p. 222 518. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṁghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena Manasākaṭaṁ nāma Kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṁ Bhagavā Manasākaṭe viharati uttarena Manasākaṭassa Aciravatiyā nadiyā tīre ambavane.
519. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā Manasākaṭe paṭivasanti. Seyyathidaṁ, Caṅkī brāhmano Tārukkho brāhmaṇo Pokkharasāti brāhmaṇo Jāṇusoṇi brāhmaṇo Todeyyo brāhmaṇo aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā.
520. Atha kho Vāseṭṭhabhāradvājānaṁ māṇavānaṁ jaṅghavihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ maggāmagge kathā udapādi. Atha kho Vāseṭṭho māṇavo evamāha “ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena Pokkharasātinā”ti. Bhāradvājopi māṇavo evamāha “ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena Tārukkhenā”ti. Neva kho asakkhi Vāseṭṭho māṇavo Bhāradvājaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ, na pana asakkhi Bhāradvājo māṇavo Vāseṭṭhaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ.
521. Atha kho Vāseṭṭho māṇavo Bhāradvājaṁ māṇavaṁ āmantesi “ayaṁ kho Bhāradvāja samaṇo Gotamo Sakyaputto Sakyakulā pabbajito Manasākaṭe viharati uttarena Manasākaṭassa Aciravatiyā nadiyā tīre ambavane. Taṁ kho pana bhavantaṁ Gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato “itipi so Bhagavā Arahaṁ Sammāsambuddho Vijjācaraṇasampanno Sugato Lokavidū Anuttaro purisadammasārathi Satthā devamanussānaṁ Buddho Bhagavā”ti. Āyāma bho Bhāradvāja yena samaṇo Gotamo tenupasaṅkamissāma, upasaṅkamitvā etamatthaṁ samaṇaṁ Gotamaṁ pucchissāma. Yathā no samaṇo Gotamo byākarissati, tathā naṁ dhāressāmāti. “Evaṁ bho”ti kho Bhāradvājo māṇavo Vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.
Maggāmaggakathā
p. 223 522. Atha kho Vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho Vāseṭṭho māṇavo Bhagavantaṁ etadavoca “idha bho Gotama amhākaṁ jaṅghavihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ maggāmagge kathā udapādi. Ahaṁ evaṁ vadāmi ‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena Pokkharasātinā’ti. Bhāradvājo māṇavo evamāha ‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena Tārukkhenā’ti. Ettha bho Gotama attheva viggaho, atthi vivādo, atthi nānāvādo”ti.
523. Iti kira Vāseṭṭha tvaṁ evaṁ vadesi “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena Pokkharasātinā”ti. Bhāradvājo māṇavo evamāha “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena Tārukkhenā”ti. Atha kismiṁ pana vo Vāseṭṭha viggaho, kismiṁ vivādo, kismiṁ nānāvādoti.
524. Maggāmagge bho Gotama, kiñcāpi bho Gotama brāhmaṇā nānāmagge paññapenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāya. Seyyathāpi bho Gotama gāmassa vā nigamassa vā avidūre bahūni cepi nānāmaggāni bhavanti, atha kho sabbāni tāni gāmasamosaraṇāni bhavanti. Evameva kho bho Gotama kiñcāpi brāhmaṇā nānāmagge paññāpenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāyāti.
Vāseṭṭhamāṇavānuyoga
p. 224 525. “Niyyantī”ti Vāseṭṭha vadesi. “Niyyantī”ti bho Gotama vadāmi. “Niyyantī”ti Vāseṭṭha vadesi. “Niyyantī”ti bho Gotama vadāmi. “Niyyantī”ti Vāseṭṭha vadesi. “Niyyantī”ti bho Gotama vadāmi. Kiṁ pana Vāseṭṭha atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭhoti. No hidaṁ bho Gotama. Kiṁ pana Vāseṭṭha atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭhoti. No hidaṁ bho Gotama. Kiṁ pana Vāseṭṭha atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭhoti. No hidaṁ bho Gotama. Kiṁ pana Vāseṭṭha atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugā1, yena brahmā sakkhidiṭṭhoti. No hidaṁ bho Gotama.
