p. 175 296. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṁghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena Pāvā nāma Mallānaṁ nagaraṁ tadavasari, tatra sudaṁ Bhagavā Pāvāyaṁ viharati Cundassa kammāraputtassa ambavane.
Ubbhatakanavasandhāgāra
297. Tena kho pana samayena Pāveyyakānaṁ Mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ1 acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ2 samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Assosuṁ kho Pāveyyakā Mallā “Bhagavā kira Mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṁghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi Pāvaṁ anuppatto Pāvāyaṁ viharati Cundassa kammāraputtassa ambavane”ti. Atha kho Pāveyyakā Mallā yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, ekamantaṁ nisinnā kho Pāveyyakā Mallā Bhagavantaṁ etadavocuṁ “idha bhante Pāveyyakānaṁ Mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Tañca kho bhante Bhagavā paṭhamaṁ paribhuñjatu, Bhagavatā paṭhamaṁ paribhuttaṁ pacchā Pāveyyakā Mallā paribhuñjissanti. Tadassa Pāveyyakānaṁ Mallānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. Adhivāsesi kho Bhagavā tuṇhībhāvena.
298. Atha kho Pāveyyakā Mallā Bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ3 sandhāgāraṁ santharitvā Bhagavato āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhapetvā telapadīpaṁ āropetvā yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu, ekamantaṁ ṭhitā kho te Pāveyyakā Mallā Bhagavantaṁ etadavocuṁ “sabbasantharisanthataṁ4 bhante sandhāgāraṁ, Bhagavato āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito, yassadāni bhante Bhagavā kālaṁ maññatī”ti.
p. 176 299. Atha kho Bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṁghena yena sandhāgāraṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṁghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissaya puratthābhimukho nisīdi Bhagavantaṁyeva purakkhatvā. Pāveyyakāpi kho Mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu Bhagavantaṁyeva purakkhatvā. Atha kho Bhagavā Pāveyyake Malle bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi “abhikkantā kho Vāseṭṭhā ratti, yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti, “evaṁ bhante”ti kho Pāveyyakā Mallā Bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā Bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.
300. Atha kho Bhagavā acirapakkantesu Pāveyyakesu Mallesu tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṁghaṁ anuviloketvā āyasmantaṁ Sāriputtaṁ āmantesi “vigatathinamiddho1 kho Sāriputta bhikkhusaṁgho, paṭibhātu taṁ Sāriputta bhikkhūnaṁ dhammī kathā, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṁ āyamissāmī”ti2. “Evaṁ bhante”ti kho āyasmā Sāriputto Bhagavato paccassosi. Atha kho Bhagavā catugguṇaṁ saṁghāṭiṁ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā.
Bhinnanigaṇṭhavatthu
301. Tena kho pana samayena Nigaṇṭho Nāṭaputto Pāvāyaṁ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā Nigaṇṭhā dvedhikajātā3 bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti1 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi. Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me, asahitaṁ te. Purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca. Adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti. Vadhoyeva kho maññe Nigaṇṭhesu Nāṭaputtiyesu vattati. Yepi2 Nigaṇṭhassa Nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi Nigaṇṭhesu Nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṁ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.
p. 177 302. Atha kho āyasmā Sāriputto bhikkhū āmantesi “nigaṇṭho āvuso Nāṭaputto Pāvāyaṁ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā Nigaṇṭhā dvedhikajātā -pa- bhinnathūpe appaṭisaraṇe. Evañhetaṁ āvuso hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite. Ayaṁ kho panāvuso amhākaṁ3 Bhagavatā4 dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katamo cāvuso amhākaṁ Bhagavatā4 dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko Sammāsambuddhappavedito, yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Ekaka
p. 178 303. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katamo eko dhammo. Sabbe sattā āhāraṭṭhitākā. Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. Ayaṁ kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Duka
304. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame dve1. Nāmañca rūpañca. (1) Avijjā ca bhavataṇhā ca. (2) Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca. (3) Ahirikañca2 anottappañca. (4) Hirī ca ottappañca. (5) Dovacassatā ca pāpamittatā ca. (6) Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca. (7) Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca. (8) Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca. (9) Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca. (10) Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca. (11) Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca. (12) Ajjavañca lajjavañca. (13) Khanti ca soraccañca. (14) Sākhalyañca paṭisanthāro ca. (15) Avihiṁsā ca soceyyañca. (16) Muṭṭhassaccañca asampajaññañca. (17) Sati ca sampajaññañca. (18) Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca. (19) Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca. (20) Paṭisaṅkhānabalañca1 bhāvanābalañca. (21) Satibalañca samādhibalañca. (22) Samatho ca vipassanā ca. (23) Samathanimittañca paggahanimittañca. (24) Paggaho ca avikkhepo ca. (25) Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca. (26) Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca. (27) Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca. (28) Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṁ. (29) Saṁvego ca saṁvejanīyesu ṭhānesu saṁviggassa ca yoniso padhānaṁ. (30) Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṁ. (31) Vijjā ca vimutti ca. (32) Khayeñāṇaṁ anuppādeñāṇaṁ. (33) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Tika
p. 180 305. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame tayo. Tīṇi akusalamūlāni, lobho akusalamūlaṁ doso akusalamūlaṁ moho akusalamūlaṁ. (1) Tīṇi kusalamūlāni, alobho kusalamūlaṁ adoso kusalamūlaṁ amoho kusalamūlaṁ. (2) Tīṇi duccaritāni, kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ. (3) Tīṇi sucaritāni, kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ. (4) Tayo akusalavitakkā, kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko. (5) Tayo kusalavitakkā, nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṁsāvitakko. (6) Tayo akusalasaṅkappā, kāmasaṅkappo byāpādasaṅkappo vihiṁsāsaṅkappo. (7) Tayo kusalasaṅkappā, nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo avihiṁsāsaṅkappo. (8) Tisso akusalasaññā, kāmasaññā byāpadasaññā vihiṁsāsaññā. (9) Tisso kusalasaññā, nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā. (10) Tisso akusaladhātuyo, kāmadhātu byāpādadhātu vihiṁsādhātu. (11) Tisso kusaladhātuyo, nekkhammadhātu abyāpādadhātu avihiṁsādhātu. (12) Aparāpi tisso dhātuyo, kāmadhātu rūpadhātu arūpadhātu. (13) Aparāpi tisso dhātuyo, rūpadhātu arūpadhātu nirodhadhātu. (14) Aparāpi tisso dhātuyo, hīnadhātu majjhimadhātu paṇītadhātu. (15) Tisso taṇhā, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā. (16) Aparāpi tisso taṇhā, kāmataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā. (17) Aparāpi tisso taṇhā, rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā. (18) Tīṇi saṁyojanāni, sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso. (19) Tayo āsavā, kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavo. (20) Tayo bhavā, kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo. (21) Tisso esanā, kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā. (22) Tisso vidhā, seyyohamasmīti vidhā sadisohamasmīti vidhā hīnohamasmīti vidhā. (23) Tayo addhā, atīto addhā anāgato addhā paccuppanno addhā. (24) Tayo antā, sakkāyo anto sakkāyasamudayo anto sakkāyanirodho anto. (25) Tisso