Mahāsudassanasutta

p. 139 241. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Kusinārāyaṁ viharati upavattane Mallānaṁ Sālavane antarena yamakasālānaṁ parinibbānasamaye. Atha kho āyasmā Ānando yena Bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaṁ etadavoca “mā bhante Bhagavā imasmiṁ khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake parinibbāyi. Santi bhante aññāni mahānagarāni. Seyyathidaṁ, Campā Rājagahaṁ Sāvatthi Sāketaṁ Kosambī Bārāṇasī, ettha Bhagavā parinibbāyatu. Ettha bahū khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā Tathāgate abhippasannā, te Tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti.

242. Mā hevaṁ Ānanda avaca, mā hevaṁ Ānanda avaca “khuddakanagarakaṁ ujjaṅgalanagarakaṁ sākhānagarakan”ti. Bhūtapubbaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano nāma ahosi khattiyo muddhāvasitto¹ cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa ayaṁ Kusinārā Kusāvatī nāma rājadhānī ahosi. Puratthimena ca pacchimena ca dvādasayojanāni āyāmena, uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni vitthārena, Kusāvatī Ānanda rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Seyyathāpi Ānanda devānaṁ Āḷakamandā nāma rājadhānī iddhā ceva hoti phītā ca² bahujanā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca. Evameva kho Ānanda Kusāvatī rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Kusāvatī Ānanda rājadhānī dasahi saddehi avivittā ahosi divā ceva rattiñca. Seyyathidaṁ, hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saṅkhasaddena sammasaddena pāṇitāḷasaddena “asnātha pivatha khādathā”ti dasamena saddena. Kusāvatī Ānanda rājadhānī sattahi pākārehi parikkhittā ahosi. Eko pākāro sovaṇṇamayo, eko rūpiyamayo, eko veḷuriyamayo, eko phalikamayo, eko lohitaṅkamayo¹, eko masāragallamayo, eko sabbaratanamayo. Kusāvatiyā Ānanda rājadhāniyā catunnaṁ vaṇṇānaṁ dvārāni ahesuṁ. Ekaṁ dvāraṁ sovaṇṇamayaṁ, ekaṁ rūpiyamayaṁ, ekaṁ veḷuriyamayaṁ, ekaṁ phalikamayaṁ, ekekasmiṁ dvāre satta satta esikā nikhātā ahesuṁ tiporisaṅgā tiporisanikhātā dvādasaporisā ubbedhena. Ekā esikā sovaṇṇamayā, ekā rūpiyamayā, ekā veḷuriyamayā, ekā phalikamayā, ekā lohitaṅkamayā, ekā masāragallamayā, ekā sabbaratanamayā. Kusāvatī Ānanda rājadhānī sattahi tālapantīhi parikkhittā ahosi. Ekā tālapanti sovaṇṇamayā, ekā rūpiyamayā, ekā veḷuriyamayā, ekā phalikamayā, ekā lohitaṅkamayā, ekā masāragallamayā, ekā sabbaratanamayā. Sovaṇṇamayassa tālassa sovaṇṇamayo khandho ahosi, rūpiyamayāni pattāni ca phalāni ca. Rūpiyamayassa tālassa rūpiyamayo khandho ahosi, sovaṇṇamayāni pattāni ca phalāni ca. Veḷuriyamayassa tālassa veḷuriyamayo khandho ahosi, phalikamayāni pattāni ca phalāni ca. Phalikamayassa tālassa phallikamayo khandho ahosi, veḷuriyamayāni pattāni ca phalāni ca. Lohitaṅkamayassa tālassa lohitaṅkamayo khandho ahosi, masāragallamayāni pattāni ca phalāni ca. Masāragallamayassa tālassa masāragallamayo khandho ahosi, lohitaṅkamayāni pattāni ca phalāni ca. Sabbaratanamayassa tālassa sabbaratanamayo khandho ahosi, sabbaratanamayāni pattāni ca phalāni ca. Tāsaṁ kho panānanda tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo² ca madanīyo ca. Seyyathāpi Ānanda pañcaṅgikassa tūriyassa suvinītassa suppaṭitāḷitassa sukusalehi samannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo ca madanīyo ca. Evameva kho Ānanda tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo ca madanīyo ca. Ye kho panānanda tena samayena kusāvatiyā rājadhāniyā dhuttā ahesuṁ soṇḍā pipāsā, te tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddena paricāresuṁ.

Kusāvatīrājadhānī

p. 141 243. Rājā Ānanda Mahāsudassano sattahi ratanehi samannāgato ahosi catūhi ca iddhīhi. Katamehi sattahi. Idhānanda rañño Mahāsudassanassa tadahuposathe pannarase sīsaṁnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ cakkaratanaṁ pāturahosi sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ, disvā rañño Mahāsudassanassa etadahosi “sutaṁ kho pana metaṁ ‘yassa rañño khattiyassa muddhāvasittassa tadahuposathe pannarase sīsaṁnhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ cakkaratanaṁ pātubhavati sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ, so hoti rājā cakkavattī’ti. Assaṁ nu kho ahaṁ rājā cakkavattī”ti.

244. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā vāmena hatthena suvaṇṇabhiṅkāraṁ gahetvā dakkhiṇena hatthena cakkaratanaṁ abbhukkiri “pavattatu bhavaṁ cakkaratanaṁ, abhivijinātu bhavaṁ cakkaratanan”ti, atha kho taṁ Ānanda cakkaratanaṁ puratthimaṁ disaṁ pavatti¹, anvadeva² rājā Mahāsudassano saddhiṁ caturaṅginiyā senāya, yasmiṁ kho panānanda padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāsi, tattha rājā Mahāsudassano vāsaṁ upagacchi saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Ye kho panānanda puratthimāya disāya paṭirājāno, te rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “ehi kho mahārāja, svāgataṁ te mahārāja, sakaṁ te mahārāja, anusāsa mahārājā”ti. Rājā Mahāsudassano evamāha “pāṇo na hantabbo, adinnaṁ na ādātabbaṁ, kāmesu micchā na caritabbā, musā na bhaṇitabbā, majjaṁ na pātabbaṁ, yathābhuttañca bhuñjathā”ti. Ye kho panānanda puratthimāya disāya paṭirājāno, te rañño Mahāsudassanassa anuyantā ahesuṁ. Atha kho taṁ Ānanda cakkaratanaṁ puratthimaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā paccuttaritvā dakkhiṇaṁ disaṁ pavatti -pa- dakkhiṇaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā paccuttaritvā pacchimaṁ disaṁ pavatti -pa- pacchimaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā paccuttaritvā uttaraṁ disaṁ pavatti, anvadeva rājā Mahāsudassano saddhiṁ caturaṅginiyā senāya, yasmiṁ kho panānanda padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāsi, tattha rājā Mahāsudassano vāsaṁ upagacchi saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Ye kho panānanda uttarāya disāya paṭirājāno, te rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “ehi kho mahārāja, svāgataṁ te mahārāja, sakaṁ te mahārāja, anusāsa mahārājā”ti. Rājā Mahāsudassano evamāha “pāṇo na hantabbo, adinnaṁ na ādātabbaṁ, kāmesu micchā na caritabbā, musā na bhaṇitabbā, majjaṁ na pātabbaṁ, yathābhuttañca bhuñjathā”ti. Ye kho panānanda uttarāya disāya paṭirājāno, te rañño Mahāsudassanassa anuyantā ahesuṁ.

p. 142 245. Atha kho taṁ Ānanda cakkaratanaṁ samuddapariyantaṁ pathaviṁ abhivijinitvā kusāvatiṁ rājadhāniṁ paccāgantvā rañño Mahāsudassanassa antepuradvāre atthakaraṇapamukhe akkhāhataṁ maññe aṭṭhāsi rañño Mahāsudassanassa antepuraṁ upasobhayamānaṁ. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ cakkaratanaṁ pāturahosi. (1)

Hatthiratana

246. Puna caparaṁ Ānanda rañño Mahāsudassanassa hatthiratanaṁ pāturahosi sabbaseto sattappatiṭṭho iddhimā vehāsaṅgamo Uposatho nāma nāgarājā. Taṁ disvā rañño Mahāsudassanassa cittaṁ pasīdi “bhaddakaṁ vata bho hatthiyānaṁ sace damathaṁ upeyyā”ti. Atha kho taṁ Ānanda hatthiratanaṁ seyyathāpi nāma gandhahatthājāniyo dīgharattaṁ suparidanto, evameva damathaṁ upagacchi. Bhūtapubbaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano tameva hatthiratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ abhiruhitvā samuddapariyantaṁ pathaviṁ anuyāyitvā Kusāvatiṁ rājadhāniṁ paccāgantvā pātarāsamakāsi. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ hatthiratanaṁ pāturahosi. (2)

Assaratana

p. 143 247. Puna caparaṁ Ānanda rañño Mahāsudassanassa assaratanaṁ pāturahosi sabbaseto kāḷasīso muñjakeso iddhimā vehāsaṅgamo Valāhako nāma assarājā. Taṁ disvā rañño Mahāsudassanassa cittaṁ pasīdi “bhaddakaṁ vata bho assayānaṁ sace damathaṁ upeyyā”ti. Atha kho taṁ Ānanda assaratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo assājāniyo dīgharattaṁ suparidanto, evameva damathaṁ upagacchi. Bhūtapubbaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano tameva assaratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ abhiruhitvā samuddapariyantaṁ pathaviṁ anuyāyitvā kusāvatiṁ rājadhāniṁ paccāgantvā pātarāsamakāsi. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ assaratanaṁ pāturahosi. (3)

Maṇiratana

248. Puna caparaṁ Ānanda rañño Mahāsudassanassa maṇiratanaṁ pāturahosi. So ahosi maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tassa kho panānanda maṇiratanassa ābhā samantā yojanaṁ phuṭā ahosi. Bhūtapubbaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano tameva maṇiratanaṁ vīmaṁsamāno caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā maṇiṁ dhajaggaṁ āropetvā rattandhakāratimisāya pāyāsi. Ye kho panānanda samantā gāmā ahesuṁ, te tenobhāsena kammante payojesuṁ divāti maññamānā. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ maṇiratanaṁ pāturahosi. (4)

