Janavasabhasutta

Nātikiyādibyākaraṇa

p. 162 273. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Nātike¹ viharati Giñjakāvasathe. Tena kho pana samayena Bhagavā parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti Kāsikosalesu Vajjimallesu Cetivaṁsesu² Kurupañcālesu Majjhasūrasenesu³ “asu amutra upapanno asu amutra upapanno⁴, paropaññāsa Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva⁵ imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā”ti.

274. Assosuṁ kho Nātikiyā paricārakā “Bhagavā kira parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti Kāsikosalesu Vajjimallesu Cetivaṁsesu Kurupañcālesu Majjhasūrasenesu ‘asu amutra upapanno asu amutra upapanno, paropaññāsa Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’ti”. Tena ca Nātikiyā paricārakā attamanā ahesuṁ pamuditā pītisomanassajātā Bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ¹ sutvā.

p. 163 275. Assosi kho āyasmā Ānando “Bhagavā kira parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti Kāsikosalesu Vajjimallesu Cetivaṁsesu Kurupañcālesu Majjhasūrasenesu ‘asu amutra upapanno asu amutra upapanno, paropaññāsa Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’ti. Tena ca Nātikiyā paricārakā attamanā ahesuṁ pamuditā pītisomanassajātā Bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

Ānandaparikathā

276. Atha kho āyasmato Ānandassa etadahosi “ime kho panāpi ahesuṁ Māgadhakā paricārakā bahū ceva rattaññū ca abbhatītā kālaṅkatā. Suññā maññe Aṅgamagadhā Aṅgamāgadhakehi² paricārakehi abbhatītehi kālaṅkatehi. Te kho panāpi³ ahesuṁ Buddhe pasannā dhamme pasannā saṁghe pasannā sīlesu paripūrakārino, te abbhatītā kālaṅkatā Bhagavatā abyākatā. Tesampissa sādhu veyyākaraṇaṁ, bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṁ. Ayaṁ kho panāpi ahosi rājā Māgadho Seniyo Bimbisāro dhammiko dhammarājā hito brāhmaṇagahapatikānaṁ negamānañceva jānapadānañca. Apissudaṁ manussā kittayamānarūpā viharanti ‘evaṁ no so dhammiko dhammarājā sukhāpetvā kālaṅkato, evaṁ mayaṁ tassa dhammikassa dhammarañño vijite phāsu¹ viharimhā’ti. So kho panāpi ahosi Buddhe pasanno dhamme pasanno saṁghe pasanno sīlesu paripūrakārī. Apissudaṁ manussā evamāhaṁsu ‘yāva maraṇakālāpi rājā Māgadho Seniyo Bimbisāro Bhagavantaṁ kittayamānarūpo kālaṅkato’ti. So abbhatīto kālaṅkato Bhagavatā abyākato. Tassapissa sādhu veyyākaraṇaṁ bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṁ. Bhagavato kho pana sambodhi Magadhesu. Yattha kho pana Bhagavato sambodhi Magadhesu, kathaṁ tatra Bhagavā Māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya. Bhagavā ce kho pana Māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya. Dīnamanā² tenassu Māgadhakā paricārakā, yena kho panassu dīnamanā³ Māgadhakā paricārakā. Kathaṁ te Bhagavā na byākareyyā”ti.