vedanā, sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. (26) Tisso dukkhatā, dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā. (27) Tayo rāsī, micchattaniyato rāsi sammattaniyato rāsi aniyato rāsi. (28) Tayo tamā1, atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. (29) Tīṇi Tathāgatassa arakkheyyāni, parisuddhakāyasamācāro āvuso Tathāgato, natthi Tathāgatassa kāyaduccaritaṁ, yaṁ Tathāgato rakkheyya “mā me idaṁ paro aññāsī”ti. Parisuddhavacīsamācāro āvuso Tathāgato, natthi Tathāgatassa vacīduccaritaṁ, yaṁ Tathāgato rakkheyya “mā me idaṁ paro aññāsī”ti. Parisuddhamanosamācāro āvuso Tathāgato, natthi Tathāgatassa manoduccaritaṁ, yaṁ Tathāgato rakkheyya “mā me idaṁ paro aññāsī”ti. (30) Tayo kiñcanā, rāgo kiñcanaṁ doso kiñcanaṁ moho kiñcanaṁ. (31) Tayo aggī, rāgaggi dosaggi mohaggi. (32) Aparepi tayo aggī, āhuneyyaggi gahapataggi dakkhiṇeyyaggi. (33) Tividhena rūpasaṅgaho, sanidassanasappaṭighaṁ rūpaṁ2 anidassanasappaṭighaṁ rūpaṁ anidassana-appaṭighaṁ rūpaṁ. (34) Tayo saṅkhārā, puññābhisaṅkhāro apuññabhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro. (35) Tayo puggalā, sekkho puggalo asekkho puggalo nevasekkhonāsekkho puggalo. (36) Tayo therā, jātitherodhammathero sammutithero3. (37) Tīṇi puññakiriyavatthūni, dānamayaṁ puññakiriyavatthu sīlamayaṁ puññakiriyavatthu bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu. (38) Tīṇi codanāvatthūni, diṭṭhena sutena parisaṅkāya. (39) Tisso kāmūpapattiyo1. Santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṁ paṭhamā kāmūpapapatti. Santāvuso sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi devā Nimmānaratī. Ayaṁ dutiyā kāmūpapatti. Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi devā Paranimmitavasavattī. Ayaṁ tatiyā kāmūpapatti. (40) Tisso sukhūpapattiyo2, santāvuso sattā3 uppādetvā uppādetvā sukhaṁ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā. Ayaṁ paṭhamā sukhūpapatti. Santāvuso sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te kadāci karahaci udānaṁ udānenti “aho sukhaṁ aho sukhan”ti, seyyathāpi devā Ābhassarā. Ayaṁ dutiyā sukhūpapatti. Santāvuso sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te santaṁyeva Tusitā4 sukhaṁ5 paṭisaṁvedenti, seyyathāpi devā Subhakiṇhā, ayaṁ tatiyā sukhūpapatti. (41) Tisso paññā, sekkhā paññā asekkhā paññā nevasekkhānāsekkhā paññā. (42) Aparāpi tisso paññā, cintāmayā paññā sutamayā paññā bhāvanāmayā paññā. (43) Tīṇāvudhāni, sutāvudhaṁ pavivekāvudhaṁ paññāvudhaṁ. (44) Tīṇindriyāni, anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ. (45) Tīṇi cakkhūni, maṁsacakkhu dibbacakkhu paññācakkhu. (46) Tisso sikkhā, adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā. (47) Tisso bhāvanā kāyabhāvanā cittabhāvanā paññābhāvanā. (48) Tīṇi anuttariyāni, dassanānuttariyaṁ paṭipadānuttariyaṁ vimuttānuttariyaṁ. (49) Tayo samādhī, savitakkasavicāro samādhi avitakkavicāramatto samādhi avitakka-avicāro samādhi. (50) Aparepi tayo samādhī, suññato samādhi animitto samādhi appaṇihito samādhi. (51) Tīṇi soceyyāni, kāyasoceyyaṁ vacīsoceyyaṁ manosoceyyaṁ. (52) Tīṇi moneyyāni, kāyamoneyyaṁ vacīmoneyyaṁ manomoneyyaṁ. (53) Tīṇi kosallāni, āyakosallaṁ apāyakosallaṁ upāyakosallaṁ. (54) Tayo madā, ārogyamado yobbanamado jīvitamado. (55) Tīṇi ādhipateyyāni, attādhipateyyaṁ lokādhipateyyaṁ dhammādhipateyyaṁ. (56) Tīṇi kathāvatthūni, atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya “evaṁ ahosi atītamaddhānan”ti, anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya “evaṁ bhavissati anāgatamaddhānan”ti, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya “evaṁ hoti etarahi paccuppannaṁ addhānan”ti. (57) Tisso vijjā, pubbenivāsānussatiñāṇaṁ vijjā sattānaṁ cutūpapāteñāṇaṁ vijjā āsavānaṁ khayeñāṇaṁ vijjā. (58) Tayo vihārā, dibbo vihāro brahmā vihāro ariyo vihāro. (59) Tīṇi pāṭihāriyāni, iddhipāṭihāriyaṁ ādesanāpāṭihāriyaṁ anusāsanīpāṭihāriyaṁ. (60) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Catukka
p. 185 306. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame cattāro. Cattāro satipaṭṭhānā. Idhāvuso bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanānupassī -pa-. Citte cittānupassī -pa-. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. (1) Cattāro sammappadhānā. Idhāvuso bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ kusalāyaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. (2) Cattāro iddhipādā. Idhāvuso bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti, vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. (3) Cattāri jhānāni. Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ1 upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ2 upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti “upekkhako satimā sukhavihārī”ti, tatiyaṁ jhānaṁ1 upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ2 upasampajja viharati. (4)
p. 186 307. Catasso samādhibhāvanā. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati, atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati, atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati, atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati. Katamā cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ -pa- catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Ayaṁ āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. (5-1) Katamā cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. Idhāvuso bhikkhu ālokasaññaṁ manasi karoti, divāsaññaṁ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti. Ayaṁ āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. (5-2) Katamā cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati. Idhāvuso bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti. Ayaṁ āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati. (5-3) Katamā cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati. Idhāvuso bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo. Iti vedanā. Iti saññā. Iti saṅkhārā. Iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo. Ayaṁ āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati. (5-4)
p. 187 308. Catasso appamaññā. Idhāvuso bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena1 pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā -pa-. Muditāsahagatena cetasā -pa-. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. (6) Cattāro āruppā2. Idhāvuso bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā “ananto ākāso”ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati, sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma “anantaṁ viññāṇan”ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati, sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma “natthi kiñcī”ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati, sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati. (7) Cattāri apassenāni. Idhāvuso bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti, saṅkhāyekaṁ vinodeti. (8)
p. 188 309. Cattāro ariyavaṁsā. Idhāvuso bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito1 amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati, tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. Yo hi tattha dakkho hoti analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito. (9-1) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati, tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito. (9-2) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati, tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito. (9-3) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato, tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti. (9-4)
