Mahāgovindasutta

p. 178 293. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Rājagahe viharati Gijjhakūṭe pabbate. Atha kho Pañcasikho gandhabbaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ Gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā yena Bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi, ekamantaṁ ṭhito kho Pañcasikho gandhabbaputto Bhagavantaṁ etadavoca “yaṁ kho me bhante devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ, ārocemi taṁ Bhagavato”ti. “Ārocehi me tvaṁ Pañcasikhā”ti Bhagavā avoca.

Devasabhā

294. Purimāni bhante divasāni purimatarāni tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā kevalakappā ca devā Tāvatiṁsā Sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā, mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti, cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti, puratthimāya disāya Dhataraṭṭho mahārājā pacchimābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā, dakkhiṇāya disāya Virūḷhako mahārājā uttarābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā, pacchimāya disāya Virūpakkho mahārājā puratthābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā, uttarāya disāya Vessavaṇo mahārājā dakkhiṇābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā. Yadā bhante kevalakappā ca devā Tāvatiṁsā Sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā, mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti, cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti, idaṁ nesaṁ hoti āsanasmiṁ, atha pacchā amhākaṁ āsanaṁ hoti. Ye te bhante devā Bhagavati brahmacariyaṁ caritvā adhunūpapannā Tāvatiṁsakāyaṁ. Te aññe deve atirocanti vaṇṇena ceva yasasā ca. Tena sudaṁ bhante devā Tāvatiṁsā attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā “dibbā vata bho kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā”ti.

p. 179 295. Atha kho bhante Sakko Devānamindo devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā imāhi gāthāhi anumodi– “Modanti vata bho devā, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammataṁ. Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine. Sugatasmiṁ brahmacariyaṁ, caritvāna idhāgate. Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā. Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha. Idaṁ disvāna nandanti, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammatan”ti. Tena sudaṁ bhante devā Tavatiṁsā bhiyyoso mattāya attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā “dibbā vata bho kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā”ti.

Aṭṭhayathābhuccavaṇṇa

296. Atha kho bhante Sakko Devānamindo devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā deve Tāvatiṁse āmantesi “iccheyyātha no tumhe mārisā tassa Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sotun”ti. Icchāma mayaṁ mārisa tassa Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sotunti. Atha kho bhante Sakko Devānamindo devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi “taṁ kiṁmaññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāvañca so Bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ, evaṁ bahujanahitāya paṭipannaṁ bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (1) Svākkhāto kho pana tena Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi, evaṁ opaneyyikassa dhammassa desetāraṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (2) “Idaṁ kusalan”ti kho pana tena Bhagavatā supaññattaṁ, “idaṁ akusalan”ti supaññattaṁ. “Idaṁ sāvajjaṁ idaṁ anavajjaṁ, idaṁ sevitabbaṁ idaṁ na sevitabbaṁ, idaṁ hīnaṁ idaṁ paṇītaṁ, idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgan”ti supaññattaṁ. Evaṁ kusalākusala sāvajjānavajja sevitabbāsevitabba hīnapaṇīta kaṇhasukkasappaṭibhāgānaṁ dhammānaṁ paññāpetāraṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (3) Supaññattā kho pana tena Bhagavatā sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā saṁsandati nibbānañca paṭipadā ca. Seyyathāpi nāma Gaṅgodakaṁ Yamunodakena saṁsandati sameti, evameva supaññattā tena Bhagavatā sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā saṁsandati nibbānañca paṭipadā ca. Evaṁ nibbānagāminiyā paṭipadāya paññāpetāraṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (4) Abhinipphanno¹ kho pana tassa Bhagavato lābho abhinipphanno siloko, yāva maññe khattiyā saṁpiyāyamānarūpā viharanti, vigatamado kho pana so Bhagavā āhāraṁ āhāreti. Evaṁ vigatamadaṁ āhāraṁ āharayamānaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (5) Laddhasahāyo kho pana so Bhagavā sekhānañceva paṭipannānaṁ khīṇāsavānañca vusitavataṁ, te Bhagavā apanujja ekārāmataṁ anuyutto viharati. Evaṁ ekārāmataṁ anuyuttaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (6) Yathāvādī kho pana so Bhagavā tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī. Evaṁ dhammānudhammappaṭipannaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (7) Tiṇṇavicikiccho kho pana so Bhagavā vigatakathaṁkatho pariyositasaṅkappo ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ. Evaṁ tiṇṇavicikicchaṁ vigatakathaṁkathaṁ pariyositasaṅkappaṁ ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā”ti. (8)

p. 181 297. Ime kho bhante Sakko Devānamindo devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi. Tena sudaṁ bhante devā Tāvatiṁsā bhiyyoso mattāya attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sutvā. Tatra bhante ekacce devā evamāhaṁsu “aho vata mārisā cattāro Sammāsambuddhā loke uppajjeyyuṁ dhammañca deseyyuṁ yathariva Bhagavā. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti. Ekacce devā evamāhaṁsu “tiṭṭhantumārisā cattāro Sammāsambuddhā, aho vata mārisā tayo Sammāsambuddhā loke uppajjeyyuṁ dhammañca deseyyuṁ yathariva Bhagavā. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti. Ekacce devā evamāhaṁsu “tiṭṭhantu mārisā tayo Sammāsambuddhā, aho vata mārisā dve Sammāsambuddhā loke uppajjeyyuṁ dhammañca deseyyuṁ yathariva Bhagavā. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