p. 164 277. Idamāyasmā Ānando Māgadhake paricārake ārabbha eko raho anuvicintetvā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya yena Bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaṁ etadavoca “sutaṁ metaṁ bhante ‘Bhagavā kira parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti Kāsikosalesu Vajjimallesu Cetivaṁsesu Kurupañcālesu Majjhasūrasenesu ‘asu amutra upapanno asu amutra upapanno, paropaññāsa Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni Nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’ti. Tena ca Nātikiyā paricārakā attamanā ahesuṁ pamuditā pītisomanassajātā Bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā’ti. Ime kho panāpi bhante ahesuṁ Māgadhakā paricārakā bahū ceva rattaññū ca abbhatītā kālaṅkatā. Suññā maññe Aṅgamagadhā Aṅgamāgadhakehi paricārakehi abbhatītehi kālaṅkatehi. Te kho panāpi bhante ahesuṁ Buddhe pasannā dhamme pasannā saṁghe pasannā sīlesu paripūrakārino, te abbhatītā kālaṅkatā Bhagavatā abyākatā. Tesampissa sādhu veyyākaraṇaṁ, bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṁ. Ayaṁ kho panāpi bhante ahosi rājā Māgadho Seniyo Bimbisāro dhammiko dhammarājā hito brāhmaṇagahapatikānaṁ negamānañceva janapadānañca. Apissudaṁ manussā kittayamānarūpā viharanti ‘evaṁ no so dhammiko dhammarājā sukhāpetvā kālaṅkato. Evaṁ mayaṁ tassa dhammikassa dhammarañño vijite phāsu viharimhā’ti. So kho panāpi bhante ahosi Buddhe pasanno dhamme pasanno saṁghe pasanno sīlesu paripūrakārī. Apissudaṁ manussā evamāhaṁsu ‘yāva maraṇakālāpi rājā Māgadho Seniyo Bimbisāro Bhagavantaṁ kittayamānarūpo kālaṅkato’ti. So abbhatīto kālaṅkato Bhagavatā abyākato, tassapissa sādhu veyyākaraṇaṁ, bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṁ. Bhagavato kho pana bhante sambodhi Magadhesu. Yattha kho pana bhante Bhagavato sambodhi Magadhesu, kathaṁ tatra Bhagavā Māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya. Bhagavā ce kho pana bhante Māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya. Dinamanā tenassu Māgadhakā paricārakā, yena kho panassu dīnamanā Māgadhakā paricārakā. Kathaṁ te Bhagavā na byākareyyā”ti. Idamāyasmā Ānando Māgadhake paricārake ārabbha Bhagavato sammukhā parikathaṁ katvā uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

p. 165 278. Atha kho Bhagavā acirapakkante āyasmante Ānande pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya nātikaṁ piṇḍāya pāvisi, nātike piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā giñjakāvasathaṁ pavisitvā Māgadhake paricārake ārabbha aṭṭhiṁkatvā¹ manasikatvā sabbaṁ cetasā² samannāharitvā paññatte āsane nisīdi “gatiṁ nesaṁ jānissāmi abhisamparāyaṁ, yaṁgatikā te bhavanto yaṁabhisamparāyā”ti. Addasā kho Bhagavā Māgadhake paricārake “yaṁgatikā te bhavanto yaṁabhisamparāyā”ti. Atha kho Bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito Giñjakāvasathā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṁ paññatte āsane nisīdi.

p. 166 279. Atha kho āyasmā Ānando yena Bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaṁ etadavoca “upasantapadisso¹ bhante Bhagavā, bhātiriva Bhagavato mukhavaṇṇo vippasannattā indriyānaṁ. Santena nūnajja bhante Bhagavā vihārena vihāsī”ti. Yadeva kho me tvaṁ Ānanda Māgadhake paricārake ārabbha sammukhā parikathaṁ katvā uṭṭhāyāsanā pakkanto, tadevāhaṁ nātike piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā giñjakāvasathaṁ pavisitvā Māgadhake paricārake ārabbha aṭṭhiṁkatvā manasikatvā sabbaṁ cetasā samannāharitvā paññatte āsane nisīdiṁ “gatiṁ nesaṁ jānissāmi abhisamparāyaṁ, yaṁgatikā te bhavanto yaṁabhisamparāyā”ti. Addasaṁ kho ahaṁ Ānanda Māgadhake paricārake “yaṁgatikā te bhavanto yaṁabhisamparāyā”ti.