p. 189 310. Cattāri padhānāni. Saṁvarapadhānaṁ pahānapadhānaṁ bhāvanāpadhānaṁ1 anurakkhaṇāpadhānaṁ2. Katamañcāvuso saṁvarapadhānaṁ. Idhāvuso bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāsaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. Sotena saddaṁ sutvā. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati. Idaṁ vuccatāvuso saṁvarapadhānaṁ. (10-1) Katamañcāvuso pahānapadhānaṁ. Idhāvuso bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti3 anabhāvaṁ gameti. Uppannaṁ byāpādavitakkaṁ -pa-. Uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ -pa-. Uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti. Idaṁ vuccatāvuso pahānapadhānaṁ. (10-2) Katamañcāvuso bhāvanāpadhānaṁ. Idhāvuso bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti. Vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti. Pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti. Passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti. Samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti. Upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodha- nissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. Idaṁ vuccatāvuso bhāvanāpadhānaṁ. (10-3) Katamañcāvuso anurakkhaṇāpadhānaṁ. Idhāvuso bhikkhu uppannaṁ bhadrakaṁ4 samādhinimittaṁ anurakkhati aṭṭhikasaññaṁ puḷuvakasaññaṁ5 vinīlakasaññaṁ vicchiddakasaññaṁ uddhumātakasaññaṁ. Idaṁ vuccatāvuso anurakkhaṇāpadhānaṁ. (10-4) Cattāri ñāṇāni, dhamme ñāṇaṁ anvaye ñāṇaṁ pariye6 ñāṇaṁ sammutiyā ñāṇaṁ7. (11) Aparānipi cattāri ñāṇāni, dukkhe ñāṇaṁ dukkhasamudaye ñāṇaṁ dukkhanirodhe ñāṇaṁ dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ. (12)
p. 190 311. Cattāri sotāpattiyaṅgāni, sappurisasaṁsevo saddhammassavanaṁ yonisomanasikāro dhammānudhammappaṭipatti. (13) Cattāri sotāpannassa aṅgāni. Idhāvuso ariyasāvako Buddhe aveccappasādena samannāgato hoti “itipi so Bhagavā Arahaṁ Sammāsambuddho Vijjācaraṇasampanno Sugato Lokavidū Anuttaro purisadammasārathi Satthā devamanussānaṁ Buddho Bhagavā”ti, dhamme aveccappasādena samannāgato hoti “svākkhāto Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko1 paccattaṁ veditabbo viññūhī”ti, saṁghe aveccappasādena samannāgato hoti “suppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho ujuppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho ñāyappaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho sāmīcippaṭipanno Bhagavato sāvakasaṁgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa Bhagavato sāvakasaṁgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā”ti, ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi. (14) Cattāri sāmaññaphalāni, sotāpattiphalaṁ sakadāgāmiphalaṁ anāgāmiphalaṁ arahattaphalaṁ. (15) Catasso dhātuyo, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu. (16) Cattāro āhārā, kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ. (17) Catasso viññāṇaṭṭhitiyo. Rūpūpāyaṁ vā āvuso viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati rūpārammaṇaṁ2 rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati, vedanūpāyaṁ vā āvuso. Saññūpāyaṁ vā āvuso. Saṅkhārūpāyaṁ vā āvuso viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati. (18) Cattāri agatigamānāni. Chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati. (19) Cattāro taṇhuppādā. Cīvarahetu vā āvuso bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, piṇḍapātahetu vā āvuso bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, senāsanahetu vā āvuso bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, itibhavābhavahetu vā āvuso bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. (20) Catasso paṭipadā, dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā. (21) Aparāpi catasso paṭipadā, akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā. (22) Cattāri dhammapadāni, anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ. (23) Cattāri dhammasamādānāni. Atthāvuso dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva āyatiṁ ca dukkhavipākaṁ, atthāvuso dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ, atthāvuso dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ, atthāvuso dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiṁ ca sukhavipākaṁ. (24) Cattāro dhammakkhandhā, sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho vimuttikkhandho. (25) Cattāri balāni, vīriyabalaṁ satibalaṁ samādhibalaṁ paññābalaṁ. (26) Cattāri adhiṭṭhānāni, paññādhiṭṭhānaṁ, saccādhiṭṭhānaṁ, cāgādhiṭṭhānaṁ, upasamādhiṭṭhānaṁ. (27)
p. 192 312. Cattāri pañhabyākaraṇāni1, ekaṁsabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañho. (28) Cattāri kammāni. Atthāvuso kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ, atthāvuso kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ, atthāvuso kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ, atthāvuso kammaṁ akaṇha-asukkaṁ akaṇha-asukkavipākaṁ kammakkhayāya saṁvattati. (29) Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā. Pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo, sattānaṁ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo, aṭṭhavimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā, āsavānaṁ khayo paññāya sacchikaraṇīyo. (30) Cattāro oghā, kāmogho bhavogho diṭṭhogho avijjogho. (31) Cattāro yogā, kāmayogo bhavayogo diṭṭhiyogo avijjāyogo. (32) Cattāro visaññogā, kāmayogavisaññogo bhavayogavisaññogo diṭṭhiyogavisaññogo avijjāyogavisaññogo. (33) Cattāro ganthā, abhijjhā kāyagantho byāpādo kāyagantho sīlabbataparāmāso kāyagantho idaṁsaccābhiniveso kāyagantho. (34) Cattāri upādānāni, kāmupādānaṁ2 diṭṭhupādānaṁ sīlabbatupādānaṁ attavādupādānaṁ. (35) Catasso yoniyo, aṇḍajayoni jalābujayoni saṁsedajayoni opapātikayoni. (36) Catasso gabbhāvakkantiyo. Idhāvuso ekacco asampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ paṭhamā gabbhāvakkanti. Puna caparaṁ āvuso idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ dutiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṁ āvuso idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ tatiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṁ āvuso idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, sampajāno mātukuccimhā nikkhamati, ayaṁ catutthā gabbhāvakkanti. (37) Cattāro attabhāvapaṭilābhā. Atthāvuso attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva kamati, no parasañcetanā. Atthāvuso attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva kamati, no attasañcetanā. Atthāvuso attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca. Atthāvuso attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati, no parasañcetanā. (38)
p. 193 313. Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo. Atthāvuso dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato, atthāvuso dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato, atthāvuso dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato, atthāvuso dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca. (39) Cattāri saṅgahavatthūni, dānaṁ peyyavajjaṁ1 atthacariyā samānattatā. (40) Cattāro anariyavohārā, musāvādo pisuṇāvācā pharusāvācā samphappalāpo. (41) Cattāro ariyavohārā, musāvādā veramaṇī2 pisuṇāya vācāya veramaṇī pharusāya vācāya veramaṇī samphappalāpā veramaṇī. (42) Aparepi cattāro anariyavohārā, adiṭṭhe diṭṭhavāditā assute sutavāditā amute mutavāditā aviññāte viññātavāditā. (43) Aparepi cattāro ariyavohārā, adiṭṭhe adiṭṭhavāditā assute assutavāditā amute amutavāditā aviññāte aviññātavāditā. (44) Aparepi cattāro anariyavohārā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā. (45) Aparepi cattāro ariyavohārā, diṭṭhe diṭṭhavāditā sute sutavāditā mute mutavāditā viññāte viññātavāditā. (46)
p. 194 314. Cattāro puggalā. Idhāvuso ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhapanāvuso ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto, so anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto1 sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati. (47) Aparepi cattāro puggalā. Idhāvuso ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya, idhāvuso ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya, idhāvuso ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya, idhāvuso ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca. (48) Aparepi cattāro puggalā, tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano. (49) Aparepi cattāro puggalā, samaṇamacalo samaṇapadumo samaṇapuṇḍarīko samaṇesu samaṇasukhumālo. (50) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Pañcaka