298. Evaṁ vutte bhante Sakko Devānamindo deve Tāvatiṁse etadavoca “aṭṭhānaṁ kho etaṁ mārisā anavakāso, yaṁ ekissā lokadhātuyā dve Arahanto Sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Aho vata mārisā so Bhagavā appābādho appātaṅko ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti. Atha kho bhante yenatthena devā Tāvatiṁsā Sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā, taṁ atthaṁ cintayitvā taṁ atthaṁ mantayitvā vuttavacanāpi taṁ cattāro mahārājāno tasmiṁ atthe honti, paccānusiṭṭhavacanāpi taṁ cattāro mahārājāno tasmiṁ atthe honti, sakesu sakesu āsanesu ṭhitā avipakkantā. Te vuttavākyā rājāno, paṭiggayhānusāsaniṁ. Vippasannamanā santā, aṭṭhaṁsu samhi āsaneti.

p. 182 299. Atha kho bhante uttarāya disāya uḷāro āloko sañjāyi, obhāso pāturahosi atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ. Atha kho bhante Sakko Devānamindo deve Tāvatiṁse āmantesi “yathā kho mārisā nimittāni dissanti, uḷāro āloko sañjāyati, obhāso pātu bhavati, brahmā pātu bhavissati, brahmuno hetaṁ pubbanimittaṁ pātubhāvāya, yadidaṁ āloko sañjāyati obhāso pātubhavatī”ti. Yathā nimittā dissanti, brahmā pātu bhavissati. Brahmuno hetaṁ nimittaṁ, obhāso vipulo mahāti.

Sanaṅkumārakathā

300. Atha kho bhante devā Tāvatiṁsā yathāsakesu āsanesu nisīdiṁsu “obhāsametaṁ ñassāma, yaṁvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṁ gamissāmā”ti. Cattāropi mahārājāno yathāsakesu āsanesu nisīdiṁsu “obhāsametaṁ ñassāma, yaṁvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṁ gamissāmā”ti. Idaṁ sutvā devā Tāvatiṁsā ekaggā samāpajjiṁsu “obhāsametaṁ ñassāma, yaṁvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṁ gamissāmā”ti. Yadā bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati. Oḷārikaṁ attabhāvaṁ abhinimminitvā pātu bhavati. Yo kho pana bhante brahmuno pakativaṇṇo, anabhisambhavanīyo so devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ cakkhupathasmiṁ. Yadā bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Seyyathāpi bhante so vaṇṇo viggaho mānusaṁ viggahaṁ atirocati, evameva kho bhante yadā brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Yadā bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pātu bhavati, na tassaṁ parisāyaṁ koci devo abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti, sabbeva tuṇhībhūtā pañjalikā pallaṅkena nisīdanti “yassadāni devassa pallaṅkaṁ icchissati brahmā Sanaṅkumāro, tassa devassa pallaṅke nisīdissatī”ti. Yassa kho pana bhante devassa brahmā Sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṁ so labhati devo vedapaṭilābhaṁ, uḷāraṁ so labhati devo somanassapaṭilābhaṁ. Seyyathāpi bhante rājā khattiyo muddhāvasitto adhunābhisitto rajjena, uḷāraṁ so labhati vedapaṭilābhaṁ, uḷāraṁ so labhati somanassapaṭilābhaṁ. Evameva kho bhante yassa devassa brahmā Sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṁ so labhati devo vedapaṭilābhaṁ, uḷāraṁ so labhati devo somanassapaṭilābhaṁ. Atha bhante brahmā Sanaṅkumāro devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā antarahito imāhi gāthāhi anumodi– “Modanti vata bho devā, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammataṁ. Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine. Sugatasmiṁ brahmacariyaṁ, caritvāna idhāgate. Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā. Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha. Idaṁ disvāna nandanti, Tāvatiṁsā sahindakā. Tathāgataṁ namassantā, dhammassa ca sudhammatan”ti.

p. 183 301. Imamatthaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro abhāsittha. Imamatthaṁ bhante brahmuno Sanaṅkumārassa bhāsato aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti vissaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca. Yathāparisaṁ kho pana bhante brahmā Sanaṅkumāro sarena viññāpeti, na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati, yassa kho pana bhante evaṁ Aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti, so vuccati brahmassaroti. Atha kho bhante devā Tāvatiṁsā brahmānaṁ Sanaṅkumāraṁ etadavocuṁ “sādhu mahābrahme etadeva mayaṁ saṅkhāya modāma, atthi ca Sakkena Devānamindena tassa Bhagavato aṭṭha yathābhuccā vaṇṇā bhāsitā, te ca mayaṁ saṅkhāya modāmā”ti.

