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā Ābhassarasaṁvattanikā honti, te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti. Hoti kho so āvuso samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṁ loko vivaṭṭati, vivaṭṭamāne loke suññaṁ brahmavimānaṁ pātubhavati. Atha kho⁴ aññataro satto āyukkhayā vā puññakkhayā vā Ābhassarakāyā cavitvā suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjati, so tattha hoti manomayo pītibhakkho sayaṁpabho antalikkhacaro subhaṭṭhāyī, ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhati. Tassa tattha ekakassa dīgharattaṁ nivusitattā anabhirati paritassanā uppajjati “aho vata aññepi sattā itthattaṁ āgaccheyyun”ti. Atha aññepi sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā Ābhassarakāyā cavitvā suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjanti tassa sattassa sahabyataṁ, tepi tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.

p. 24 39. Tatrāvuso yo so satto paṭhamaṁ upapanno, tassa evaṁ hoti “ahamasmi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā¹ vasī pitā bhūtabhabyānaṁ, mayā ime sattā nimmitā. Taṁ kissa hetu, mamaṁ hi pubbe etadahosi ‘aho vata aññepi sattā itthattaṁ āgaccheyyun’ti, iti mama ca manopaṇidhi, ime ca sattā itthattaṁ āgatā”ti. Yepi te sattā pacchā upapannā, tesampi evaṁ hoti “ayaṁ kho bhavaṁ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṁ, iminā mayaṁ bhotā brahmunā nimmitā. Taṁ kissa hetu, imaṁ hi mayaṁ addasāma idha paṭhamaṁ upapannaṁ, mayaṁ panāmha pacchā upapannā”ti.

40. Tatrāvuso yo so satto paṭhamaṁ upapanno, so dīghāyukataro ca hoti vaṇṇavantataro ca mahesakkhataro ca. Ye pana te sattā pacchā upapannā, te appāyukatarā ca honti dubbaṇṇatarā ca appesakkhatarā ca. Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati, yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati. Itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ anussarati, tato paraṁ nānussarati. So evamāha “yo kho so bhavaṁ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṁ, yena mayaṁ bhotā brahmunā nimmitā, so nicco dhuvo sassato¹ avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva ṭhassati. Ye pana mayaṁ ahumhā tena bhotā brahmunā nimmitā, te mayaṁ aniccā addhuvā² appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatā”ti. Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto issarakuttaṁ brahmakuttaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethāti. Te evamāhaṁsu “evaṁ kho no āvuso Gotama sutaṁ, yathevāyasmā Gotamo āhā”ti. Aggaññañcāhaṁ Bhaggava pajānāmi. Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṁ pajānāmi, tañca pajānanaṁ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā, yadabhijānaṁ Tathāgato no anayaṁ āpajjati.

p. 25 41. Santi Bhaggava eke samaṇabrāhmaṇā Khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti, tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “saccaṁ kira tumhe āyasmanto Khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te ca me evaṁ puṭṭhā “āmo”ti paṭijānanti. Tyāhaṁ evaṁ vadāmi “kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto Khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā, mamaṁyeva paṭipucchanti, tesāhaṁ puṭṭho byākaromi–

42. Santāvuso Khiḍḍāpadosikā nāma devā, te ativelaṁ hassākhiḍḍāratidhammasamāpannā³ viharanti, tesaṁ ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ viharataṁ sati sammussati, satiyā sammosā⁴ te devā tamhā kāyā cavanti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati, yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati, itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ anussarati, tato paraṁ nānussarati. So evamāha “ye kho te bhonto devā na Khiḍḍāpadosikā, te na ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti, tesaṁ nātivelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ viharataṁ sati na sammussati, satiyā asammosā te devā tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṁ ahumhā Khiḍḍāpadosikā, te mayaṁ ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasampannā viharimhā, tesaṁ no ativelaṁ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṁ viharataṁ sati sammussati, satiyā sammosā te¹ mayaṁ tamhā kāyā cutā, aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatā”ti. Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto Khiḍḍāpadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethāti. Te evamāhaṁsu “evaṁ kho no āvuso Gotama sutaṁ, yathevāyasmā Gotamo āhā”ti. Aggaññañcāhaṁ Bhaggava pajānāmi -pa- yadabhijānaṁ Tathāgato no anayaṁ āpajjati.