p. 195 315. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame pañca. Pañcakkhandhā, rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. (1) Pañcupādānakkhandhā, rūpupādānakkhandho1 vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho. (2) Pañca kāmaguṇā, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. (3) Pañca gatiyo, nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā. (4) Pañca macchariyāni, āvāsamacchariyaṁ kulamacchariyaṁ lābhamacchariyaṁ vaṇṇamacchariyaṁ dhammamacchariyaṁ. (5) Pañca nīvaraṇāni, kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ. (6) Pañca orambhāgiyāni saññojanāni, sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso kāmacchando byāpādo. (7) Pañca uddhambhāgiyāni saññojanāni, rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjā. (8) Pañca sikkhāpadāni, pāṇātipātā veramaṇī adinnādānā veramaṇī kāmesumicchācārā veramaṇī musāvādā veramaṇī surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī. (9)
p. 196 316. Pañca abhabbaṭṭhānāni. Abhabbo āvuso khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ1, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ dhammaṁ paṭisevituṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto. (10) Pañca byasanāni, ñātibyasanaṁ bhogabyasanaṁ rogabyasanaṁ sīlabyasanaṁ diṭṭhibyasanaṁ. Nāvuso sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti, sīlabyasanahetu vā āvuso sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti. (11) Pañca sampadā, ñātisampadā bhogasampadā ārogyasampadā sīlasampadā diṭṭhisampadā. Nāvuso sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti, sīlasampadāhetu vā āvuso sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. (12) Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Idhāvuso dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati, ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṁ āvuso dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati, ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṁ āvuso dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto, ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṁ āvuso dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti, ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṁ āvuso dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati, ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. (13) Pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya. Idhāvuso sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhannaṁ adhigacchati, ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṁ āvuso sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṁ āvuso sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto, ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṁ āvuso sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti, ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṁ āvuso sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati, ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. (14) Codakena āvuso bhikkhunā paraṁ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. Kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṁhitena vakkhāmi no anatthasaṁhitena, mettacittena1 vakkhāmi no dosantarenāti. Codakena āvuso bhikkhunā paraṁ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. (15)
p. 198 317. Pañca padhāniyaṅgāni. Idhāvuso bhikkhu saddho hoti, saddahati Tathāgatassa bodhiṁ “itipi so Bhagavā Arahaṁ Sammāsambuddho Vijjācaraṇasampanno Sugato Lokavidū Anuttaro purisadammasārathi Satthā devamanussānaṁ Buddho Bhagavā”ti. Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. (16)
318. Pañca suddhāvāsā, Avihā Atappā Sudassā Sudassī Akaniṭṭhā. (17) Pañca anāgāmino, antarāparinibbāyī upahaccaparinibbāyī asaṅkhāraparinibbāyī sasaṅkhāraparinibbāyī uddhaṁsoto-akaniṭṭhagāmī. (18)
319. Pañca cetokhilā. Idhāvuso bhikkhu Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, yo so āvuso bhikkhu Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati -pa- saṁghe kaṅkhati vicikicchati. Sikkhāya kaṅkhati vicikicchati. Sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, yo so āvuso bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ pañcamo cetokhilo. (19)
320. Pañca cetasovinibandhā. Idhāvuso bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. Yo so āvuso bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ paṭhamo cetasovinibandho. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu kāye avītarāgo hoti -pa- rūpe avītarāgo hoti -pa-. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ bhuñjitvā seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharati -pa-. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti, yo so āvuso bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ pañcamo cetasovinibandho. (20) Pañcindriyāni, cakkhundriyaṁ sotindriyaṁ ghānindriyaṁ jivhindriyaṁ kāyindriyaṁ. (21) Aparānipi pañcindriyāni, sukhindriyaṁ dukkhindriyaṁ somanassindriyaṁ domanassindriyaṁ upekkhindriyaṁ. (22) Aparānipi pañcindriyāni, saddhindriyaṁ vīriyindriyaṁ satindriyaṁ samādhindriyaṁ paññindriyaṁ. (23)
p. 199 321. Pañca nissaraṇiyā1 dhātuyo. Idhāvuso bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati, nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati, tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ kāmehi, ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā2, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. Idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ. (24-1) Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto byāpāde cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati, abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati, tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ byāpādena, ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. Idamakkhātaṁ byāpādassa nissaraṇaṁ. (24-2) Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto vihesāya cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati, avihesaṁ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati, tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ vihesāya, ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. Idamakkhātaṁ vihesāya nissaraṇaṁ. (24-3) Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati, arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati, tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ rūpehi, ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. Idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ. (24-4) Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno sakkāyaṁ manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati, sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati, tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ sakkāyena, ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. Idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ. (24-5)
p. 200 322. Pañca vimuttāyatanāni. Idhāvuso bhikkhuno Satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniko sabrahmacārī, yathā yathā āvuso bhikkhuno Satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, tathā tathā so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca, tassa atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati. Idaṁ paṭhamaṁ vimuttāyatanaṁ. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno na heva kho Satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniko sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti -pa- api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti -pa- api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati -pa- api ca khvassa aññataraṁ samādhinimittaṁ sugahitaṁ hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya, yathā yathā āvuso bhikkhuno aññataraṁ samādhinimittaṁ sugahitaṁ hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya, tathā tathā so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca, tassa atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati. Idaṁ pañcamaṁ vimuttāyatanaṁ. (25) Pañca vimuttiparipācanīyā saññā, aniccasaññā anicce dukkhasaññā dukkhe anattasaññā pahānasaññā virāgasaññā. (26) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ1.