Janavasabhayakkha

280. Atha kho Ānanda antarahito yakkho saddamanussāvesi “Janavasabho ahaṁ Bhagavā Janavasabho ahaṁ Sugatā”ti. Abhijānāsi no tvaṁ Ānanda ito pubbe evarūpaṁ nāmadheyyaṁ sutaṁ² yadidaṁ Janavasabhoti. Na kho ahaṁ bhante abhijānāmi ito pubbe evarūpaṁ nāmadheyyaṁ sutaṁ yadidaṁ Janavasabhoti, api ca me bhante lomāni haṭṭhāni “Janavasabho”ti nāmadheyyaṁ sutvā. Tassa mayhaṁ bhante etadahosi “na hi nūna so orako yakkho bhavissati yadidaṁ evarūpaṁ nāmadheyyaṁ supaññattaṁ yadidaṁ Janavasabho”ti. Anantarā kho Ānanda saddapātubhāvā uḷāravaṇṇo me yakkho sammukhe pāturahosi. Dutiyakampi saddamanussāvesi “Bimbisāro ahaṁ Bhagavā, Bimbisāro ahaṁ Sugatā”ti. Idaṁ sattamaṁ kho ahaṁ bhante Vessavaṇassa mahārājassa sahabyataṁ upapajjāmi, so tato cuto manussarājā bhavituṁ pahomi¹. Ito satta tato satta, saṁsārāni catuddasa. Nivāsamabhijānāmi, yattha me vusitaṁ pure.

p. 167 281. Dīgharattaṁ kho ahaṁ bhante avinipāto avinipātaṁ sañjānāmi, āsā ca pana me santiṭṭhati Sakadāgāmitāyāti. Acchariyamidaṁ āyasmato Janavasabhassa yakkhassa abbhutamidaṁ āyasmato Janavasabhassa yakkhassa. “Dīgharattaṁ kho ahaṁ bhante avinipāto avinipātaṁ sañjānāmī”ti ca vadesi, “āsā ca pana me santiṭṭhati sakadāgāmitāyā”ti ca vadesi, kutonidānaṁ panāyasmā Janavasabho yakkho evarūpaṁ uḷāraṁ visesādhigamaṁ sañjānātīti. Na aññatra Bhagavā tava sāsanā na aññatra² Sugata tava sāsanā, yadagge ahaṁ bhante Bhagavati ekantikato³ abhippasanno, tadagge ahaṁ bhante dīgharattaṁ avinipāto avinipātaṁ sañjānāmi, āsā ca pana me santiṭṭhati sakadāgāmitāya. Idhāhaṁ bhante Vessavaṇena mahārājena pesito Virūḷhakassa mahārājassa santike kenacideva karaṇīyena addasaṁ Bhagavantaṁ antarāmagge giñjakāvasathaṁ pavisitvā Māgadhake paricārake ārabbha aṭṭhiṁkatvā manasikatvā sabbaṁ cetasā samannāharitvā nisinnaṁ “gatiṁ nesaṁ jānissāmi abhisamparāyaṁ, yaṁgatikā te bhavanto yaṁabhisamparāyā”ti. Anacchariyaṁ kho panetaṁ bhante, yaṁ Vessavaṇassa mahārājassa tassaṁ parisāyaṁ bhāsato sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ “yaṁgatikā te bhavanto yaṁabhisamparāyā”ti. Tassa mayhaṁ bhante etadahosi “Bhagavantañca dakkhāmi idañca Bhagavato ārocessāmī”ti. Ime kho me bhante dvepaccayā Bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