Itthiratana

249. Puna caparaṁ Ānanda rañño Mahāsudassanassa itthiratanaṁ pāturahosi abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷikā nāccodātā atikkantā mānusivaṇṇaṁ¹ appattā dibbavaṇṇaṁ. Tassa kho panānanda itthiratanassa evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāsapicuno vā. Tassa kho panānanda itthiratanassa sīte uṇhāni gattāni honti, uṇhe sītāni. Tassa kho panānanda itthiratanassa kāyato candanagandho vāyati, mukhato uppalagandho. Taṁ kho panānanda itthiratanaṁ rañño Mahāsudassanassa pubbuṭṭhāyinī ahosi pacchānipātinī kiṁkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī. Taṁ kho panānanda itthiratanaṁ rājānaṁ Mahāsudassanaṁ manasāpi no aticari¹, kuto pana kāyena. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ itthiratanaṁ pāturahosi. (5)

Gahapatiratana

p. 144 250. Puna caparaṁ Ānanda rañño Mahāsudassanassa gahapatiratanaṁ pāturahosi. Tassa kammavipākajaṁ dibbacakkhu pāturahosi, yena nidhiṁ passati sassāmikaṁpi assāmikaṁpi. So rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāha “appossukko tvaṁ deva hohi, ahaṁ te dhanena dhanakaraṇīyaṁ karissāmī”ti. Bhūtapubbaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano tameva gahapatiratanaṁ vīmaṁsamāno nāvaṁ abhiruhitvā majjhe Gaṅgāya nadiyā sotaṁ ogāhitvā gahapatiratanaṁ etadavoca “attho me gahapati hiraññasuvaṇṇenā”ti. Tena hi mahārāja ekaṁ tīraṁ nāvā upetūti. Idheva me gahapati attho hiraññasuvaṇṇenāti. Atha kho taṁ Ānanda gahapatiratanaṁ ubhohi hatthehi udakaṁ omasitvā pūraṁ hiraññasuvaṇṇassa kumbhiṁ uddharitvā rājānaṁ Mahāsudassanaṁ etadavoca “alamettāvatā mahārāja, katamettāvatā mahārāja, pūjitamettāvatā mahārājā”ti. Rājā Mahāsudassano evamāha “alamettāvatā gahapati, katamettāvatā gahapati, pūjitamettāvatā gahapatī”ti. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ gahapatiratanaṁ pāturahosi. (6)

Pariṇāyakaratana

251. Puna caparaṁ Ānanda rañño Mahāsudassanassa pariṇāyakaratanaṁ pāturahosi paṇḍito viyatto medhāvī paṭibalo rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upayāpetabbaṁ upayāpetuṁ apayāpetabbaṁ apayāpetuṁ ṭhapetabbaṁ ṭhapetuṁ. So rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāha “appossukko tvaṁ deva hohi, ahamanusāsissāmī”ti. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa evarūpaṁ pariṇāyakaratanaṁ pāturahosi. (7) Rājā Ānanda Mahāsudassano imehi sattahi ratanehi samannāgato ahosi.

Catu-iddhisamannāgata

p. 145 252. (Rājā Ānanda Mahāsudassano catūhi iddhīhi samannāgato ahosi.) Katamāhi catūhi iddhīhi. Idhānanda rājā Mahāsudassano abhirūpo ahosi dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato ativiya aññehi manussehi. Rājā Ānanda Mahāsudassano imāya paṭhamāya iddhiyā samannāgato ahosi. Puna caparaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano dīghāyuko ahosi ciraṭṭhitiko ativiya aññehi manussehi. Rājā Ānanda Mahāsudassano imāya dutiyāya iddhiyā samannāgato ahosi. Puna caparaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano appābādho ahosi appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya ativiya aññehi manussehi. Rājā Ānanda Mahāsudassano imāya tatiyāya iddhiyā samannāgato ahosi. Puna caparaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano brāhmaṇagahapatikānaṁ piyo ahosi manāpo. Seyyathāpi Ānanda pitā puttānaṁ piyo hoti manāpo, evameva kho Ānanda rājā Mahāsudassano brāhmaṇagahapatikānaṁ piyo ahosi manāpo, raññopi Ānanda Mahāsudassanassa brāhmaṇagahapatikā piyā ahesuṁ manāpā. Seyyathāpi Ānanda pitu puttā piyā honti manāpā, evameva kho Ānanda raññopi Mahāsudassanassa brāhmaṇagahapatikā piyā ahesuṁ manāpā. Bhūtapubbaṁ Ānanda rājā Mahāsudassano caturaṅginiyā senāya uyyānabhūmiṁ niyyāsi. Atha kho Ānanda brāhmaṇagahapatikā rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “ataramāno deva yāhi, yathā taṁ mayaṁ cirataraṁ passeyyāmā”ti. Rājāpi Ānanda Mahāsudassano sārathiṁ āmantesi “ataramāno sārathi rathaṁ pesehi, yathā ahaṁ brāhmaṇagahapatike cirataraṁ passeyyan”ti. Rājā Ānanda Mahāsudassano imāya catutthiyā¹ iddhiyā samannāgato ahosi. Rājā Ānanda Mahāsudassano imāhi catūhi iddhīhi samannāgato ahosi.