Chakka
p. 201 323. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame cha. Cha ajjhattikāni āyatanāni, cakkhāyatanaṁ sotāyatanaṁ ghānāyatanaṁ jivhāyatanaṁ kāyāyatanaṁ manāyatanaṁ. (1) Cha bāhirāni āyatanāni, rūpāyatanaṁ saddāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ dhammāyatanaṁ. (2) Cha viññāṇakāyā, cakkhuviññāṇaṁ sotaviññāṇaṁ ghānaviññāṇaṁ jivhāviññāṇaṁ kāyaviññāṇaṁ manoviññāṇaṁ. (3) Cha phassakāyā, cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso. (4) Cha vedanākāyā, cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā manosamphassajā vedanā. (5) Cha saññākāyā, rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā. (6) Cha sañcetanākāyā, rūpasañcetanā saddasañcetanā gandhasañcetanā rasasañcetanā phoṭṭhabbasañcetanā dhammasañcetanā. (7) Cha taṇhākāyā, rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. (8)
p. 202 324. Cha agāravā. Idhāvuso bhikkhu Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṁghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre1 agāravo viharati appatisso. (9) Cha gāravā. Idhāvuso bhikkhu Satthari sagāravo viharati sappatisso, dhamme sagāravo viharati sappatisso, saṁghe sagāravo viharahi sappatisso, sikkhāya sagāravo viharati sappatisso, appamāde sagāravo viharati sappatisso, paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso. (10) Cha somanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati. (11) Cha domanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṁ disvā domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati -pa-. Manasā dhammaṁ viññāya domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati. (12) Cha upekkhūpavicārā. Cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhāṭṭhāniyaṁ1 rūpaṁ upavicarati -pa-. Manasā dhammaṁ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati. (13) Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso bhikkhuno mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi2 ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. (14-1) Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo -pa- ekībhāvāya saṁvattati. (14-2) Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo -pa- ekībhāvāya saṁvattati. (14-3) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, ayampi dhammo sāraṇīyo -pa- ekībhāvāya saṁvattati. (14-4) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo -pa- ekībhāvāya saṁvattati. (14-5) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. (14-6)
p. 204 325. Cha vivādamūlāni. Idhāvuso bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so āvuso bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so Sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṁghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī1 hoti. Yo so āvuso bhikkhu Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṁghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṁghe vivādaṁ janeti. Yo so hoti vivādo bahujanahitāya bahujanasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. Evarūpaṁ ce tumhe āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha, tatra tumhe āvuso tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṁ ce tumhe āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha, tatra tumhe āvuso tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti, evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu makkhī hoti paḷāsī -pa- issukī hoti maccharī. Saṭho hoti māyāvī. Pāpiccho hoti micchādiṭṭhī. Sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yo so āvuso bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so Sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṁghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so āvuso bhikkhu Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṁghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṁghe vivādaṁ janeti, yo so hoti vivādo bahujanahitāya bahujanasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. Evarūpaṁ ce tumhe āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha, tatra tumhe āvuso tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṁ ce tumhe āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha, tatra tumhe āvuso tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti, evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti. (15) Cha dhātuyo. Pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātu. (16)
p. 205 326. Cha nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya “mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī”ti. So “mā hevan”tissa vacanīyo “māyasmā evaṁ avaca, mā Bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu Bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi Bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso, yaṁ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa byāpādo cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso byāpādassa, yadidaṁ mettā cetovimuttī”ti. (17-1) Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya “karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me vihesā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī”ti. So “mā hevan”tissa vacanīyo “māyasmā evaṁ avaca, mā Bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu Bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi Bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso, yaṁ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa vihesā cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso vihesāya, yadidaṁ karuṇā cetovimuttī”ti. (17-2) Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya “muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me arati cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī”ti. So “mā hevan”tissa vacanīyo “māyasmā evaṁ avaca, mā Bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu Bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi Bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso, yaṁ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa arati cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso aratiyā, yadidaṁ muditā cetovimuttī”ti. (17-3) Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya “upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me rāgo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī”ti. So “mā hevan”tissa vacanīyo “māyasmā evaṁ avaca, mā Bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu Bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi Bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso, yaṁ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa rāgo cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso rāgassa, yadidaṁ upekkhā cetovimuttī”ti. (17-4) Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya “animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṁ hotī”ti. So “mā hevan”tissa vacanīyo “māyasmā evaṁ avaca, mā Bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu Bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi Bhagavā evaṁ vadeyya, aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso, yaṁ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa nimittānusāri viññāṇaṁ bhavissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso sabbanimittānaṁ, yadidaṁ animittā cetovimuttī”ti. (17-5) Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya “asmīti kho me vigataṁ1, ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṁkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī”ti. So “mā hevan”tissa vacanīyo, māyasmā evaṁ avaca, mā Bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu Bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi Bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso, yaṁ asmīti vigate2 ayamahamasmīti asamanupassato, atha ca panassa vicikicchākathaṁkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso vicikicchākathaṁkathāsallassa, yadidaṁ asmimānasamugghātoti. (17-6)