Devasabhā

p. 168 282. Purimāni bhante divasāni purimatarāni tadahuposathe pannarase vassūpanāyikāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā kevalakappā ca devā Tāvatiṁsā Sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā, mahatī ca dibbaparisā¹ samantato nisinnā honti², cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti. Puratthimāya disāya Dhataraṭṭho mahārājā pacchimābhimukho³ nisinno hoti deve purakkhatvā, dakkhiṇāya disāya Virūḷhako mahārājā uttarābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā, pacchimāya disāya Virūpakkho mahārājā puratthābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā, uttarāya disāya Vessavaṇo mahārājā dakkhiṇābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā. Yadā bhante kevalakappā ca devā Tavatiṁsā Sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā, mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti, cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti, idaṁ nesaṁ hoti āsanasmiṁ, atha pacchā amhākaṁ āsanaṁ hoti. Ye te bhante devā Bhagavati brahmacariyaṁ caritvā adhunūpapannā Tāvatiṁsakāyaṁ, te aññe deve atirocanti vaṇṇena ceva yasasā ca, tena sudaṁ bhante devā Tāvatiṁsā attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā “dibbā vata bho kāyā paripūrenti, hāyanti Asurakāyā”ti. Atha kho bhante Sakko Devānamindo devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā imāhi gāthāhi anumodi– “Modanti vata bho devā, Tāvatiṁsā sahindakā⁴. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammataṁ. Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine⁵. Sugatasmiṁ brahmacariyaṁ, caritvāna idhāgate. Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā. Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha. Idaṁ disvāna nandanti, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammatan”ti. Tena sudaṁ bhante devā Tāvatiṁsā bhiyyoso mattāya attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā “dibbā vata bho kāyā paripūrenti, hāyanti Asurakāyā”ti. Atha kho bhante yenatthena devā Tāvatiṁsā Sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā, taṁ atthaṁ cintayitvā taṁ atthaṁ mantayitvā vuttavacanāpi taṁ¹ cattāro mahārājāno tasmiṁ atthe honti, paccānusiṭṭhavacanāpi taṁ² cattāro mahārājāno tasmiṁ atthe honti, sakesu sakesu āsanesu ṭhitā avipakkantā³. Te vuttavākyā rājāno, paṭiggayhānusāsaniṁ. Vippasannamanā santā, aṭṭhaṁsu samhi āsaneti.

p. 169 283. Atha kho bhante uttarāya disāya uḷāro āloko sañjāyi, obhāso pāturahosi atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ. Atha kho bhante Sakko Devānamindo deve Tāvatiṁse āmantesi “yathā kho mārisā nimittāni dissanti, uḷāro āloko sañjāyati, obhāso pātu bhavati, brahmā pātu bhavissati. Brahmuno hetaṁ pubbanimittaṁ pātubhāvāya, yadidaṁ āloko sañjāyati obhāso pātu bhavatī”ti. Yathā nimittā dissanti, brahmā pātu bhavissati. Brahmuno hetaṁ nimittaṁ, obhāso vipulo mahāti.

Sanaṅkumārakathā

284. Atha kho bhante devā Tāvatiṁsā yathāsakesu āsanesu nisīdiṁsu “obhāsametaṁ ñassāma, yaṁvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṁ gamissāmā”ti. Cattāropi mahārājāno yathāsakesu āsanesu nisīdiṁsu “obhāsametaṁ ñassāma, yaṁvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṁ gamissāmā”ti. Idaṁ sutvā devā Tāvatiṁsā ekaggā samāpajjiṁsu “obhāsametaṁ ñassāma, yaṁvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṁ gamissāmā”ti. Yadā bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, oḷārikaṁ attabhāvaṁ abhinimminitvā pātu bhavati. Yo kho pana bhante brahmuno pakativaṇṇo, anabhisambhavanīyo so devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ cakkhupathasmiṁ. Yadā bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Seyyathāpi bhante sovaṇṇo viggaho mānusaṁ viggahaṁ atirocati, evameva kho bhante yadā brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Yadā bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, na tassaṁ parisāyaṁ koci devo abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Sabbeva tuṇhībhūtā pañjalikā pallaṅkena nisīdanti “yassadāni devassa pallaṅkaṁ icchissati brahmā Sanaṅkumāro, tassa devassa pallaṅke nisīdissatī”ti. Yassa kho pana bhante devassa brahmā Sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṁ so labhati devo vedapaṭilābhaṁ, uḷāraṁ so labhati devo somanassapaṭilābhaṁ. Seyyathāpi bhante rājā khattiyo muddhāvasitto adhunābhisitto rajjena, uḷāraṁ so labhati vedapaṭilābhaṁ, uḷāraṁ so labhati somanassapaṭilābhaṁ. Evameva kho bhante yassa devassa brahmā Sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṁ so labhati devo vedapaṭilābhaṁ, uḷāraṁ so labhati devo somanassapaṭilābhaṁ. Atha bhante brahmā Sanaṅkumāro oḷārikaṁ attabhāvaṁ abhinimminitvā kumāravaṇṇī¹ hutvā Pañcasikho devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pāturahosi, so vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīdi. Seyyathāpi bhante balavā puriso supaccatthate vā pallaṅke same vā bhūmibhāge pallaṅkena nisīdeyya, evameva kho bhante brahmā Sanaṅkumāro vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā imāhi gāthāhi anumodi– “Modanti vata bho devā, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammataṁ. Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine. Sugatasmiṁ brahmacariyaṁ, caritvāna idhāgate. Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā. Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha. Idaṁ disvāna nandanti, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammatan”ti.