Dhammapāsādapokkharaṇī

p. 146 253. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “yaṁnūnāhaṁ imāsu tālantarikāsu dhanusate dhanusate pokkharaṇiyo māpeyyan”ti. Māpesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano tāsu tālantarikāsu dhanusate dhanusate pokkharaṇiyo. Tā kho panānanda pokkharaṇiyo catunnaṁ vaṇṇānaṁ iṭṭhakāhi citā ahesuṁ, ekā iṭṭhakā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā ekā phalikamayā. Tāsu kho panānanda pokkharaṇīsu cattāri cattāri sopānāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ, ekaṁ sopānaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Sovaṇṇamayassa sopānassa sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayassa sopānassa rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Veḷuriyamayassa sopānassa veḷuriyamayā thambhā ahesuṁ phalikamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Phalikamayassa sopānassa phalikamayā thambhā ahesuṁ veḷuriyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Tā kho panānanda pokkharaṇiyo dvīhi vedikāhi parikkhittā ahesuṁ ekā vedikā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā. Sovaṇṇamayāya vedikāya sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayāya vedikāya rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “yaṁnūnāhaṁ imāsu pokkharaṇīsu evarūpaṁ mālaṁ ropāpeyyaṁ uppalaṁ padumaṁ kumudaṁ puṇḍarīkaṁ sabbotukaṁ sabbajanassa anāvaṭan”ti. Ropāpesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano tāsu pokkharaṇīsu evarūpaṁ mālaṁ uppalaṁ padumaṁ kumudaṁ puṇḍarīkaṁ sabbotukaṁ sabbajanassa anāvaṭaṁ.

p. 147 254. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “yaṁnūnāhaṁ imāsaṁ pokkharaṇīnaṁ tīre nhāpake purise ṭhapeyyaṁ, ye āgatāgataṁ janaṁ nhāpessantī”ti. Ṭhapesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano tāsaṁ pokkharaṇīnaṁ tīre nhāpake purise, ye āgatāgataṁ janaṁ nhāpesuṁ. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “yaṁnūnāhaṁ imāsaṁ pokkharaṇīnaṁ tīre evarūpaṁ dānaṁ paṭṭhapeyyaṁ annaṁ annaṭṭhikassa¹ pānaṁ pānaṭṭhikassa vatthaṁ vatthaṭṭhikassa yānaṁ yānaṭṭhikassa sayanaṁ sayanaṭṭhikassa itthiṁ itthiṭṭhikassa hiraññaṁ hiraññaṭṭhikassa suvaṇṇaṁ suvaṇṇaṭṭhikassā”ti. Paṭṭhapesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano tāsaṁ pokkharaṇīnaṁ tīre evarūpaṁ dānaṁ annaṁ annaṭṭhikassa pānaṁ pānaṭṭhikassa vatthaṁ vatthaṭṭhikassa yānaṁ yānaṭṭhikassa sayanaṁ sayanaṭṭhikassa itthiṁ itthiṭṭhikassa hiraññaṁ hiraññaṭṭhikassa suvaṇṇaṁ suvaṇṇaṭṭhikassa.

255. Atha kho Ānanda brāhmaṇagahapatikā pahūtaṁ sāpateyyaṁ ādāya rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “idaṁ deva pahūtaṁ sāpateyyaṁ devaññeva uddissa ābhataṁ, taṁ devo paṭiggaṇhatū”ti. Alaṁ bho mamapidaṁ pahūtaṁ sāpateyyaṁ dhammikena balinā abhisaṅkhataṁ, tañca vo hotu, ito ca bhiyyo harathāti. Te raññā paṭikkhittā ekamantaṁ apakkamma evaṁ samacintesuṁ “na kho etaṁ amhākaṁ patirūpaṁ, yaṁ mayaṁ imāni sāpateyyāni punadeva sakāni gharāni paṭihareyyāma. Yaṁnūna mayaṁ rañño Mahāsudassanassa nivesanaṁ māpeyyāmā”ti. Te rājānaṁ Mahāsudassanaṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu “nivesanaṁ te deva māpessāmā”ti. Adhivāsesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano tuṇhībhāvena.

256. Atha kho Ānanda Sakko Devānamindo rañño Mahāsudassanassa cetasā cetoparivitakkamaññāya Vissakammaṁ² devaputtaṁ āmantesi