Aṭṭhayathābhuccavaṇṇa

p. 184 302. Atha bhante brahmā Sanaṅkumāro Sakkaṁ Devānamindaṁ etadavoca “sādhu Devānaminda mayampi tassa Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe suṇeyYāmā”ti. “Evaṁ mahābrahme”ti kho bhante Sakko Devānamindo brahmuno Sanaṅkumārassa Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi. Taṁ kiṁmaññati bhavaṁ mahābrahmā, yāvañca so Bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ, evaṁ bahujanahitāya paṭipannaṁ bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (1) Svākkhāto kho pana tena Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi. Evaṁ opaneyyikassa dhammassa desetāraṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (2) “Idaṁ kusalan”ti kho pana tena Bhagavatā supaññattaṁ, “idaṁ akusalan”ti supaññattaṁ, “idaṁ sāvajjaṁ idaṁ anavajjaṁ, idaṁ sevitabbaṁ idaṁ na sevitabbaṁ, idaṁ hīnaṁ idaṁ paṇītaṁ, idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgan”ti supaññattaṁ. Evaṁ kusalākusala sāvajjānavajja sevitabbāsevitabba hīnapaṇīta kaṇhasukkasappaṭibhāgānaṁ dhammānaṁ paññāpetāraṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (3) Supaññattā kho pana tena Bhagavatā sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā saṁsandati nibbānañca paṭipadā ca. Seyyathāpi nāma Gaṅgodakaṁ Yamunodakena saṁsandati sameti, evameva supaññattā tena Bhagavatā sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā saṁsandati nibbānañca paṭipadā ca. Evaṁ nibbānagāminiyā paṭipadāya paññāpetāraṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (4) Abhinipphanno kho pana tassa Bhagavato lābho abhinipphanno siloko, yāva maññe khattiyā saṁpiyāyamānarūpā viharanti. Vigatamado kho pana so Bhagavā āhāraṁ āhāreti. Evaṁ vigatamadaṁ āhāraṁ āharayamānaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (5) Laddhasahāyo kho pana so Bhagavā sekhānañceva paṭipannānaṁ khīṇāsavānañca vusitavataṁ, te Bhagavā apanujja ekārāmataṁ anuyutto viharati. Evaṁ ekārāmataṁ anuyuttaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (6) Yathāvādī kho pana so Bhagavā tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī, evaṁ dhammānudhammappaṭippannaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatā. (7) Tiṇṇavicikiccho kho pana so Bhagavā vigatakathaṁkatho pariyositasaṅkappo ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ. Evaṁ tiṇṇavicikicchaṁ vigatakathaṁkathaṁ pariyositasaṅkappaṁ ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma, na panetarahi aññatra tena Bhagavatāti. (8)

p. 185 303. Ime kho bhante Sakko Devānamindo brahmuno Sanaṅkumārassa Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi. Tena sudaṁ bhante brahmā Sanaṅkumāro attamano hoti pamudito pītisomanassajāto Bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sutvā. Atha bhante brahmā Sanaṅkumāro oḷārikaṁ attabhāvaṁ abhinimminitvā kumāravaṇṇī hutvā Pañcasikho devānaṁ Tāvatiṁsānaṁ pāturahosi. So vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīdi. Seyyathāpi bhante balavā puriso supaccatthate vā pallaṅke same vā bhūmibhāge pallaṅkena nisīdeyya, evameva kho bhante brahmā Sanaṅkumāro vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā deve Tāvatiṁse āmantesi–

Govindabrāhmaṇavatthu

p. 186 304. Taṁ kiṁmaññanti bhonto devā Tāvatiṁsā, yāva dīgharattaṁ mahāpaññova so Bhagavā ahosi. Bhūtapubbaṁ bho rājā Disampati nāma ahosi, Disampatissa rañño Govindo nāma brāhmaṇo purohito ahosi, Disampatissa rañño Reṇu nāma kumāro putto ahosi, Govindassa brāhmaṇassa Jotipālo nāma māṇavo putto ahosi, iti Reṇu ca rājaputto Jotipālo ca māṇavo aññe ca cha khattiyā iccete aṭṭha sahāyā ahesuṁ. Atha kho bho ahorattānaṁ accayena Govindo brāhmaṇo kālamakāsi. Govinde brāhmaṇe kālaṅkate rājā disampati paridevesi “yasmiṁ vata bho mayaṁ samaye Govinde brāhmaṇe sabbakiccāni sammā vossajjitvā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārema, tasmiṁ no samaye Govindo brāhmaṇo kālaṅkato”ti. Evaṁ vutte bho Reṇu rājaputto rājānaṁ Disampatiṁ etadavoca “mā kho tvaṁ deva Govinde brāhmaṇe kālaṅkate atibāḷhaṁ paridevesi, atthi deva Govindassa brāhmaṇassa Jotipālo nāma māṇavo putto paṇḍitataro ceva pitarā, alamatthadasataro ceva pitarā, yepissa pitā atthe anusāsi, tepi Jotipālasseva māṇavassa anusāsaniyā”ti. Evaṁ kumārāti. Evaṁ devāti.