p. 171 285. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsittha, imamatthaṁ bhante brahmuno Sanaṅkumārassa bhāsato aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti vissaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca. Yathāparisaṁ kho pana bhante brahmā Sanaṅkumāro sarena viññāpeti, na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati. Yassa kho pana bhante evaṁ aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti, so vuccati “brahmassaro”ti. Atha kho bhante brahmā Sanaṅkumāro tettiṁse attabhāve abhinimminitvā devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ paccekapallaṅkesu pallaṅkena¹ nisīditvā deve Tāvatiṁse āmantesi “taṁ kiṁ maññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāvañca so Bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Ye hi keci bho Buddhaṁ saraṇaṁ gatā dhammaṁ saraṇaṁ gatā saṁghaṁ saraṇaṁ gatā sīlesu paripūrakārino. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā appekacce Paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce Nimmānaratīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce Tusitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce Yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce Cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti. Ye sabbanihīnaṁ kāyaṁ paripūrenti, te gandhabbakāyaṁ paripūrentī”ti.

p. 172 286. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsittha, imamatthaṁ bhante brahmuno Sanaṅkumārassa bhāsato ghosoyeva devā maññanti “yvāyaṁ mama pallaṅke, svāyaṁ ekova bhāsatī”ti. Ekasmiṁ bhāsamānasmiṁ, sabbe bhāsanti nimmitā. Ekasmiṁ tuṇhimāsīne, sabbe tuṇhī bhavanti te. Tadāsu devā maññanti, Tāvatiṁsā sahindakā. Yvāyaṁ mama pallaṅkasmiṁ, svāyaṁ ekova bhāsatīti. Atha kho bhante brahmā Sanaṅkumāro ekattena attānaṁ upasaṁharati, ekattena atenaṁ upasaṁharitvā Sakkassa Devānamindassa pallaṅke pallaṅkena nisīditvā deve Tāvatiṁse āmantesi–

Bhāvita-iddhipāda

287. Taṁ kiṁ maññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāva supaññattā cime tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cattāro iddhipādā paññattā iddhipahutāya¹ iddhivisavitāya² iddhivikubbanatāya. Katame cattāro. Idha bho bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. Vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. Cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. Vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. Ime kho bho tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cattāro iddhipādā paññattā iddhipahutāya iddhivisavitāya iddhivikubbanatāya. Ye hi keci bho atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhosuṁ, sabbe te imesaṁyeva catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā. Yepi hi keci bho anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhossanti, sabbe te imesaṁyeva catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā. Yepi hi keci bho etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhonti, sabbe te imesaṁyeva catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā. Passanti no bhonto devā Tāvatiṁsā mamapimaṁ evarūpaṁ iddhānubhāvanti. Evaṁ mahābrahmeti. Ahampi kho bho imesaṁyeva catunnañca iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsittha. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsitvā deve Tāvatiṁse āmantesi.