p. 207 327. Cha anuttariyāni, dassanānuttariyaṁ savanānuttariyaṁ lābhānuttariyaṁ sikkhānuttariyaṁ pāricariyānuttariyaṁ anussatānuttariyaṁ. (18) Cha anussatiṭṭhānāni, Buddhānussati dhammānussati saṁghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati. (19)
328. Cha satatavihārā. Idhāvuso bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako3 viharati sato sampajāno. Sotena saddaṁ sutvā -pa-. Manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. (20)
329. Chaḷābhijātiyo. Idhāvuso ekacco kaṇhābhijātiko samāno kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, idha panāvuso ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, idha panāvuso ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṁ asukkaṁ nibbānaṁ abhijāyati, idha panāvuso ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, idha panāvuso ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, idha panāvuso ekacco sukkābhijātiko samāno akaṇhaṁ asukkaṁ nibbānaṁ abhijāyati. (21) Cha nibbedhabhāgiyā saññā1, aniccasaññā anicce dukkhasaññā dukkhe anattasaññā pahānasaññā virāgasaññā nirodhasaññā. (22) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Sattaka
p. 208 330. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Kateme satta. Satta ariyadhanāni, saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ. (1) Satta bojjhaṅgā, satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. (2) Satta samādhiparikkhārā, sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā samākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati. (3) Satta asaddhammā. Idhāvuso bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti. (4) Satta saddhammā. Idhāvuso bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti. (5) Satta sappurisadhammā. Idhāvuso bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca. (6)
p. 209 331. Satta niddasavatthūni. Idhāvuso bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiṁ ca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiṁ ca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiṁ ca icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiṁ ca paṭisallāne avigatapemo. Vīriyārambhe tibbacchando hoti, āyatiṁ ca vīriyārambhe avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiṁ ca satinepakke avigatapemo. Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiṁ ca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo. (7) Satta saññā, aniccasaññā anattasaññā asubhasaññā ādīnavasaññā pahānasaññā virāgasaññā nirodhasaññā. (8) Satta balāni, saddhābalaṁ vīriyabalaṁ hiribalaṁ ottappabalaṁ satibalaṁ samādhibalaṁ paññābalaṁ. (9)
332. Satta viññāṇaṭṭhitiyo. Santāvuso sattā nānattakāyā nānattasaññino seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā, ayaṁ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti. Santāvuso sattā nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā, ayaṁ dutiyā viññāṇaṭṭhiti. Santāvuso sattā ekattakāyā nānattasaññino seyyathāpi devā Ābhassarā, ayaṁ tatiyā viññāṇaṭṭhiti. Santāvuso sattā ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā subhakiṇhā, ayaṁ catutthī viññāṇaṭṭhiti. Santāvuso sattā sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā “ananto ākāso”ti ākāsānañcāyatanūpagā, ayaṁ pañcamī viññāṇaṭṭhiti. Santāvuso sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma “anantaṁ viññāṇan”ti viññāṇañcāyatanūpagā, ayaṁ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti. Santāvuso sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma “natthi kiñcī”ti ākiñcaññāyatanūpagā, ayaṁ sattamī viññāṇaṭṭhiti. (10) Satta puggalā dakkhiṇeyyā, ubhatobhāgavimutto paññāvimutto kāyasakkhi diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. (11) Satta anusayā, kāmarāgānusayo paṭighānusayo diṭṭhānusayo vicikicchānusayo mānānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayo. (12) Satta saññojanāni, anunayasaññojanaṁ1 paṭighasaññojanaṁ diṭṭhisaññojanaṁ vicikicchāsaññojanaṁ mānasaññojanaṁ bhavarāgasaññojanaṁ avijjāsaññojanaṁ. (13) Satta adhikaraṇasamathā, uppannuppannānaṁ adhikaraṇānaṁ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo, sativinayo dātabbo, amūḷhavinayo dātabbo, paṭiññāya kāretabbaṁ, yebhuyyasikā, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārako. (14) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Aṭṭhaka
p. 210 333. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame aṭṭha. Aṭṭha micchattā, micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchā-ājīvo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi. (1) Aṭṭha sammattā, sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. (2) Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā, sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno, sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno. (3)
p. 211 334. Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso bhikkhunā kammaṁ kātabbaṁ hoti, tassa evaṁ hoti “kammaṁ kho me kātabbaṁ bhavissati, kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya, idaṁ paṭhamaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā kammaṁ kataṁ hoti, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho kammaṁ akāsiṁ, kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati -pa- idaṁ dutiyaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā maggo gantabbo hoti, tassa evaṁ hoti “maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati, idaṁ tatiyaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā maggo gato hoti, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho maggaṁ agamāsiṁ, maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati, idaṁ catutthaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto nālatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati, idaṁ pañcamaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho gāmaṁ vānigamaṁ vā piṇḍāya caranto alatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṁ maññe, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati, idaṁ chaṭṭhaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho, tassa evaṁ hoti “uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho, atthi kappo nipajjituṁ, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati, idaṁ sattamaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu gilānavuṭṭhito1 hoti aciravuṭṭhito gelaññā, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho gilānavuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṁ nipajjāmī”ti. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya, idaṁ aṭṭhamaṁ kusītavatthu. (4)
p. 212 335. Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso bhikkhunā kammaṁ kātabbaṁ hoti, tassa evaṁ hoti “kammaṁ kho me kātabbaṁ bhavissati, kammaṁ kho pana me karontena na sukaraṁ Buddhānaṁ Sāsanaṁ manasi kātuṁ, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā”ti. So vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya, idaṁ paṭhamaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā kammaṁ kataṁ hoti, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho kammaṁ akāsiṁ, kammaṁ kho panāhaṁ karonto nāsakkhiṁ Buddhānaṁ Sāsanaṁ manasi kātuṁ, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmī”ti. So vīriyaṁ ārabhati -pa- idaṁ dutiyaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṁ hoti “maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṁ kho pana me gacchantena na sukaraṁ Buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ. Handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmī”ti. So vīriyaṁ ārabhati, idaṁ tatiyaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā maggo gato hoti, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho maggaṁ agamāsiṁ, maggaṁ kho panāhaṁ gacchanto nāsakkhiṁ Buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmī”ti. So vīriyaṁ ārabhati, idaṁ catutthaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto nālatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmī”ti. So vīriyaṁ ārabhati, idaṁ pañcamaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto alatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmī”ti. So vīriyaṁ ārabhati, idaṁ chaṭṭhaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho, tassa evaṁ hoti “uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho, ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmī”ti. So vīriyaṁ ārabhati, idaṁ sattamaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu gilānavuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā, tassa evaṁ hoti “ahaṁ kho gilānavuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā”ti. So vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya, idaṁ aṭṭhamaṁ ārambhavatthu. (5)
p. 214 336. Aṭṭha dānavatthūni. Āsajja dānaṁ deti, bhayā dānaṁ deti, “adāsi me”ti dānaṁ deti, “dassati me”ti dānaṁ deti, “sāhu dānan”ti dānaṁ deti, “ahaṁ pacāmi, ime na pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṁ dānaṁ na dātun”ti dānaṁ deti, “idaṁ me dānaṁ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatī”ti dānaṁ deti, cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṁ dānaṁ deti. (6)
337. Aṭṭha dānūpapattiyo. Idhāvuso ekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ. So yaṁ deti taṁ paccāsīsati1. So passati khattiyamahāsālaṁ vā brāhmaṇamahāsālaṁ vā gahapatimahāsālaṁ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṁ samaṅgībhūtaṁ paricārayamānaṁ, tassa evaṁ hoti “aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā sahabyataṁ upapajjeyyan”ti. So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā. (7-1) Puna caparaṁ āvuso idhekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ -pa- seyyāvasathapadīpeyyaṁ. So yaṁ deti taṁ paccāsīsati. Tassa sutaṁ hoti “Cātumahārājikā2 devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā”ti. Tassa evaṁ hoti “aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā Cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyan”ti. So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā. (7-2) Puna caparaṁ āvuso idhekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ -pa- seyyāvasathapadīpeyyaṁ. So yaṁ deti taṁ paccāsīsati. Tassa sutaṁ hoti “tāvatiṁsā devā -pa- Yāmā devā -pa- Tusitā devā -pa- Nimmānaratī devā -pa- Paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā”ti. Tassa evaṁ hoti “aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā Paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyan”ti. So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā. (7-7) Puna caparaṁ āvuso idhekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ. So yaṁ deti taṁ paccāsīsati. Tassa sutaṁ hoti “brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā”ti. Tassa evaṁ hoti “aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyan”ti. So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa, vītarāgassa no sarāgassa. Ijjhatāvuso sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā. (7-8) Aṭṭha parisā, khattiyaparisā brāhmaṇaparisā gahapatiparisā samaṇaparisā cātumahārājikaparisā Tāvatiṁsaparisā māraparisā brahmaparisā. (8) Aṭṭha lokadhammā, lābho ca alābho ca yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṁsā ca sukhañca dukkhañca. (9)
p. 215 338. Aṭṭha abhibhāyatanāni. Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁ saññī hoti, idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ Bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ, evameva1 ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ2 pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ Bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ, evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ Bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ, evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ Bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ, evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, “tāni abhibhuyya jānāmi passāmī”ti evaṁsaññī hoti, idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ. (10)
p. 217 339. Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati, ayaṁ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati, ayaṁ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti, ayaṁ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā “ananto ākāso”ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma “anantaṁ viññāṇan”ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ pañcamo vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma “natthi kiñcī”ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, ayaṁ aṭṭhamo vimokkho. (11) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Navaka
p. 218 340. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame nava. Nava āghātavatthūni. “Anatthaṁ me acarī”ti āghātaṁ bandhati, “anatthaṁ me caratī”ti āghātaṁ bandhati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghātaṁ bandhati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acarī”ti āghātaṁ bandhati -pa- anatthaṁ caratī”ti āghātaṁ bandhati -pa- anatthaṁ carissatī”ti āghātaṁ bandhati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acarī”ti āghātaṁ bandhati -pa- atthaṁ caratī”ti āghātaṁ bandhati -pa- atthaṁ carissatī”ti āghātaṁ bandhati. (1) Nava āghātapaṭivinayā. “Anatthaṁ me acari1, taṁ kutettha labbhā”ti āghātaṁ paṭivineti, “anatthaṁ me carati, taṁ kutettha labbhā”ti āghātaṁ paṭivineti, “anatthaṁ me carissati, taṁ kutettha labbhā”ti āghātaṁ paṭivineti, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari -pa- anatthaṁ carati -pa- anatthaṁ carissati, taṁ kutettha labbhā”ti āghātaṁ paṭivineti, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari -pa- atthaṁ carati -pa- atthaṁ carissati, taṁ kutettha labbhā”ti āghātaṁ paṭivineti. (2)
341. Nava sattāvāsā. Santāvuso sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā, ayaṁ paṭhamo sattāvāso. Santāvuso sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā, ayaṁ dutiyo sattāvāso. Santāvuso sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā Ābhassarā, ayaṁ tatiyo sattāvāso. Santāvuso sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā Subhakiṇhā, ayaṁ catuttho sattāvāso. Santāvuso sattā asaññino appaṭisaṁvedino, seyyathāpi devā Asaññasattā1, ayaṁ pañcamo sattāvāso. Santāvuso sattā sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā “ananto ākāso”ti ākāsānañcāyatanūpagā, ayaṁ chaṭṭho sattāvāso. Santāvuso sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma “anantaṁ viññāṇan”ti viññāṇañcāyatanūpagā, ayaṁ sattamo sattāvāso. Santāvuso sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma “natthi kiñcī”ti ākiñcaññāyatanūpagā, ayaṁ aṭṭhamo sattāvāso. Santāvuso sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma2 nevasaññānāsaññāyatanūpagā, ayaṁ navamo sattāvāso. (3)
p. 219 342. Nava akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Idhāvuso Tathāgato ca loke uppanno hoti Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī Sugatappavedito, ayañca puggalo nirayaṁ upapanno hoti, ayaṁ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ āvuso Tathāgato ca loke uppanno hoti Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī Sugatappavedito, ayañca puggalo tiracchānayoniṁ upapanno hoti, ayaṁ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ -pa- pettivisayaṁ upapanno hoti, ayaṁ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ -pa- asurakāyaṁ upapanno hoti, ayaṁ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ -pa- aññataraṁ dīghāyukaṁ devanikāyaṁ upapanno hoti, ayaṁ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ -pa- paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu1 aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, ayaṁ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ -pa- majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano “natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ2 kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti, ayaṁ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ -pa- majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ, ayaṁ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ āvuso Tathāgato ca loke na3 uppanno hoti Arahaṁ Sammāsambuddho, dhammo ca na desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī Sugatappavedito, ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ, ayaṁ navamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. (4)