Mahāgovindavatthu

305. Atha kho bho rājā Disampati aññataraṁ purisaṁ āmantesi “ehi tvaṁ ambho purisa yena Jotipālo māṇavo tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā Jotipālaṁ māṇavaṁ evaṁ vadehi ‘bhavamatthu bhavantaṁ Jotipālaṁ, rājā Disampati bhavantaṁ Jotipālaṁ māṇavaṁ āmantayati, rājā Disampati bhoto Jotipālassa māṇavassa dassanakāmo’ti”. “Evaṁ devā” ti kho bho so puriso Disampatissa rañño paṭissutvā yena Jotipālo māṇavo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Jotipālaṁ māṇavaṁ etadavoca “bhavamatthu bhavantaṁ Jotipālaṁ, rājā Disampati bhavantaṁ Jotipālaṁ māṇavaṁ āmantayati, rājā Disampati bhoto Jotipālassa māṇavassa dassanakāmo”ti. “Evaṁ bho”ti kho bho Jotipālo māṇavo tassa purisassa paṭissutvā yena rājā Disampati tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Disampatinā raññā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho bho Jotipālaṁ māṇavaṁ rājā Disampati etadavoca “anusāsatu no bhavaṁ Jotipālo, mā no bhavaṁ Jotipālo anusāsaniyā paccabyāhāsi. Pettike taṁ ṭhāne ṭhapessāmi Govindiye abhisiñcissāmī”ti. “Evaṁ bho”ti kho bho so Jotipālo māṇavo Disampatissa rañño paccassosi. Atha kho bho rājā Disampati Jotipālaṁ māṇavaṁ Govindiye abhisiñci, taṁ pettike ṭhāne ṭhapesi. Abhisitto Jotipālo māṇavo Govindiye pettike ṭhāne ṭhapito yepissa pitā atthe anusāsi, tepi atthe anusāsati, yepissa pitā atthe nānusāsi, tepi atthe anusāsati, yepissa pitā kammante abhisambhosi, tepi kammante abhisambhoti, yepissa pitā kammante nābhisambhosi, tepi kammante abhisambhoti. Tamenaṁ manussā evamāhaṁsu “Govindo vata bho brāhmaṇo, Mahāgovindo vata bho brāhmaṇo”ti. Iminā kho evaṁ bho pariyāyena Jotipālassa māṇavassa Govindo Mahāgovindotveva samaññā udapādi.

Rajjasaṁvibhajana

p. 187 306. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca “Disampati kho bho rājā jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo-anuppatto, ko nu kho pana bho jānāti jīvitaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati, yaṁ Disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro Reṇuṁ rājaputtaṁ rajje abhisiñceyyuṁ. Āyantu bhonto, yena Reṇu rājaputto tenupasaṅkamatha, upasaṅkamitvā Reṇuṁ rājaputtaṁ evaṁ vadetha ‘mayaṁ kho bhoto Reṇussa sahāyā piyā manāpā appaṭikūlā, yaṁsukho bhavaṁ taṁsukhā mayaṁ, yaṁdukkho bhavaṁ taṁdukkhā mayaṁ. Disampati kho bho rājā jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo-anuppatto, ko nu kho pana bho jānāti jīvitaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati, yaṁ Disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro bhavantaṁ Reṇuṁ rajje abhisiñceyyuṁ. Sace bhavaṁ Reṇu rajjaṁ labhetha, saṁvibhajetha no rajjenā’ti”. “Evaṁ bho”ti kho bho te cha khattiyā Mahāgovindassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena Reṇu rājaputto tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Reṇuṁ rājaputtaṁ etadavocuṁ “mayaṁ kho bhoto Reṇussa sahāyā piyā manāpā appaṭikūlā, yaṁsukho bhavaṁ taṁsukhā mayaṁ, yaṁdukkho bhavaṁ taṁdukkhā mayaṁ. Disampati kho bho rājā jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo-anuppatto, ko nu kho pana bho jānāti jīvitaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati, yaṁ Disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro bhavantaṁ Reṇuṁ rajje abhisiñceyyuṁ. Sace bhavaṁ Reṇu rajjaṁ labhetha, saṁvibhajetha no rajjenā”ti. Ko nu kho bho añño mama vijite sukho bhavetha¹ aññatra bhavantebhi. Sacāhaṁ bho rajjaṁ labhissāmi, saṁvibhajissāmi vo rajjenāti.

p. 188 307. Atha kho bho ahorattānaṁ accayena rājā Disampati kālamakāsi. Disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro Reṇuṁ rājaputtaṁ rajje abhisiñciṁsu. Abhisitto Reṇu rajjena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca Disampati kho bho rājā kālaṅkato, abhisitto Reṇu rajjena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Ko nu kho pana bho jānāti madanīyā kāmā, āyantu bhonto, yena Reṇu rājā tenupasaṅkamatha, upasaṅkamitvā Reṇuṁ rājānaṁ evaṁ vadetha Disampati kho bho rājā kālaṅkato, abhisitto bhavaṁ Reṇu rajjena, sarati bhavaṁ taṁ vacananti.