Tividha okāsādhigama

p. 173 288. “Taṁ kiṁ maññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāvañcidaṁ tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena tayo okāsādhigamā anubuddhā sukhassādhigamāya. Katame tayo. Idha bho ekacco saṁsaṭṭho viharati kāmehi saṁsaṭṭho akusalehi dhammehi. So aparena samayena ariyadhammaṁ suṇāti, yoniso manasi karoti, dhammānudhammaṁ paṭipajjati. So ariyadhammassavanaṁ āgamma yonisomanasikāraṁ dhammānudhammappaṭipattiṁ asaṁsaṭṭho viharati kāmehi asaṁsaṭṭho akusalehi dhammehi. Tassa asaṁsaṭṭhassa kāmehi asaṁsaṭṭhassa akusalehi dhammehi uppajjati sukhaṁ, sukhā bhiyyo somanassaṁ. Seyyathāpi bho pamudā pāmojjaṁ¹ jāyetha, evameva kho bho asaṁsaṭṭhassa kāmehi asaṁsaṭṭhassa akusalehi dhammehi uppajjati sukhaṁ, sukhā bhiyyo somanassaṁ. Ayaṁ kho bho tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena paṭhamo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya. Puna caparaṁ bho idhekaccassa oḷārikā kāyasaṅkhārā appaṭippassaddhā honti, oḷārikā vacīsaṅkhārā appaṭippassaddhā honti, oḷārikā cittasaṅkhārā appaṭippassaddhā honti. So aparena samayena ariyadhammaṁ suṇāti, yoniso manasi karoti, dhammānudhammaṁ paṭipajjati. Tassa ariyadhammassavanaṁ āgamma yonisomanasikāraṁ dhammānudhammappaṭipattiṁ oḷārikā kāyasaṅkhārā paṭippassambhanti, oḷārikā vacīsaṅkhārā paṭippassambhanti, oḷārikā cittasaṅkhārā paṭippassambhanti. Tassa oḷārikānaṁ kāyasaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ vacīsaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ cittasaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā uppajjati sukhaṁ, sukhā bhiyyo somanassaṁ. Seyyathāpi bho pamudā pāmojjaṁ jāyetha, evameva kho bho oḷārikānaṁ kāyasaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ vacīsaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ cittasaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā uppajjati sukhaṁ, sukhā bhiyyo somanassaṁ. Ayaṁ kho bho tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena dutiyo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya. Puna caparaṁ bho idhekacco “idaṁ kusalan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “idaṁ akusalan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti. “Idaṁ sāvajjaṁ idaṁ anavajjaṁ, idaṁ sevitabbaṁ idaṁ nasevitabbaṁ, idaṁ hīnaṁ idaṁ paṇītaṁ, idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti. So aparena samayena ariyadhammaṁ suṇāti, yonisomanasikaroti, dhammānudhammaṁ paṭipajjati. So ariyadhammassavanaṁ āgamma yonisomanasikāraṁ dhammānudhammappaṭipattiṁ “idaṁ kusalan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “idaṁ akusalan”ti yathābhūtaṁ pajānāti. “Idaṁ sāvajjaṁ idaṁ anavajjaṁ, idaṁ sevitabbaṁ idaṁ na sevitabbaṁ, idaṁ hīnaṁ idaṁ paṇītaṁ, idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgan”ti yathābhūtaṁ pajānāti. Tassa evaṁ jānato evaṁ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Tassa avijjāvirāgā vijjuppādā uppajjati sukhaṁ, sukhā bhiyyo somanassaṁ. Seyyathāpi bho pamudā pāmojjaṁ jāyetha, evameva kho bho avijjāvirāgā vijjuppādā uppajjati sukhaṁ, sukhā bhiyyo somanassaṁ. Ayaṁ kho bho tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena tatiyo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya. Ime kho bho tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena tayo okāsādhigamā anubuddhā sukhassādhigamāyā”ti. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsittha, imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsitvā deve Tāvatiṁse āmantesi–

Catusatipaṭṭhāna

p. 174 289. “Taṁ kiṁ maññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāva supaññattā cime tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cattāro satipaṭṭhānā paññattā kusalassādhigamāya. Katame cattāro. Idha bho bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharanto tattha sammā samedhiyati, sammā vippasīdati. So tattha sammā samāhito sammā vippasanno bahiddhā parakāye ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ajjhattaṁ vedanāsu vedanānupassī viharati -pa- bahiddhā paravedanāsu ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ajjhattaṁ citte cittānupassī viharati -pa- bahiddhā paracitte ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ajjhattaṁ dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Ajjhattaṁ dhammesu dhammānupassī viharanto tattha sammā samādhiyati, sammā vippasīdati. So tattha sammā samāhito sammā vippasanno bahiddhā paradhammesu ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ime kho bho tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cattāro satipaṭṭhānā paññattā kusalassādhigamāyā”ti. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsittha. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsitvā deve Tāvatiṁse āmantesi–