1. Annatthitassa (Sī, Syā, Kaṁ, I), evaṁ sabbattha pakabhirūpeneva dissati.

2. Visukammaṁ (Ka) “Ehi tvaṁ samma Vissakamma, rañño Mahāsudassanassa nivesanaṁ māpehi dhammaṁ nāma pāsādan”ti. “Evaṁ bhaddantavā”ti kho Ānanda Vissakammo devaputto Sakkassa Devānamindassa paṭissutvā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya, evameva devesu Tāvatiṁsesu antarahito rañño Mahāsudassanassa purato pāturahosi. Atha kho Ānanda Vissakammo devaputto rājānaṁ Mahāsudassanaṁ etadavoca “nivesanaṁ te deva māpessāmi Dhammaṁ nāma pāsādan”ti. Adhivāsesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano tuṇhībhāvena. Māpesi kho Ānanda Vissakammo devaputto rañño Mahāsudassanassa nivesanaṁ dhammaṁ nāma pāsādaṁ. Dhammo Ānanda pāsādo puratthimena pacchimena ca yojanaṁ āyāmena ahosi. Uttarena dakkhiṇena ca aḍḍhayojanaṁ vitthārena. Dhammassa Ānanda pāsādassa tiporisaṁ uccatarena vatthu citaṁ ahosi catunnaṁ vaṇṇānaṁ iṭṭhakāhi, ekā iṭṭhakā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā ekā phalikamayā. Dhammassa Ānanda pāsādassa caturāsīti thambhasahassāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ, eko thambho sovaṇṇamayo eko rūpiyamayo eko veḷuriyamayo eko phallikamayo. Dhammo Ānanda pāsādo catunnaṁ vaṇṇānaṁ phalakehi santhato ahosi, ekaṁ phalakaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Dhammassa Ānanda pāsādassa catuvīsati sopānāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ, ekaṁ sopānaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phallikamayaṁ. Sovaṇṇamayassa sopānassa sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayassa sopānassa rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Veḷuriyamayassa sopānassa veḷuriyamayā thambhā ahesuṁ phallikamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Phalikamayassa sopānassa phalikamayā thambhā ahesuṁ veḷuriyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Dhamme Ānanda pāsāde caturāsīti kūṭāgārasahassāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ, ekaṁ kūṭāgāraṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Sovaṇṇamaye kūṭāgāre rūpiyamayo pallaṅko paññatto ahosi, rūpiyamaye kūṭāgāre sovaṇṇamayo pallaṅko paññatto ahosi, veḷuriya-maye kūṭāgāre dantamayo pallaṅko paññatto ahosi, phalikamaye kūṭāgāre sāramayo pallaṅko paññatto ahosi. Sovaṇṇamayassa kūṭāgārassa dvāre rūpiyamayo tālo ṭhito ahosi, tassa rūpiyamayo khandho sovaṇṇamayāni pattāni ca phalāni ca. Rūpiyamayassa kūṭāgārassa dvāre sovaṇṇamayo tālo ṭhito ahosi, tassa sovaṇṇamayo khandho, rūpiyamayāni pattāni ca phalāni ca. Veḷuriyamayassa kūṭāgārassa dvāre phalikamayo tālo ṭhito ahosi, tassa phalikamayo khandho, veḷuriyamayāni pattāni ca phalāni ca. Phalikamayassa kūṭāgārassa dvāre veḷuriyamayo tālo ṭhito ahosi, tassa veḷuriyamayo khandho, phalikamayāni pattāni ca phalāni ca.

p. 149 257. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “yaṁnūnāhaṁ Mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre sabbasovaṇṇamayaṁ tālavanaṁ māpeyyaṁ, yattha divāvihāraṁ nisīdissāmī”ti. Māpesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano Mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre sabbasovaṇṇamayaṁ tālavanaṁ, yattha divāvihāraṁ nisīdi. Dhammo Ānanda pāsādo dvīhi vedikāhi parikkhitto ahosi, ekā vedikā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā. Sovaṇṇamayāya vedikāya sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayāya vedikāya rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā sūciyo ca uṇhīsañca.

258. Dhammo Ānanda pāsādo dvīhi kiṅkiṇikajālehi¹ parikkhitto ahosi, ekaṁ jālaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ. Sovaṇṇamayassa jālassa rūpiyamayā kiṅkiṇikā ahesuṁ, rūpiyamayassa jālassa sovaṇṇamayā kiṅkiṇikā ahesuṁ. Tesaṁ kho panānanda kiṅkiṇikajālānaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo ca madanīyo ca. Seyyathāpi Ānanda pañcaṅgikassa tūriyassa suvinītassa

1. Kiṅkaṇikajālehi (Syā, Ka) suppaṭitāḷitassa sukusalehi¹ samannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo ca madanīyo ca. Evameva kho Ānanda tesaṁ kiṅkiṇikajālānaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca madanīyo ca. Ye kho panānanda tena samayena Kusāvatiyā rājadhāniyā dhuttā ahesuṁ soṇḍā pipāsā, te tesaṁ kiṅkiṇikajālānaṁ vāteritānaṁ saddena paricāresuṁ. Niṭṭhito kho panānanda Dhammo pāsādo duddikkho ahosi musati cakkhūni. Seyyathāpi Ānanda vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṁ abbhussakkamāno² duddikkho³ hoti musati cakkhūni, evameva kho Ānanda Dhammo pāsādo duddikkho ahosi musati cakkhūni.

p. 150 259. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi. “Yaṁnūnāhaṁ Dhammassa pāsādassa purato Dhammaṁ nāma pokkharaṇiṁ māpeyyan”ti. Māpesi kho Ānanda rājā Mahāsudassano Dhammassa pāsādassa purato Dhammaṁ nāma pokkharaṇiṁ. Dhammā Ānanda pokkharaṇī puratthimena pacchimena ca yojanaṁ āyāmena ahosi, uttarena dakkhiṇena ca aḍḍhayojanaṁ vitthārena. Dhammā Ānanda pokkharaṇī catunnaṁ vaṇṇānaṁ iṭṭhakāhi citā ahosi, ekā iṭṭhakā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā ekā phalikamayā. Dhammāya Ānanda pokkharaṇiyā catuvīsati sopānāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ, ekaṁ sopānaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Sovaṇṇamayassa sopānassa sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayassa sopānassa rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Veḷuriyamayassa sopānassa veḷuriyamayā thambhā ahesuṁ phallikamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Phalikamayassa sopānassa phalikamayā thambhā ahesuṁ veḷuriyamayā suciyo ca uṇhīsañca. Dhammā Ānanda pokkharaṇī dvīhi vedikāhi parikkhittā ahosi, ekā vedikā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā. Sovaṇṇamayāya vedikāya sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayāya vedikāya rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā sūciyo ca uṇhīsañca. Dhammā Ānanda pokkharaṇī sattahi tālapantīhi parikkhittā ahosi, ekā tālapanti sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā ekā phalikamayā ekā lohitaṅkamayā ekā masāragallamayā ekā sabbaratanamayā. Sovaṇṇamayassa tālassa sovaṇṇamayo khandho ahosi, rūpiyamayāni pattāni ca phalāni ca. Rūpiyamayassa tālassa rūpiyamayo khandho ahosi, sovaṇṇamayāni pattāni ca phalāni ca. Veḷuriyamayassa tālassa veḷuriyamayo khandho ahosi, phalikamayāni pattāni ca phalāni ca. Phalikamayassa tālassa phalikamayo khandho ahosi, veḷuriyamayāni pattāni ca phalāni ca. Lohitaṅkamayassa tālassa lohitaṅkamayo khandho ahosi, masāragallamayāni pattāni ca phalāni ca. Masāragallamayassa tālassa masāragallamayo khandho ahosi, lohitaṅkamayāni pattāni ca phalāni ca. Sabbaratanamayassa tālassa sabbaratanamayo khandho ahosi, sabbaratanamayāni pattāni ca phalāni ca. Tāsaṁ kho panānanda tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo ca madanīyo ca. Seyyathāpi Ānanda pañcaṅgikassa tūriyassa suvinītassa suppaṭitāḷitassa sukusalehi samannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca madanīyo ca, evameva kho Ānanda tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggu ca rajanīyo ca khamanīyo ca madanīyo ca. Ye kho panānanda tena samayena Kusāvatiyā rājadhāniyā dhuttā ahesuṁ soṇḍā pipāsā, te tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddena paricāresuṁ. Niṭṭhite kho panānanda Dhamme pāsāde niṭṭhitāya Dhammāya ca pokkharaṇiyā rājā Mahāsudassano ‘ye¹ tena samayena samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā’, te sabbakāmehi santappetvā Dhammaṁ pāsādaṁ abhiruhi.

Jhānasampatti

p. 152 260. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “kissa nu kho me idaṁ kammassa phalaṁ kissa kammassa vipāko, yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo”ti. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “tiṇṇaṁ kho me idaṁ kammānaṁ phalaṁ tiṇṇaṁ kammānaṁ vipāko, yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo. Seyyathidaṁ, dānassa damassa saṁyamassā”ti. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano yena Mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre ṭhito udānaṁ udānesi “tiṭṭha kāmavitakka, tiṭṭha byāpādavitakka, tiṭṭha vihiṁsāvitakka, ettāvatā kāmavitakka, ettāvatā byāpādavitakka, ettāvatā vihiṁsāvitakkā”ti.

261. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano Mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ pavisitvā sovaṇṇamaye pallaṅke nissinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsi, vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsi, pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsi, sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedesi, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti “upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsi, sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsi.

262. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano Mahāviyūhā kūṭāgārā nikkhamitvā sovaṇṇamayaṁ kūṭāgāraṁ pavisitvā rūpiyamaye pallaṅke nisinno mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi. Tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā -pa-. Muditāsahagatena cetasā -pa-. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi. Tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihāsi.

Caturāsītinagarasahassādi

p. 153 263. Rañño Ānanda Mahāsudassanassa caturāsīti nagarasahassāni ahesuṁ Kusāvatīrājadhānippamukhāni, caturāsīti pāsādasahassāni ahesuṁ Dhammapāsādappamukhāni, caturāsīti kūṭāgārasahassāni ahesuṁ Mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni, caturāsīti pallaṅkasahassāni ahesuṁ sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sa-uttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni, caturāsīti nāgasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Oposathanāgarājappamukhāni, caturāsīti assasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Valāhaka-assarājappamukhāni, caturāsīti rathasahassāni ahesuṁ sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni Paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Vejayantarathappamukhāni, caturāsīti maṇisahassāni ahesuṁ maṇiratanappamukhāni, caturāsīti itthisahassāni ahesuṁ Subhaddādevippamukhāni, caturāsīti gahapatisahassāni ahesuṁ gahapatiratanappamukhāni, caturāsīti khattiyasahassāni ahesuṁ anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni, caturāsīti dhenusahassāni ahesuṁ duhasandanāni¹ kaṁsūpadhāraṇāni, caturāsīti vatthakoṭisahassāni ahesuṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ, (rañño Ānanda Mahāsudassanassa)² caturāsīti thālipākasahassāni ahesuṁ sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhihariyittha.

p. 154 264. Tena kho panānanda samayena rañño Mahāsudassanassa caturāsīti nāgasahassāni sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa etadahosi “imāni kho me caturāsīti nāgasahassāni sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti, yaṁnūna vassasatassa vassasatassa accayena dvecattālīsaṁ dvecattālīsaṁ nāgasahassāni sakiṁ sakiṁ upaṭṭhānaṁ āgaccheyyun”ti. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano pariṇāyakaratanaṁ āmantesi “imāni kho me samma pariṇāyakaratana caturāsīti nāgasahassāni sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti, tena hi samma pariṇāyakaratana vassasatassa vassasatassa accayena dvecattālīsaṁ dvecattālīsaṁ nāgasahassāni sakiṁ sakiṁ upaṭṭhānaṁ āgacchantū”ti. “Evaṁ devā”ti kho Ānanda pariṇāyakaratanaṁ rañño Mahāsudassanassa paccassosi. Atha kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa aparena samayena vassasatassa vassasatassa accayena dvecattālīsaṁ dvecattālīsaṁ nāgasahassāni sakiṁ sakiṁ upaṭṭhānaṁ āgamaṁsu.