p. 189 308. “Evaṁ bho”ti kho bho te cha khattiyā Mahāgovindassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena Reṇu rājā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Reṇuṁ rājānaṁ etadavocuṁ “Disampati kho bho rājā kālaṅkato, abhisitto bhavaṁ Reṇu rajjena, sarati bhavaṁ taṁ vacanan”ti. Sarāmahaṁ bho taṁ vacanaṁ¹. Ko nu kho bho pahoti imaṁ mahāpathaviṁ uttarena āyataṁ dakkhiṇena sakaṭamukhaṁ sattadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhajitunti. Ko nu kho bho añño pahoti aññatra Mahāgovindena brāhmaṇenāti. Atha kho bho Reṇu rājā aññataraṁ purisaṁ āmantesi “ehi tvaṁ ambho purisa yena Mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ evaṁ vadehi “rājā taṁ bhante Reṇu āmantetī”ti. “Evaṁ devā”ti kho bho so puriso Reṇussa rañño paṭissutvā yena Mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca “rājā taṁ bhante Reṇu āmantetī”ti. “Evaṁ bho”ti kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo tassa purisassa paṭissutvā yena Reṇu rājā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Reṇunā raññā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho bho Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ Reṇu rājā etadavoca “etu bhavaṁ Govindo, imaṁ mahāpathaviṁ uttarena āyataṁ dakkhiṇena sakaṭamukhaṁ sattadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhajatū”ti. “Evaṁ bho”ti kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo Reṇussa rañño paṭissutvā imaṁ mahāpathaviṁ uttarena āyataṁ dakkhiṇena sakaṭamukhaṁ sattadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhaji. Sabbāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesi². Tatra sudaṁ majjhe Reṇussa rañño janapado hoti.

309. Dantapuraṁ Kaliṅgānaṁ³, Assakānañca Potanaṁ. Mahesayaṁ⁴ Avantīnaṁ, Sovīrānañca Rorukaṁ. Mithilā ca Videhānaṁ, Campā Aṅgesu māpitā. Bārāṇasī ca Kāsīnaṁ, ete Govindamāpitāti.

p. 190 310. Atha kho bho te cha khattiyā yathāsakena lābhena attamanā ahesuṁ paripuṇṇasaṅkappā “yaṁ vata no ahosi icchitaṁ, yaṁ ākaṅkhitaṁ, yaṁ adhippetaṁ, yaṁ abhipatthitaṁ, taṁ no laddhan”ti. Sattabhū Brahmadatto ca, Vessabhū Bharato saha. Reṇu dve Dhataraṭṭhā ca, tadāsuṁ satta bhāradhāti.

Kittisadda-abbhuggamana

311. Atha kho bho te cha khattiyā yena Mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ “yathā kho bhavaṁ Govindo Reṇussa rañño sahāyo piyo manāpo appaṭikūlo, evameva kho bhavaṁ Govindo amhākaṁpi sahāyo piyo manāpo appaṭikūlo, anusāsatu no bhavaṁ Govindo, mā no bhavaṁ Govindo anusāsaniyā paccabyāhāsī”ti. “Evaṁ bho”ti kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo tesaṁ channaṁ khattiyānaṁ paccassosi. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo satta ca rājāno khattiye muddhāvasitte rajje¹ anusāsi, satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni mante vācesi.

312. Atha kho bho Mahāgovindassa brāhmaṇassa aparena samayena evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchi² “sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ passati, sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī”ti. Atha kho bho Mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi “mayhaṁ kho evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato ‘sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ passati, sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti, na kho panāhaṁ brahmānaṁ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi, sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyati, so brahmānaṁ passati brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti, yaṁnūnāhaṁ vassike cattāro māse paṭisallīyeyyaṁ, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyeyyan”ti.

p. 191 313. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena Reṇu rājā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Reṇuṁ rājānaṁ etadavoca “mayhaṁ kho bho evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato ‘sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ passati, sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti, na kho panāhaṁ bho brahmānaṁ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi, sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyati, so brahmānaṁ passati, brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti, icchāmahaṁ bho vassike cattāro māse paṭisallīyituṁ, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyituṁ, namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā”ti. Yassadāni bhavaṁ Govindo kālaṁ maññatīti.

314. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca “mayhaṁ kho bho evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato ‘sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ passati, sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti, na kho panāhaṁ bho brahmānaṁ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi, sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyati, so brahmānaṁ passati brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti, icchāmahaṁ bho vassike cattāro māse paṭisallīyituṁ, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyituṁ, namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā”ti. Yassadāni bhavaṁ Govindo kālaṁ maññatīti.

p. 192 315. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena te satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni etadavoca “mayhaṁ kho bho evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato ‘sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ passati, sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti, na kho panāhaṁ bho brahmānaṁ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi, sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyati, so brahmānaṁ passati, brahmunā sākaccheti, brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti, tena hi bho yathāsute yathāpariyatte mante vitthārena sajjhāyaṁ karotha, aññamaññaṁ ca mante vācetha, icchāmahaṁ bho vassike cattāro māse paṭisallīyituṁ, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyituṁ, namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā”ti. Yassadāni bhavaṁ Govindo kālaṁ maññatīti.

316. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena cattārīsā bhariyā sādisiyo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā cattārīsā bhariyā sādisiyo etadavoca “mayhaṁ kho bhotī evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato ‘sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ passati, sakkhi Mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti, na kho panehaṁ bhotī brahmānaṁ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi, sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyati, so brahmānaṁ passati, brahmunā sākaccheti, brahmunā sallapati, brahmunā mantetī’ti, icchāmahaṁ bhotī vassike cattāro māse paṭisallīyituṁ, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyituṁ, namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā”ti. Yassadāni bhavaṁ Govindo kālaṁ maññatīti.

317. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo puratthimena nagarassa navaṁ sandhāgāraṁ kārāpetvā vassike cattāro māse paṭisallīyi, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyi, nāssudha koci upasaṅkamati¹ aññatra ekena bhattābhihārena. Atha kho bho Mahāgovindassa brāhmaṇassa catunnaṁ māsānaṁ accayena ahudeva ukkaṇṭhanā ahu paritassanā “sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṁ jhānaṁ jhāyati, so brahmānaṁ passati, brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti, na kho panāhaṁ brahmānaṁ passāmi, na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapāmi na brahmunā mantemī”ti.

Brahmunāsākacchā

p. 193 318. Atha kho bho brahmā Sanaṅkumāro Mahāgovindassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya, evameva brahmaloke antarahito Mahāgovindassa brāhmaṇassa sammukhe pāturahosi. Atha kho bho Mahāgovindassa brāhmaṇassa ahudeva bhayaṁ ahu chambhitattaṁ ahu lomahaṁso yathā taṁ adiṭṭhapubbaṁ rūpaṁ disvā. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto brahmānaṁ Sanaṅkumāraṁ gāthāya ajjhabhāsi– “Vaṇṇavā yasavā sirimā, ko nu tvamasi mārisa. Ajānantā taṁ pucchāma, kathaṁ jānemu taṁ mayan”ti. Maṁ ve kumāraṁ jānanti, brahmaloke sanantanaṁ². Sabbe jānanti maṁ devā, evaṁ Govinda jānahi. “Āsanaṁ udakaṁ pajjaṁ, madhusākañca³ brahmuno. Agghe bhavantaṁ pucchāma, agghaṁ kurutu no bhavaṁ”. Paṭiggaṇhāma te agghaṁ, yaṁ tvaṁ Govinda Bhāsasi. Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāya sukhāya ca. Katāvakāso pucchassu, yaṁ kiñci abhipatthitanti.

319. Atha kho bho Mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi “katāvakāso khomhi brahmunā Sanaṅkumārena, kiṁ nu kho ahaṁ brahmānaṁ Sanaṅkumāraṁ puccheyyaṁ diṭṭhadhammikaṁ vā atthaṁ samparāyikaṁ vā”ti. Atha kho bho Mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi “kusalo kho ahaṁ diṭṭhadhammikānaṁ atthānaṁ, aññepi maṁ diṭṭhadhammikaṁ atthaṁ pucchanti, yaṁnūnāhaṁ brahmānaṁ Sanaṅkumāraṁ samparāyikaññeva atthaṁ puccheyyan”ti. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṁ Sanaṅkumāraṁ gāthāya ajjhabhāsi– “Pucchāmi brahmānaṁ Sanaṅkumāraṁ, Kaṅkhī akaṅkhiṁ paravediyesu. Katthaṭṭhito kimhi ca sikkhamāno, Pappoti macco amataṁ brahmalokan”ti. Hitvā mamattaṁ manujesu brahme, Nirāmagandho virato methunasmā, Etthaṭṭhito ettha ca sikkhamāno. Pappoti macco amataṁ brahmalokanti.

p. 194 320. “Hitvā mamattan”ti ahaṁ bhoto ājānāmi, idhekacco appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, iti “hitvā mamattan”ti ahaṁ bhoto ājānāmi. “Ekodibhūto”ti ahaṁ bhoto ājānāmi, idhekacco vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ, iti “ekodibhūto”ti ahaṁ bhoto ājānāmi. “Karuṇedhimutto”ti ahaṁ bhoto ājānāmi, idhekacco karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadhotiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati, iti “karuṇedhimutto”ti ahaṁ bhoto ājānāmi. Āmagandhe ca kho ahaṁ bhoto bhāsamānassa na ājānāmi. Ke āmagandhā manujesu brahme, Ete avidvā idha brūhi dhīra. Kenāvaṭā¹ vāti pajā kurutu², Kodho mosavajjaṁ nikati ca dubbho, Kadariyatā atimāno usūyā. Icchā vivicchā paraheṭhanā ca, Lobho ca doso ca mado ca moho. Etesu yuttā anirāmagandhā, Yathā kho ahaṁ bhoto āmagandhe bhāsamānassa ājānāmi. Te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Yassadāni bhavaṁ Govindo kālaṁ maññatīti.