p. 26 43. Santi Bhaggava eke samaṇabrāhmaṇā Manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti, tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “saccaṁ kira tumhe āyasmanto Manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te ca me evaṁ puṭṭhā “āmo”ti paṭijānanti. Tyāhaṁ evaṁ vadāmi “kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto Manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṁyeva paṭipucchanti. Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi–

44. Santāvuso Manopadosikā nāma devā, te ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyanti, te ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsenti, te aññamaññaṁ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā te devā tamhā kāyā cavanti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati. Yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati, itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārupaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ pubbenivāsaṁ anussarati, tato paraṁ nānussarati. So evamāha “ye kho te bhonto devā na Manopadosikā te nātivelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyanti, te nātivelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni nappadūsenti, te aññamaññaṁ appaduṭṭhacittā akilantakāyā akilantacittā¹ tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṁ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṁ ahumhā Manopadosikā, te mayaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyimhā, te mayaṁ ativelaṁ aññamaññaṁ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsimhā², te mayaṁ aññamaññaṁ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā³ tamhā kāyā cutā, aniccā addhuvā asassatā appāyukā cavanadhammā itthattaṁ āgatā”ti. Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto Manopadosikaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethāti. Te evamāhaṁsu “evaṁ kho no āvuso Gotama sutaṁ, yathevāyasmā Gotamo āhā”ti. Aggaññañcāhaṁ Bhaggava pajānāmi -pa- yadabhijānaṁ Tathāgato no anayaṁ āpajjati.

p. 27 45. Santi Bhaggava eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapenti, tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi “saccaṁ kira tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te ca me evaṁ puṭṭhā “āmo”ti paṭijānanti. Tyāhaṁ evaṁ vadāmi “kathaṁvihitakaṁ pana tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethā”ti. Te ca mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṁyeva paṭipucchanti, tesāhaṁ puṭṭho byākaromi–

p. 28 46. Santāvuso Asaññasattā nāma devā, saññuppādā ca pana te devā tamhā kayā cavanti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ āvuso vijjati. Yaṁ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṁ āgacchati, itthattaṁ āgato samāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, agārasmā anagāriyaṁ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte taṁ¹ saññuppādaṁ anussarati, tato paraṁ nānussarati. So evamāha “adhiccasamuppanno attā ca loko ca. Taṁ kissa hetu, ahaṁ hi pubbe nāhosiṁ, somhi etarahi ahutvā santatāya² pariṇato”ti. Evaṁvihitakaṁ no tumhe āyasmanto adhiccasamuppannaṁ ācariyakaṁ aggaññaṁ paññapethāti. Te evamāhaṁsu “evaṁ kho no āvuso Gotama sutaṁ yathevāyasmā Gotamo āhā”ti. Aggaññañcāhaṁ Bhaggava pajānāmi. Tañca pajānāmi, tato ca uttaritaraṁ pajānāmi, tañca pajānaṁ na parāmasāmi, aparāmasato ca me paccattaññeva nibbuti viditā, yadabhijānaṁ Tathāgato no anayaṁ āpajjati.

47. Evaṁvādiṁ kho maṁ Bhaggava evamakkhāyiṁ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti “viparīto samaṇo Gotamo bhikkhavo ca, samaṇo Gotamo evamāha ‘yasmiṁ samaye subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharati, sabbaṁ tasmiṁ samaye asubhantveva³ pajānātī’ti⁴”. Na kho panāhaṁ Bhaggava evaṁ vadāmi “yasmiṁ samaye subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharati, sabbaṁ tasmiṁ samaye asubhantveva pajānātī”ti. Evañca khvāhaṁ Bhaggava vadāmi “yasmiṁ samaye subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharati, subhantveva tasmiṁ samaye pajānātī”ti. Te ca bhante viparītā, ye Bhagavantaṁ viparītato dahanti bhikkhavo ca. Evaṁpasanno ahaṁ bhante Bhagavati “pahoti me Bhagavā tathā dhammaṁ desetuṁ, yathā ahaṁ subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja vihareyyan”ti.

p. 29 48. Dukkaraṁ kho etaṁ Bhaggava tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharituṁ. Iṅgha tvaṁ Bhaggava yo ca te ayaṁ mayi pasādo, tameva tvaṁ sādhukamanurakkhāti. Sacetaṁ bhante mayā dukkaraṁ aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena subhaṁ vimokkhaṁ upasampajja viharituṁ. Yo ca me ayaṁ bhante Bhagavati pasādo, tamevāhaṁ sādhukamanurakkhissāmīti. Idamavoca Bhagavā. Attamano Bhaggavagotto paribbājako Bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.