526. Kiṁ pana Vāseṭṭha yepi tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ2, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti. Seyyathidaṁ, Aṭṭhako Vāmako Vāmadevo Vessāmitto Yamataggi Aṅgīraso Bhāradvājo Vāseṭṭho Kassapo Bhagu. Tepi evamāhaṁsu “mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yatiṁ vā brahmā”ti. No hidaṁ bho Gotama.
p. 225 527. Iti kira Vāseṭṭha natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugā, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti. Seyyathidaṁ,Aṭṭhako Vāmako Vāmadevo Vessāmitto Yamataggi Aṅgīraso Bhāradvājo Vāseṭṭho Kassapo Bhagu. Tepi na evamāhaṁsu “mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā”ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu “yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti.
528. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bho Gotama evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Sādhu Vāseṭṭha, te vata1 Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
529. Seyyathāpi Vāseṭṭha andhaveṇi paramparasaṁsattā purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati. Evameva kho Vāseṭṭha andhaveṇūpamaṁ maññe tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ, purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati. Tesamidaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ hassakaññeva sampajjati, nāmakaññeva sampajjati, rittakaññeva sampajjati, tucchakaññeva sampajjati.
p. 226 530. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā. Yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantīti. Evaṁ bho Gotama, passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā. Yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantīti.
531. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, yaṁ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā. Yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti. Pahonti tevijjā brāhmaṇā candimasūriyānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetuṁ “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa candimasūriyānaṁ sahabyatāyā”ti. No hidaṁ bho Gotama. Iti kira Vāseṭṭha yaṁ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā. Yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti. Tesampi nappahonti candimasūriyānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetuṁ “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa candimasūriyānaṁ sahabyatāyā”ti.
532. Iti pana1 na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā2 ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti. Seyyathidaṁ, Aṭṭhako Vāmako Vāmadevo Vessāmitto Yamataggi Aṅgīraso Bhāradvājo Vāseṭṭho Kassapo Bhagu. Tepi na evamāhaṁsu “mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā”ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu “yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti.
p. 227 533. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bho Gotama evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Sādhu vāseṭṭha, te vata Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Janapadakalyāṇī-upamā
534. Seyyathāpi Vāseṭṭha puriso evaṁ vadeyya “ahaṁ yā imasmiṁ janapade janapadakalyāṇī, taṁ icchāmi taṁ kāmemī”ti. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ “ambho purisa yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā”ti, iti puṭṭho “no”ti vadeyya. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ “ambho purisa yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchāsi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ evaṁnāmā evaṁgottāti vā, dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti, amukasmiṁ gāme vā nigame vā nagare vāti, iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ “ambho purisa yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi, taṁ tvaṁ icchasi kāmesī”ti, iti puṭṭho “āmā”ti vadeyya.
535. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bho Gotama evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti.
p. 228 536. Evameva kho Vāseṭṭha na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti. Seyyathidaṁ, Aṭṭhako Vāmako Vāmadevo Vessāmitto Yamataggi Aṅgīraso Bhāradvājo Vāseṭṭho Kassapo Bhagu. Tepi na evamāhaṁsu “mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā”ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu “yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti.
537. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bho Gotama evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Sādhu Vāseṭṭha, te vata Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Nisseṇī-upamā
538. Seyyathāpi Vāseṭṭha puriso cātumahāpathe nisseṇiṁ kareyya pāsādassa ārohaṇāya. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ “ambho purisa yassa tvaṁ1 pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṁ karosi, jānāsi taṁ pāsādaṁ puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjhimo vā”ti, iti puṭṭho “no”ti vadeyya. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ “ambho purisa yaṁ tvaṁ na jānāsi, na passati, tassa tvaṁ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṁ karosī”ti, iti puṭṭho “āmā”ti vadeyya.
p. 229 539. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bho Gotama evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti.
540. Evameva kho Vāseṭṭha na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho, yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti. Seyyathidaṁ, Aṭṭhako Vāmako Vāmadevo Vessāmitto Yamataggi Aṅgīraso Bhāradvājo Vāseṭṭho Kassapo Bhagu. Tepi na evamahaṁsu “mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā”ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu “yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti.
541. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bho Gotama evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Sādhu Vāseṭṭha, te vata Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti “ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Aciravatīnadī-upamā
p. 230 542. Seyyathāpi Vāseṭṭha ayaṁ Aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo, so orime tīre ṭhito pārimaṁ tīraṁ avheyya “ehi pārāpāraṁ, ehi pārāpāran”ti.
543. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, api nu tassa purisassa avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā Aciravatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ orimaṁ tīraṁ āgaccheyyāti. No hidaṁ bho Gotama.
544. Evameva kho Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā evamāhaṁsu “indamavhayāma, somamavhayāma, varuṇamavhayāma, īsānamavhayāma, pajāpatimavhayāma, brahmamavhayāma, mahiddhimavhayāma, yamamavhayāmā”ti. Te vata Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
545. Seyyathāpi Vāseṭṭha ayaṁ Aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo, so orime tīre daḷhāya anduyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ baddho. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, api nu so puriso Aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṁ tīraṁ gaccheyyāti. No hidaṁ bho Gotama.
p. 231 546. Evameva kho Vāseṭṭha pañcime kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti. Katame pañca. Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā -pa-. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. Ime kho Vāseṭṭha pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti. Bandhanantipi vuccanti. Ime kho Vāseṭṭha pañca kāmaguṇe tevijjā brāhmaṇā gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti. Te vata Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā, te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā, te dhamme samādāya vattamānā pañca kāmaguṇe gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjantā kāmandubandhanabaddhā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
547. Seyyathāpi Vāseṭṭha ayaṁ Aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo, so orime tīre sasīsaṁ pārupitvā nipajjeyya. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, api nu so puriso Aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṁ tīraṁ gaccheyyāti. No hidaṁ bho Gotama.
548. Evameva kho Vāseṭṭha pañcime nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti. Katame pañca. Kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ. Ime kho Vāseṭṭha pañca nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti.
549. Imehi kho Vāseṭṭha pañcahi nīvaraṇehi tevijjā brāhmaṇā āvuṭā nivuṭā onaddhā1 pariyonaddhā. Te vata Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā pañcahi nīvaraṇehi āvuṭā nivuṭā onaddhā pariyonaddhā1 kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Saṁsandanakathā
p. 232 550. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ, sapariggaho vā brahmā apariggaho vāti. Apariggaho bho Gotama. Saveracitto vā averacitto vāti. Averacitto bho Gotama. Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vāti. Abyāpajjacitto bho Gotama. Saṁkiliṭṭhacitto vā asaṁkiliṭṭhacitto vāti. Asaṁkiliṭṭhacitto bho Gotama. Vasavattī vā avasavattī vāti. Vasavattī bho Gotama. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, sapariggahā vā tevijjā brāhmaṇā apariggahā vāti. Sapariggahā bho Gotama. Saveracittā vā averacittā vāti. Saveracittā bho Gotama. Sabyāpajjacittā vā abyāpajjacittā vāti. Sabyāpajjacittā bho Gotama. Saṁkiliṭṭhacittā vā asaṁkiliṭṭhacittā vāti. Saṁkiliṭṭhacittā bho Gotama. Vasavattī vā avasavattī vāti. Avasavattī bho Gotama.
551. Iti kira Vāseṭṭha sapariggahā tevijjā brāhmaṇā apariggaho brahmā, api nu kho sapariggahānaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ apariggahena brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametīti. No hidaṁ bho Gotama. Sādhu Vāseṭṭha, te vata Vāseṭṭha sapariggahā tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpagā bhavissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Iti kira Vāseṭṭha saveracittā tevijjā brāhmaṇā averacitto brahmā -pa- sabyāpajjacittā tevijjā brāhmaṇā abyāpajjacitto brahmā. Saṁkiliṭṭhacittā tevijjā brāhmaṇā asaṁkiliṭṭhacitto brahmā. Avasavattī tevijjā brāhmaṇā vasavattī brahmā, api nu kho avasavattīnaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ vasavattinā brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametīti. No hidaṁ bho Gotama. Sādhu Vāseṭṭha, te vata Vāseṭṭha avasavattī tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpagā bhavissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
p. 233 552. Idha kho pana te Vāseṭṭha tevijjā brāhmaṇā āsīditvā1 saṁsīdanti, saṁsīditvā visāraṁ2 pāpuṇanti, sukkhataraṁ3 maññe taranti. Tasmā idaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ tevijjā-iriṇantipi vuccati, tevijjāvivanantipi vuccati, tevijjābyasanantipi vuccatīti.
553. Evaṁ vutte Vāseṭṭho māṇavo Bhagavantaṁ etadavoca “sutaṁ metaṁ bho Gotama, samaṇo Gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ jānātī”ti. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha. Āsanne ito Manasākaṭaṁ, na ito dūre Manasākaṭanti. Evaṁ bho Gotama āsanne ito Manasākaṭaṁ, na ito dūre Manasākaṭanti.
554. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha. Idhassa puriso Manasākaṭe jātasaṁvaddho. Tamenaṁ Manasākaṭato tāvadeva avasaṭaṁ Manasākaṭassa maggaṁ puccheyyuṁ. Siyā nu kho Vāseṭṭha tassa purisassa Manasākaṭe jātasaṁvaddhassa Manasākaṭassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vāti. No hidaṁ bho Gotama. Taṁ kissa hetu, amu hi bho Gotama puriso Manasākaṭe jātasaṁvaddho, tassa sabbāneva Manasākaṭassa maggāni suviditānīti. Siyā kho Vāseṭṭha tassa purisassa Manasākaṭe jātasaṁvaddhassa Manasākaṭassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā, na tveva Tathāgatassa brahmaloke vā brahmalokagāminiyā vā paṭipadāya puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā, brahmānañcāhaṁ vāseṭṭha pajānāmi brahmalokañca brahmalokagāminiñca paṭipadaṁ, yathā paṭipanno ca brahmalokaṁ upapanno, tañca pajānāmīti.
p. 234 555. Evaṁ vutte Vāseṭṭho māṇavo Bhagavantaṁ etadavoca “sutaṁ metaṁ bho Gotama, samaṇo Gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetī”ti. Sādhu no bhavaṁ Gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetu ullumpatu bhavaṁ Gotamo brāhmaṇiṁ pajanti. Tena hi Vāseṭṭha suṇāhi sādhukaṁ manasi karohi bhāsissāmīti. “Evaṁ bho”ti kho Vāseṭṭho māṇavo Bhagavato paccassosi.
Brahmalokamaggadesanā
556. Bhagavā etadavoca. Idha Vāseṭṭha Tathāgato loke uppajjati Arahaṁ Sammāsambuddho -pa-. (Yathā Sāmaññaphale, evaṁ vitthāretabbaṁ.) Evaṁ kho Vāseṭṭha bhikkhu sīlasampanno hoti -pa- tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati. So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Seyyathāpi Vāseṭṭha balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya, evameva kho Vāseṭṭha evaṁ bhāvitāya mettāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati, na taṁ tatrāvatiṭṭhati. Ayampi kho Vāseṭṭha brahmānaṁ sahabyatāya maggo. Puna caparaṁ Vāseṭṭha bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā -pa- muditāsahagatena cetasā -pa- upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Seyyathāpi Vāseṭṭha balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya. Evameva kho Vāseṭṭha evaṁ bhāvitāya upekkhāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati, na taṁ tatrāvatiṭṭhati. Ayampi kho Vāseṭṭha brahmānaṁ sahabyatāya maggo.
p. 235 557. Taṁ kiṁ maññasi Vāseṭṭha, evaṁvihārī bhikkhu sapariggaho vā apariggaho vāti. Apariggaho bho Gotama. Saveracitto vā averacitto vāti. Averacitto bho Gotama. Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vāti. Abyāpajjacitto bho Gotama. Saṁkiliṭṭhacitto vā asaṁkiliṭṭhacitto vāti. Asaṁkiliṭṭhacitto bho Gotama. Vasavattī vā avasavattī vāti. Vasavattī bho Gotama. Iti kira Vāseṭṭha apariggaho bhikkhu apariggaho brahmā, api nu kho apariggahassa bhikkhuno apariggahena brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametīti. Evaṁ bho Gotama. Sādhu Vāseṭṭha, so vata Vāseṭṭha apariggaho bhikkhu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti ṭhānametaṁ vijjati.
558. Iti kira Vāseṭṭha averacitto bhikkhu averacitto brahmā -pa- abyāpajjacitto bhikkhu abyāpajjacitto brahmā. Asaṁkiliṭṭhacitto bhikkhu asaṁkiliṭṭhacitto brahmā. Vasavattī bhikkhu vasavattī brahmā, api nu kho vasavattissa bhikkhuno vasavattinā brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametīti. Evaṁ bho Gotama. Sādhu Vāseṭṭha, so vata Vāseṭṭha vasavattī bhikkhu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti ṭhānametaṁ vijjatīti.
559. Evaṁ vutte Vāseṭṭha Bhāradvājā māṇavā Bhagavantaṁ etadavocuṁ “abhikkantaṁ bho Gotama, abhikkantaṁ bho Gotama, seyyathāpi bho Gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṁ bhotā Gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito, ete mayaṁ bhavantaṁ Gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma, dhammañca bhikkhusaṁghañca, upāsake no bhavaṁ Gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gate”ti.