Reṇurāja āmantanā

p. 195 321. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena Reṇu rājā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Reṇuṁ rājānaṁ etadavoca “aññaṁ dāni bhavaṁ purohitaṁ pariyesatu, yo bhoto rajjaṁ anusāsissati, icchāmahaṁ bho agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyan”ti. Āmantayāmi rājānaṁ, Reṇuṁ bhūmipatiṁ ahaṁ. Tvaṁ pajānassu rajjena, nāhaṁ porohicce rame. Sace te ūnaṁ kāmehi, ahaṁ paripūrayāmi te. Yo taṁ hiṁsati vāremi, bhūmisenāpati ahaṁ. Tuvaṁ pitā ahaṁ putto, mā no Govinda pājahi³. Namatthi ūnaṁ kāmehi, hiṁsitā me na vijjati. Amanussavaco sutvā, tasmāhaṁ na gahe rame. Amanusso kathaṁvaṇṇo, kiṁ te atthaṁ abhāsatha. Yañca sutvā jahāsi no, gehe amhe ca kevalī. Upavutthassa me pubbe, yiṭṭhukāmassa me sato. Aggi pajjalito āsi, kusapattaparitthato. Tato me brahmā pāturahu, brahmalokā sanantano. So me pañhaṁ viyākāsi, taṁ sutvā na gahe rame. Saddahāmi ahaṁ bhoto, yaṁ tvaṁ Govinda bhāsasi. Amanussavaco sutvā, kathaṁ vattetha aññathā. Te taṁ anuvattissāma, satthā Govinda no bhavaṁ. Maṇi yathā veḷuriyo, akāco vimalo subho. Evaṁ suddhā carissāma, Govindassanusāsaneti. Sace bhavaṁ Govindo agārasmā anagāriyaṁ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma. Atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti.

Chakhattiya āmantanā

p. 196 322. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca “aññaṁ dāni bhavanto purohitaṁ pariyesantu, yo bhavantānaṁ rajje anusāsissati, icchāmahaṁ bho agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ, yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyan”ti. Atha kho bho te cha khattiyā ekamantaṁ apakkamma evaṁ samacintesuṁ “ime kho brāhmaṇā nāma dhanaluddhā, yaṁnūna mayaṁ Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ dhanena sikkheyyāmā”ti. Te Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “saṁvijjati kho bho imesu sattasu rajjesu pahūtaṁ sāpateyyaṁ, tato bhoto yāvatakena attho, tāvatakaṁ āharīyatan”ti. Alaṁ bho mamapidaṁ pahūtaṁ sāpateyyaṁ bhavantānaṁyeva vāhasā, tamahaṁ sabbaṁ pahāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Atha kho bho te cha khattiyā ekamantaṁ apakkamma evaṁ samacintesuṁ “ime kho brāhmaṇā nāma itthiluddhā, yaṁnūna mayaṁ Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ itthīhi sikkheyyāmā”ti. Te Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “saṁvijjanti kho bho imesu sattasu rajjesu pahūtā itthiyo, tato bhoto yāvatikāhi attho, tāvatikā ānīyatan”ti. Alaṁ bho mamapimā¹ cattārīsā bhariyā sādisiyo, tāpāhaṁ sabbā pahāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti.

p. 197 323. Sace bhavaṁ Govindo agārasmā anagāriyaṁ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti. Sace jahatha kāmāni, yattha satto puthujjano. Ārambhavho daḷhā hotha, khantībalasamāhitā. Esa maggo ujumaggo, esa maggo anuttaro. Saddhammo sabbhi rakkhito, brahmalokūpapattiyāti. Tena hi bhavaṁ Govindo satta vassāni āgametu, sattannaṁ vassānaṁ accayena mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti. Aticiraṁ kho bho satta vassāni, nāhaṁ sakkomi bhavante satta vassāni āgametuṁ, ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṁ. Gamanīyo samparāyo, mantāyaṁ² boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Tena hi bhavaṁ Govindo chabbassāni āgametu -pa- pañca vassāni āgametu. Cattāri vassāni āgametu. Tīṇi vassāni āgametu. Dve vassāni āgametu. Ekaṁ vassaṁ āgametu, ekassa vassassa accayena mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti. Aticiraṁ kho bho ekaṁ vassaṁ, nāhaṁ sakkomi bhavante ekaṁ vassaṁ āgametuṁ, ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṁ. Gamanīyo samparāyo, mantāyaṁ boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Tena hi bhavaṁ Govindo satta māsāni āgametu, sattannaṁ māsānaṁ accayena mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti. Aticiraṁ kho bho satta māsāni, nāhaṁ sakkomi bhavante satta māsāni āgametuṁ, ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṁ. Gamanīyo samparāyo, mantāyaṁ boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Tena hi bhavaṁ Govindo cha māsāni āgametu -pa- pañca māsāni āgametu. Cattāri māsāni āgametu. Tīṇi māsāni āgametu. Dve māsāni āgametu. Ekaṁ māsaṁ āgametu. Addhamāsaṁ āgametu, addhamāsassa accayena mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti. Aticiraṁ kho bho addhamāso, nāhaṁ sakkomi bhavante addhamāsaṁ āgametuṁ, ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṁ. Gamanīyo samparāyo, mantāyaṁ boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Tena hi bhavaṁ Govindo sattāhaṁ āgametu yāva mayaṁ sake puttabhātaro rajjena¹ anusāsissāma, sattāhassa accayena mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti. Na ciraṁ kho bho sattāhaṁ, āgamessāmahaṁ bhavante sattāhanti.