Subhaddādevi-upasaṅkamana

265. Atha kho Ānanda Subhaddāya deviyā bahunnaṁ vassānaṁ bahunnaṁ vassasatānaṁ bahunnaṁ vassasahassānaṁ accayena etadahosi “ciraṁ diṭṭho kho me rājā Mahāsudassano, yaṁnūnāhaṁ rājānaṁ Mahāsudassanaṁ dassanāya upasaṅkameyyan”ti. Atha kho Ānanda Subhaddā devī itthāgāraṁ āmantesi “etha tumhe sīsāni nhāyatha pītāni vatthāni pārupatha, ciraṁ diṭṭho no rājā Mahāsudassano, rājānaṁ Mahāsudassanaṁ dassanāya upasaṅkamissāmā”ti. “Evaṁ ayye”ti kho Ānanda itthāgāraṁ Subhaddāya deviyā paṭissutvā sīsāni nhāyitvā pītāni vatthāni pārupitvā yena Subhaddā devī tenupasaṅkami. Atha kho Ānanda Subhaddā devī pariṇāyakaratanaṁ āmantesi “kappehi samma pariṇāyakaratana caturaṅginiṁ senaṁ, ciraṁ diṭṭho no rājā Mahāsudassano, rājānaṁ Mahāsudassanaṁ dassanāya upasaṅkamissāmā”ti. “Evaṁ devī”ti kho Ānanda pariṇāyakaratanaṁ Subhaddāya deviyā paṭissutvā caturaṅginiṁ senaṁ kappāpetvā Subhaddāya deviyā paṭivedesi “kappitā kho devi caturaṅginī senā, yassadāni kālaṁ maññasī”ti. Atha kho Ānanda Subhaddā devī caturaṅginiyā senāya saddhiṁ itthāgārena yena Dhammo pāsādo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Dhammaṁ pāsādaṁ abhiruhitvā yena Mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Mahāviyūhassa Kūṭāgārassa dvārabāhaṁ ālambitvā aṭṭhāsi. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano saddaṁ sutvā “kiṁ nu kho mahato viya janakāyassa saddo”ti Mahāviyūhā kūṭāgārā nikkhamanto addasa Subhaddaṁ deviṁ dvārabāhaṁ ālambitvā ṭhitaṁ, disvāna Subhaddaṁ deviṁ etadavoca “ettheva devi tiṭṭha mā pāvisī”ti. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano aññataraṁ purisaṁ āmantesi “ehi tvaṁ ambho purisa Mahāviyūhā kūṭāgārā sovaṇṇamayaṁ pallaṅkaṁ nīharitvā sabbasovaṇṇamaye tālavane paññapehī”ti. “Evaṁ devā”ti kho Ānanda so puriso rañño Mahāsudassanassa paṭissutvā Mahāviyūhā kūṭāgārā sovaṇṇamayaṁ pallaṅkaṁ nīharitvā sabbasovaṇṇamaye tālavane paññapesi. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno.

p. 155 266. Atha kho Ānanda Subhaddāya deviyā etadahosi “vippasannāni kho rañño Mahāsudassanassa indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, mā heva kho rājā Mahāsudassano kālamakāsī”ti rājānaṁ Mahāsudassanaṁ etadavoca– “Imāni te deva caturāsīti nagarasahassāni Kusāvatīrājadhānippamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti pāsādasahassāni Dhammapāsādappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti kūṭāgārasahassāni Mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sa-uttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Uposathanāgarājappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Valāhaka-assarājappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni Paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Vejayantarathappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti itthisahassāni itthiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṁsūpadhāraṇāni, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi. Imāni te deva caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhihariyati, ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohī”ti.

p. 156 267. Evaṁ vutte Ānanda rājā Mahāsudassano Subhaddaṁ deviṁ etadavoca–“dīgharattaṁ kho maṁ tvaṁ devi iṭṭhehi kantehi piyehi manāpehi samudācarittha, atha ca pana maṁ tvaṁ pacchime kāle aniṭṭhehi akantehi appiyehi amanāpehi samudācarasī”ti. Kathaṁ carahi taṁ deva samudācarāmīti. Evaṁ kho maṁ tvaṁ devi samudācara “sabbeheva deva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo, mā kho tvaṁ deva sāpekkho kālamakāsi, dukkhā sāpekkhassa kālaṁkiriyā, garahitā ca sāpekkhassa kālaṁkiriyā. Imāni te deva caturāsīti nagarasahassāni Kusāvatīrājadhānippamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti pāsādasahassāni Dhammapāsādappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti kūṭāgārasahassāni Mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sa-uttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Uposathanāgarājappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Valāhaka-assarājappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni Paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Vejayantarathappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti itthisahassāni Subhaddādevippamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṁsūpadhāraṇāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhihariyati, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsī”ti.

p. 158 268. Evaṁ vutte Ānanda Subhaddā devī parodi assūni pavattesi. Atha kho Ānanda Subhaddā devī assūni puñchitvā¹ rājānaṁ Mahāsudassanaṁ etadavoca– “Sabbeheva deva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo, mā kho tvaṁ deva sāpekkho kālamakāsi, dukkhā sāpekkhassa kālaṁkiriyā, garahitā ca sāpekkhassa kālaṁkiriyā. Imāni te deva caturāsīti nagarasahassāni Kusāvatīrājadhānippamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti pāsādasahassāni Dhammapāsādappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti kūṭāgārasahassāni Mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sa-uttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Uposathanāgarājappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Valāhaka-assarājappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni Paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Vejayantarathappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti itthisahassāni itthiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṁsūpadhāraṇāni, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhihariyati, ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mākāsī”ti.

Brahmalokūpagama

p. 159 269. Atha kho Ānanda rājā Mahāsudassano na cirasseva kālamakāsi. Seyyathāpi Ānanda gahapatissa vā gahapatiputtassa vā manuññaṁ bhojanaṁ bhuttāvissa bhattasammado hoti. Evameva kho Ānanda rañño Mahāsudassanassa māraṇantikā vedanā ahosi. Kālaṅkato ca Ānanda rājā Mahāsudassano sugatiṁ brahmalokaṁ upapajji. Rājā Ānanda Mahāsudassano caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṁ¹ kīḷi. Caturāsīti vassasahassāni oparajjaṁ kāresi. Caturāsīti vassasahassāni rajjaṁ kāresi. Caturāsīti vassasahassāni gihibhūto² Dhamme pāsāde brahmacariyaṁ cari³. So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

270. Siyā kho panānanda evamassa “añño nūna tena samayena rājā Mahāsudassano ahosī”ti. Na kho panetaṁ Ānanda evaṁ daṭṭhabbaṁ. Ahaṁ tena samayena rājā Mahāsudassano ahosiṁ. Mama tāni caturāsīti nagarasahassāni Kusāvatīrājadhānippamukhāni, mama tāni caturāsīti pāsādasahassāni Dhammapāsādappamukhāni, mama tāni caturāsīti kūṭāgārasahassāni Mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni, mama tāni caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭilikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sa-uttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni, mama tāni caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Uposathanāgarājappamukhāni, mama tāni caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Valāhaka-assarājappamukhāni, mama tāni caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni Paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni Vejayantarathappamukhāni, mama tāni caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni, mama tāni caturāsīti itthisahassāni Subhaddādevippamukhāni, mama tāni caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni, mama tāni caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni, mama tāni caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṁsūpadhāraṇāni, mama tāni caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ, mama tāni caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhihariyittha.

p. 160 271. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti nagarasahassānaṁ ekaññeva taṁ nagaraṁ hoti, yaṁ tena samayena ajjhāvasāmi yadidaṁ Kusāvatī rājadhānī. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti pāsādasahassānaṁ ekoyeva so pāsādo hoti, yaṁ tena samayena ajjhāvasāmi yadidaṁ Dhammo pāsādo. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti kūṭāgārasahassānaṁ ekaññeva taṁ kūṭāgāraṁ hoti, yaṁ tena samayena ajjhāvasāmi yadidaṁ Mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti pallaṅkasahassānaṁ ekoyeva so pallaṅko hoti, yaṁ tena samayena paribhuñjāmi yadidaṁ sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā dantamayo vā sāramayo vā. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti nāgasahassānaṁ ekoyeva so nāgo hoti, yaṁ tena samayena abhiruhāmi yadidaṁ Uposatho nāgarājā. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti assasahassānaṁ ekoyeva so asso hoti, yaṁ tena samayena abhiruhāmi yadidaṁ Valāhako assarājā. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti rathasahassānaṁ ekoyeva so ratho hoti, yaṁ tena samayena abhiruhāmi yadidaṁ Vejayantaratho. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti itthisahassānaṁ ekāyeva sā itthī hoti, yā tena samayena paccupaṭṭhāti khattiyānī vā vessinī¹ vā. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti vatthakoṭisahassānaṁ ekaṁyeva taṁ dussayugaṁ hoti, yaṁ tena samayena paridahāmi khomasukhumaṁ vā kappāsikasukhumaṁ vā koseyyasukhumaṁ vā kambalasukhumaṁ vā. Tesaṁ kho panānanda caturāsīti thālipākasahassānaṁ ekoyeva so thālipāko hoti, yato nāḷikodanaparamaṁ bhuñjāmi tadupiyañca sūpeyyaṁ.

p. 161 272. Passānanda sabbete saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā. Evaṁ aniccā kho Ānanda saṅkhārā, evaṁ addhuvā kho Ānanda saṅkhārā, evaṁ anassāsikā kho Ānanda saṅkhārā. Yāvañcidaṁ Ānanda alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ, alaṁ virajjituṁ, alaṁ vimuccituṁ. Chakkhattuṁ kho panāhaṁ Ānanda abhijānāmi imasmiṁ padese sarīraṁ nikkhipitaṁ, tañca kho rājāva samāno cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyapatto sattaratanasamannāgato, ayaṁ sattamo sarīranikkhepo. Na kho panāhaṁ Ānanda taṁ padesaṁ samanupassāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yattha Tathāgato aṭṭhamaṁ sarīraṁ nikkhipeyyāti. Idamavoca Bhagavā, idaṁ vatvāna Sugato athāparaṁ etadavoca Satthā– Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino. Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṁ vūpasamo sukhoti. Mahāsudassanasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.