p. 220 343. Nava anupubbavihārā. Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṁ vūpasamā -pa- dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā -pa- tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā -pa- catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā -pa- Ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma “anantaṁ viññāṇan”ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma “natthi kiñcī”ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati. (5)
p. 221 344. Nava anupubbanirodhā. Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti. Dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti. Tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti niruddhā hoti. Catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa assāsapassāsā niruddhā honti. Ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti. Viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti. Saññāvedayitanirodhaṁ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti. (6) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Dasaka
345. Atthi kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ -pa- atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame dasa. Dasa nāthakaraṇā dhammā. Idhāvuso bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Yaṁpāvuso bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuso viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-1) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā1 kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā2 vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Yaṁpāvuso bhikkhu bahussuto hoti -pa- diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-2) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Yaṁpāvuso bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-3) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ. Yaṁpāvuso bhikkhu suvaco hoti -pa- padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-4) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni kiṁkaraṇīyāni, tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato, alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ. Yaṁpāvuso bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ -pa- alaṁ saṁvidhātuṁ. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-5) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro, abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo3. Yaṁpāvuso bhikkhu dhammakāmo hoti -pa- uḷārapāmojjo3. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-6) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi. Yaṁpāvuso bhikkhu santuṭṭho hoti -pa- parikkhārehi. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-7) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṁpāvuso bhikkhu āraddhavīriyo viharati -pa- anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-8) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakataṁpi cirabhāsitaṁpi saritā anussaritā. Yaṁpāvuso bhikkhu satimā hoti -pa- saritā anussaritā. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-9) Puna caparaṁ āvuso bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. Yaṁpāvuso bhikkhu paññavā hoti -pa- sammādukkhakkhayagāminiyā. Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. (1-10)
p. 223 346. Dasa kasiṇāyatanāni. Pathavīkasiṇameko sañjānāti, uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ. Āpokasiṇameko sañjānāti -pa-. Tejokasiṇameko sañjānāti. Vāyokasiṇameko sañjānāti. Nīlakasiṇameko sañjānāti. Pītakasiṇameko sañjānāti. Lohitakasiṇameko sañjānāti. Odātakasiṇameko sañjānāti. Ākāsakasiṇameko sañjānāti. Viññāṇakasiṇameko sañjānāti, uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ. (2)
347. Dasa akusalakammapathā, pāṇātipāto adinnādānaṁ kāmesumicchācāro musāvādo pisuṇā vācā pharusā vācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhi. (3) Dasa kusalakammapathā, pāṇātipātā veramaṇī adinnādānā veramaṇī kāmesumicchācārā veramaṇī musāvādā veramaṇī pisuṇāya vācāya veramaṇī pharusāya vācāya veramaṇī samphappalāpā veramaṇī anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhi. (4)
p. 224 348. Dasa ariyavāsā. Idhāvuso bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño. Kathañcāvuso bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti. Idhāvuso bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṁ pahīnaṁ hoti, uddhaccakukkuccaṁ pahīnaṁ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti. (5-1) Kathañcāvuso bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti. Idhāvuso bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṁ sutvā -pa-. Manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṁ kho āvuso bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti. (5-2) Kathañcāvuso bhikkhu ekārakkho hoti. Idhāvuso bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu ekārakkho hoti. (5-3) Kathañcāvuso bhikkhu caturāpasseno hoti. Idhāvuso bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ vinodeti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu caturāpasseno hoti. (5-4) Kathañcāvuso bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti. Idhāvuso bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni. Evaṁ kho āvuso bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti. (5-5) Kathañcāvuso bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti. Idhāvuso bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṁ kho āvuso bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti. (5-6) Kathañcāvuso bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti. Idhāvuso bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṁsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti. (5-7) Kathañcāvuso bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti. Idhāvuso bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Evaṁ kho āvuso bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti. (5-8) Kathañcāvuso bhikkhu suvimuttacitto hoti. Idhāvuso bhikkhuno rāgā cittaṁ vimuttaṁ hoti, dosā cittaṁ vimuttaṁ hoti, mohā cittaṁ vimuttaṁ hoti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu suvimuttacitto hoti. (5-9) Kathañcāvuso bhikkhu suvimuttapañño hoti. Idhāvuso bhikkhu “rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁkato āyatiṁ anuppādadhammo”ti pajānāti. “Doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁkato āyatiṁ anuppādadhammo”ti pajānāti. “Moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁkato āyatiṁ anuppādadhammo”ti pajānāti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu suvimuttapañño hoti. (5-10) Dasa asekkhā dhammā. Asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammā-ājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṁ sammāñāṇaṁ, asekkhā sammāvimutti. (6) Ime kho āvuso tena Bhagavatā jānatā passatā Arahatā Sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā, tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.
p. 226 349. Atha kho Bhagavā uṭṭhahitvā āyasmantaṁ Sāriputtaṁ āmantesi “sādhu sādhu Sāriputta, sādhu kho tvaṁ Sāriputta bhikkhūnaṁ saṅgītipariyāyaṁ abhāsī”ti. Idamavocāyasmā Sāriputto, samanuñño Satthā ahosi. Attamanā ca te bhikkhū āyasmato Sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.