Sattasamādhiparikkhāra

p. 175 290. “Taṁ kiṁ maññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāva supaññattā cime tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena satta samādhiparikkhārā samesamādhissa paribhāvanāya sammāsamādhissa pāripūriyā. Katame satta. Sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati. Yā kho bho imehi sattahaṅgehi cittassa ekaggatā parikkhatā. Ayaṁ vuccati bho ariyo sammāsamādhi sa-upaniso itipi saparikkhāro itipi. Sammādiṭṭhissa bho sammāsaṅkappo pahoti, sammāsaṅkappassa sammāvācā pahoti, sammāvācassa sammākammanto pahoti. Sammākammantassa sammā-ājīvo pahoti, sammā-ājīvassa sammāvāyāmo pahoti, samevāyāmassa sammāsati pahoti, sammāsatissa sammāsamādhi pahoti, samesamādhissa sammāñāṇaṁ pahoti, sammāñāṇassa sammāvimutti pahoti. Yañhi taṁ bho sammā vadamāno vadeyya “svākkhāto Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi apārutā amatassa dvārā”ti, idameva taṁ sammā vadamāno vadeyya. Svākkhāto hi bho Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi apārutā amatassa dvārā¹. Ye hi keci bho Buddhe aveccappasādena samannāgatā, dhamme aveccappasādena samannāgatā, saṁghe aveccappasādena samannāgatā, ariyakantehi sīlehi samannāgatā. Ye cime opapātikā dhammavinītā sātirekāni catuvīsatisatasahassāni Māgadhakā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā. Atthi cevettha sakadāgāmino. Atthāyaṁ² itarā pajā, puññabhāgāti me mano. Saṅkhātuṁ nopi sakkomi, musāvādassa ottappan”ti.

p. 176 291. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro bhāsittha, imamatthaṁ bhante brahmuno Sanaṅkumārassa bhāsato Vessavaṇassa mahārājassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi “acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho, evarūpopi nāma uḷāro satthā bhavissati, evarūpaṁ uḷāraṁ dhammakkhānaṁ, evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyissantī”ti. Atha bhante brahmā Sanaṅkumāro Vessavaṇassa mahārājassa cetasā cetoparivitakkamaññāya Vessavaṇaṁ mahārājānaṁ etadavoca “taṁ kiṁ maññati bhavaṁ Vessavaṇo mahārājā atītampi addhānaṁ evarūpo uḷāro satthā ahosi, evarūpaṁ uḷāraṁ dhammakkhānaṁ, evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyiṁsu. Anāgatampi addhānaṁ evarūpo uḷāro satthā bhavissati, evarūpaṁ uḷāraṁ dhammakkhānaṁ, evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyissantī”ti.

292. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ abhāsi, imamatthaṁ Vessavaṇo mahārājā brahmuno Sanaṅkumārassa devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ bhāsato sammukhāsutaṁ¹ sammukhā paṭiggahitaṁ² sayaṁ parisāyaṁ ārocesi, imamatthaṁ Janavasabho yakkho Vessavaṇassa mahārājassa sayaṁ parisāyaṁ bhāsato sammukhā sutaṁ¹ sammukhā paṭiggahitaṁ² Bhagavato ārocesi. Imamatthaṁ Bhagavā Janavasabhassa yakkhassa sammukhā sutvā sammukhā paṭiggahetvā sāmañca abhiññāya āyasmato Ānandassa ārocesi, imamatthamāyasmā Ānando Bhagavato sammukhā sutvā sammukhā paṭiggahetvā ārocesi bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ. Tayidaṁ brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitanti.