Kevaṭṭagahapatiputtavatthu
p. 205 481. Evaṁ me sutaṁ–ekaṁ samayaṁ Bhagavā Nāḷandāyaṁ viharati Pāvārikambavane. Atha kho Kevaṭṭo gahapatiputto yena Bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho Kevaṭṭo gahapatiputto Bhagavantaṁ etadavoca “ayaṁ bhante Nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā Bhagavati abhippasannā, sādhu bhante Bhagavā ekaṁ bhikkhuṁ samādisatu, yo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, evāyaṁ Nāḷandā bhiyyoso mattāya Bhagavati abhippasīdissatī”ti. Evaṁ vutte Bhagavā Kevaṭṭaṁ gahapatiputtaṁ etadavoca “na kho ahaṁ Kevaṭṭa bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ desemi, etha tumhe bhikkhave gihīnaṁ odātavasanānaṁ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karothā”ti.
482. Dutiyampi kho Kevaṭṭo gahapatiputto Bhagavantaṁ etadavoca “nāhaṁ bhante Bhagavantaṁ dhaṁsemi, api ca evaṁ vadāmi, ayaṁ bhante Nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā Bhagavati abhippasannā, sādhu bhante Bhagavā ekaṁ bhikkhuṁ samādisatu, yo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati, evāyaṁ Nāḷandā bhiyyoso mattāya Bhagavati abhippasīdissatī”ti. Dutiyampi kho Bhagavā Kevaṭṭaṁ gahapatiputtaṁ etadavoca “na kho ahaṁ Kevaṭṭa bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ desemi, etha tumhe bhikkhave gihīnaṁ odātavasanānaṁ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karothā”ti. Tatiyampi kho Kevaṭṭo gahapatiputto Bhagavantaṁ etadavoca “nāhaṁ bhante Bhagavantaṁ dhaṁsemi, api ca evaṁ vadāmi, ayaṁ bhante Nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā Bhagavati abhippasannā, sādhu bhante Bhagavā ekaṁ bhikkhuṁ samādisatu, yo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati. Evāyaṁ Nāḷandā bhiyyoso mattāya Bhagavati abhippasīdissatī”ti.
Iddhipāṭihāriya
p. 206 483. Tīṇi kho imāni Kevaṭṭa pāṭihāriyāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditāni. Katamāni tīṇi, iddhipāṭihāriyaṁ, ādesanāpāṭihāriyaṁ, anusāsanīpāṭihāriyaṁ.
484. Katamañca Kevaṭṭa iddhipāṭihāriyaṁ. Idha Kevaṭṭa bhikkhu anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti, ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti, āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse, pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti seyyathāpi udake, udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṁ, ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo, imepi candimasūriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti. Tamenaṁ aññataro saddho pasanno passati taṁ bhikkhuṁ anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhontaṁ ekopi hutvā bahudhā hontaṁ, bahudhāpi hutvā eko hontaṁ, āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamānaṁ gacchantaṁ seyyathāpi ākāse, pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karontaṁ seyyathāpi udake, udakepi abhijjamāne gacchantaṁ seyyathāpi pathaviyaṁ, ākāsepi pallaṅkena kamantaṁ seyyathāpi pakkhī sakuṇo, imepi candimasūriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve pāṇinā parāmasantaṁ parimajjantaṁ yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattentaṁ. Tamenaṁ so saddho pasanno aññatarassa assaddhassa appasannassa āroceti “acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, amāhaṁ bhikkhuṁ addasaṁ anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhontaṁ, ekopi hutvā bahudhā hontaṁ, bahudhāpi hutvā eko hontaṁ -pa- yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattentan”ti. Tamenaṁ so assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyya “atthi kho bho gandhārī nāma vijjā, tāya so bhikkhu anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti, ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti -pa- yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattetī”ti. Taṁ kiṁ maññasi Kevaṭṭa api nu so assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyyāti. Vadeyya bhanteti. Imaṁ kho ahaṁ Kevaṭṭa iddhipāṭihāriye ādīnavaṁ sampassamāno iddhipāṭihāriyena aṭṭīyāmi harāyāmi jigucchāmi.
Ādesanāpāṭihāriya
p. 207 485. Katamañca Kevaṭṭa ādesanāpāṭihāriyaṁ. Idha Kevaṭṭa bhikkhu parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittaṁpi ādisati, cetasikaṁpi ādisati, vitakkitaṁpi ādisati, vicāritaṁpi ādisati “evaṁpi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti. Tamenaṁ aññataro saddho pasanno passati taṁ bhikkhuṁ parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittaṁpi ādisantaṁ cetasikaṁpi ādisantaṁ vitakkitaṁpi ādisantaṁ vicāritaṁpi ādisantaṁ “evaṁpi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti, tamenaṁ so saddho pasanno aññatarassa assaddhassa appasannassa āroceti–acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, amāhaṁ bhikkhuṁ addasaṁ parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittaṁpi ādisantaṁ cetasikaṁpi ādisantaṁ vitakkitaṁpi ādisantaṁ vicāritaṁpi ādisantaṁ “evaṁpi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti. Tamenaṁ so assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyya “atthi kho bho maṇikā nāma vijjā, tāya so bhikkhu parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittaṁpi ādisati, cetasikaṁpi ādisati, vitakkitaṁpi ādisati, vicāritaṁpi ādisati “evaṁpi te mano, itthaṁpi te mano, itipi te cittan”ti. Taṁ kiṁmaññasi Kevaṭṭa, api nu so assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyyāti. Vadeyya bhanteti. Imaṁ kho ahaṁ Kevaṭṭa ādesanāpāṭihāriye ādīnavaṁ sampassamāno ādesanāpāṭihāriyena aṭṭīyāmi harāyāmi jigucchāmi.
Anusāsanīpāṭihāriya
486. Katamañca Kevaṭṭa anusāsanīpāṭihāriyaṁ. Idha Kevaṭṭa bhikkhu evamanusāsati “evaṁ vitakketha, mā evaṁ vitakkayittha, evaṁ manasikarotha mā evaṁ manasākattha, idaṁ pajahatha, idaṁ upasampajja viharathā”ti. Idaṁ vuccati Kevaṭṭa anusāsanīpāṭihāriyaṁ. Puna caparaṁ Kevaṭṭa idha Tathāgato loke uppajjati Arahaṁ Sammāsambuddho -pa-. (Yathā Sāmaññaphale, evaṁ vitthāretabbaṁ.) Evaṁ kho Kevaṭṭa bhikkhu sīlasampanno hoti -pa- paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Idaṁpi vuccati Kevaṭṭa anusāsanīpāṭihāriyaṁ. -pa- dutiyaṁ jhānaṁ. Tatiyaṁ jhānaṁ. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Idaṁpi vuccati Kevaṭṭa anusāsanīpāṭihāriyaṁ. Ñāṇadassānāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti -pa-. Idaṁpi vuccati Kevaṭṭa anusāsanīpāṭihāriyaṁ. Nāparaṁ itthattāyāti pajānāti -pa-. Idaṁpi vuccati Kevaṭṭa anusāsanīpāṭihāriyaṁ. Imāni kho Kevaṭṭa tīṇi pāṭihāriyāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditāni.
Bhūtanirodhesakabhikkhuvatthu
p. 208 487. Bhūtapubbaṁ Kevaṭṭa imasmiṁyeva bhikkhusaṁghe aññatarassa bhikkhuno evaṁ cetaso parivitakko udapādi “kattha nu kho ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
488. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu tathārūpaṁ samādiṁ samāpajji, yathāsamehite citte devayāniyo maggo pāturahosi. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena Cātumahārājikā devā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Cātumahārājike deve etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa Cātumahārājikā devā taṁ bhikkhuṁ etadavocuṁ “mayaṁpi kho bhikkhu na jānāma, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti1. Atthi kho1 bhikkhu cattāro mahārājāno amhehi abhikkantatarā ca paṇītatarā ca, te kho etaṁ jāneyyuṁ, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
p. 209 489. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena cattāro mahārājāno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā cattāro mahārāje etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa cattāro mahārājāno taṁ bhikkhuṁ etadavocuṁ “mayaṁpi kho bhikkhu na jānāma, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Atthi kho bhikkhu Tāvatiṁsā nāma devā amhehi abhikkantatarā ca paṇītatarā ca, te kho etaṁ jāneyyuṁ, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
490. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena Tāvatiṁsā devā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Tāvatiṁse deve etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa Tāvatiṁsā devā taṁ bhikkhuṁ etadavocuṁ “mayaṁpi kho bhikkhu na jānāma, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Atthi kho bhikkhu Sakko nāma Devānamindo amhehi abhikkantataro ca paṇītataro ca, so kho etaṁ jāneyya, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
491. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena Sakko Devānamindo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Sakkaṁ Devānamindaṁ etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa Sakko Devānamindo taṁ bhikkhuṁ etadavoca “ahaṁpi kho bhikkhu na jānāmi, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Atthi kho bhikkhu Yāmā nāma devā -pa-. Suyāmo nāma devaputto. Tusitā nāma devā. Santussito nāma devaputto. Nimmānaratī nāma devā. Sunimmito nāma devaputto. Paranimmitavasavattī nāma devā. Vasavattī nāma devaputto amhehi abhikkantataro ca paṇītataro ca, so kho etaṁ jāneyya, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
p. 210 492. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena Vasavattī devaputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā Vasavattiṁ devaputtaṁ etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa Vasavattī devaputto taṁ bhikkhuṁ etadavoca “ahaṁpi kho bhikkhu na jānāmi, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Atthi kho bhikkhu brahmakāyikā nāma devā amhehi abhikkantatarā ca paṇītatarā ca, te kho etaṁ jāneyyuṁ, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
493. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu tathārūpaṁ samādhiṁ samāpajji, yathāsamāhite citte brahmayāniyo maggo pāturahosi. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena brahmakāyikā devā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā brahmakāyike deve etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa brahmakāyikā devā taṁ bhikkhuṁ etadavocuṁ “mayaṁpi kho bhikkhu na jānāma, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Atthi kho bhikkhu brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṁ amhehi abhikkantataro ca paṇītataro ca, so kho etaṁ jāneyya, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Kahaṁ panāvuso etarahi so mahābrahmāti. Mayaṁpi kho bhikkhu na jānāma, yattha vā brahmā yena vā brahmā yahiṁ vā brahmā, api ca bhikkhu yathā nimittā dissanti, āloko sañjāyati, obhāso pātubhavati, brahmā pātubhavissati, brahmuno hetaṁ pubbanimittaṁ pātubhāvāya, yadidaṁ āloko sañjāyati, obhāso pātubhavatīti. Atha kho so Kevaṭṭa mahābrahmā nacirasseva pāturahosi.
p. 211 494. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu yena so mahābrahmā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ mahābrahmānaṁ etadavoca “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Evaṁ vutte Kevaṭṭa so mahābrahmā taṁ bhikkhuṁ etadavoca “ahamasmi bhikkhu brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānan”ti. Dutiyampi kho so Kevaṭṭa bhikkhu taṁ mahābrahmānaṁ etadavoca– na khohaṁ taṁ āvuso evaṁ pucchāmi “tvamasi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānan”ti. Evañca kho ahaṁ taṁ āvuso pucchāmi “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti. Dutiyampi kho so Kevaṭṭa mahābrahmā taṁ bhikkhuṁ etadavoca “ahamasmi bhikkhu brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānan”ti. Tatiyampi kho so Kevaṭṭa bhikkhu taṁ mahābrahmānaṁ etadavoca–na khohaṁ taṁ āvuso evaṁ pucchāmi “tvamasi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānan”ti. Evañca kho ahaṁ taṁ āvuso pucchāmi “kattha nu kho āvuso ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
p. 212 495. Atha kho so Kevaṭṭa mahābrahmā taṁ bhikkhuṁ bāhāyaṁ gahetvā ekamantaṁ apanetvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca “ime kho maṁ bhikkhu brahmakāyikā devā evaṁ jānanti ‘natthi kiñci brahmuno aññātaṁ, natthi kiñci brahmuno adiṭṭhaṁ, natthi kiñci brahmuno aviditaṁ natthi kiñci brahmuno asacchikatan’ti. Tasmāhaṁ tesaṁ sammukhā na byākāsiṁ. Ahaṁpi kho bhikkhu na jānāmi, yatthime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Tasmātiha bhikkhu tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ, yaṁ tvaṁ taṁ Bhagavantaṁ atidhāvitvā bahiddhā pariyeṭṭhiṁ āpajjasi imassa pañhassa veyyākaraṇāya. Gaccha tvaṁ bhikkhu tameva Bhagavantaṁ upasaṅkamitvā imaṁ pañhaṁ puccha, yathā ca te Bhagavā byākaroti, tathā naṁ dhāreyyāsī”ti.
496. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya. Evameva brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. Atha kho so Kevaṭṭa bhikkhu maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho Kevaṭṭa so bhikkhu maṁ etadavoca “kattha nu kho bhante ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
Tīradassisakuṇupamā
497. Evaṁ vutte ahaṁ Kevaṭṭa taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ– bhūtapubbaṁ bhikkhu sāmuddikā vāṇijā tīradassiṁ sakuṇaṁ gahetvā nāvāya samuddaṁ ajjhogāhanti. Te atīradakkhiniyā nāvāya tīradassiṁ sakuṇaṁ muñcanti, so gacchateva puratthimaṁ disaṁ, gacchati dakkhiṇaṁ disaṁ, gacchati pacchimaṁ disaṁ, gacchati uttaraṁ disaṁ, gacchati uddhaṁ disaṁ, gacchati anudisaṁ. Sace so samantā tīraṁ passati, tathāgatakova1 hoti. Sace pana so samantā tīraṁ na passati, tameva nāvaṁ paccāgacchati. Evameva kho tvaṁ bhikkhu yato yāva brahmalokā pariyesamāno imassa pañhassa veyyākaraṇaṁ nājjhagā, atha mamaññeva santike paccāgato. Na kho eso bhikkhu pañho evaṁ pucchitabbo “kattha nu kho bhante ime cattāro mahābhūtā aparisesā nirujjhanti, seyyathidaṁ, pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū”ti.
p. 213 498. Evañca kho eso bhikkhu pañho pucchitabbo. “Kattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati. Kattha dīghañca rassañca, aṇuṁ thūlaṁ subhāsubhaṁ. Kattha nāmañca rūpañca, asesaṁ uparujjhatī”ti.
499. Tatra veyyākaraṇaṁ bhavati. “Viññāṇaṁ anidassanaṁ, anantaṁ sabbatopabhaṁ. Ettha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati. Ettha dīghañca rassañca, aṇuṁ thūlaṁ subhāsubhaṁ. Ettha nāmañca rūpañca, asesaṁ uparujjhati. Viññāṇassa nirodhena, etthetaṁ uparujjhatī”ti.
500. Idamavoca Bhagavā. Attamano Kevaṭṭo gahapatiputto Bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.