Brāhmaṇamahāsālādīnaṁāmantanā

p. 199 324. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena te satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni etadavoca “aññaṁ dāni bhavanto ācariyaṁ pariyesantu, yo bhavantānaṁ mante vācessati. Icchāmahaṁ bho agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyan”ti. Mā bhavaṁ Govindo agārasmā anagāriyaṁ pabbaji. Pabbajjā bho appesakkhā ca appalābhā ca, brahmaññaṁ mahesakkhañca mahālābhañcāti. Mā bhavanto evaṁ avacuttha “pabbajjā appesakkhā ca appalābhā ca, brahmaññaṁ mahesakkhañca mahālābhañcā”ti. Ko nu kho bho aññatra mayā mahesakkhataro vā mahālābhataro vā. Ahaṁ hi bho etarahi rājāva raññaṁ brahmāva brāhmaṇānaṁ¹ devatāva gahapatikānaṁ. Tamahaṁ sabbaṁ pahāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṁ bho agārasmā anagāriyanti. Sace bhavaṁ Govindo agārasmā anagāriyaṁ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti.

Bhariyānaṁāmantanā

325. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo yena cattārīsā bhariyā sādisiyo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā cattārīsā bhariyā sādisiyo etadavoca “yā bhotīnaṁ icchati, sakāni vā ñātikulāni gacchatu aññaṁ vā bhattāraṁ pariyesatu. Icchāmahaṁ bhotī agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ. Yathā kho pana me sutaṁ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṁ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṁ bhotī agārasmā anagāriyan”ti. Tvaññeva no ñāti ñātikāmānaṁ, tvaṁ pana bhattā bhattukāmānaṁ. Sace bhavaṁ Govindo agārasmā anagāriyaṁ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti.

Mahāgovindapabbajjā

p. 200 326. Atha kho bho Mahāgovindo brāhmaṇo tassa sattāhassa accayena kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji. Pabbajitaṁ pana Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ satta ca rājāno khattiyā muddhāvasittā satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni cattārīsā ca bhariyā sādisiyo anekāni ca khattiyasahassāni anekāni ca brāhmaṇasahassāni anekāni ca gahapatisahassāni anekehi ca itthāgārehi itthiyo kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā Mahāgovindaṁ brāhmaṇaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajitaṁ anupabbajiṁsu. Tāya sudaṁ bho parisāya parivuto Mahāgovindo brāhmaṇo gāmanigamarājadhānīsu cārikaṁ carati. Yaṁ kho pana bho tena samayena Mahāgovindo brāhmaṇo gāmaṁ vā nigamaṁ vā upasaṅkamati. Tattha rājāva hoti raññaṁ brahmāva brāhmaṇānaṁ devatāva gahapatikānaṁ. Tena kho pana samayena manussā khipanti vā upakkhalanti vā. Te evamāhaṁsu “namatthu Mahāgovindassa brāhmaṇassa, namatthu satta purohitassā”ti.

327. Mahāgovindo bho brāhmaṇo mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā -pa-. Muditāsahagatena cetasā -pa-. Upekkhāsahagatena cetasā -pa- abyāpajjena pharitvā vihāsi. Sāvakānaṁ ca brahmalokasahabyatāya maggaṁ desesi.

p. 201 328. Ye kho pana bho tena samayena Mahāgovindassa brāhmaṇassa sāvakā sabbenasabbaṁ sāsanaṁ ājāniṁsu. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ brahmalokaṁ upapajjiṁsu. Ye na sabbenasabbaṁ sāsanaṁ ājāniṁsu. Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā appekacce Paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu. Appekacce Nimmānaratīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu. Appekacce Tusitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu. Appekacce Yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu. Appekacce Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu. Appekacce cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu. Ye sabbanihīnaṁ kāyaṁ paripūresuṁ, te gandhabbakāyaṁ paripūresuṁ. Iti kho bho¹ sabbesaṁyeva tesaṁ kulaputtānaṁ amoghā pabbajjā ahosi avañjhā saphalā sa-udrayāti.

329. Sarati taṁ Bhagavāti. Sarāmahaṁ Pañcasikha. Ahaṁ tena samayena Mahāgovindo brāhmaṇo ahosiṁ. Ahaṁ tesaṁ sāvakānaṁ brahmalokasahabyatāya maggaṁ desesiṁ. Taṁ kho pana me Pañcasikha brahmacariyaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati yāvadeva brahmalokūpapattiyā. Idaṁ kho pana me Pañcasikha brahmacariyaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati. Katamañca taṁ Pañcasikha brahmacariyaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṁ, sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Idaṁ kho taṁ Pañcasikha brahmacariyaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.

330. Ye kho pana me Pañcasikha sāvakā sabbenasabbaṁ sāsanaṁ ājānanti. Te āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭhevadhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. Ye na sabbenasabbaṁ sāsanaṁ ājānanti. Te pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā honti tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Ye na sabbenasabbaṁ sāsanaṁ ājānanti. Appekacce tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino honti sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti¹. Ye na sabbenasabbaṁ sāsanaṁ ājānanti. Appekacce tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā honti avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā. Iti kho Pañcasikha sabbesaṁyeva imesaṁ kulaputtānaṁ amoghā pabbajjā² avañjhā saphalā sa-udrayāti. Idamavoca Bhagavā. Attamano Pañcasikho gandhabbaputto Bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā Bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyīti.